زخم دهان: آفت است یا چیز دیگری؟

زخمی که در دهان پیدا می‌شود در واقع ممکن است ظاهر مشترک چند وضعیت مختلف باشد. شایع‌ترینش آفت است؛ پس از آن نقطه‌ای می‌آید که دندان مصنوعی، سیم ارتودنسی یا دندانی شکسته مدام به آن ساییده می‌شود؛ و نادرتر، ممکن است پای عفونت یا تغییری بافتی در میان باشد که مدت‌هاست خوب نشده. تمایز را با نگاه به محل، مدت و تکرار شدن یا نشدن زخم انجام می‌دهیم.

آفت ظاهر ویژهٔ خودش را دارد: گرد یا بیضی، با مرکزی بین زرد و خاکستری، حاشیه‌ای قرمز که دورش را گرفته و دردناک هنگام لمس. در بخش‌های متحرک مخاط مثل داخل گونه، داخل لب، زیر زبان یا کام نرم پیدا می‌شود؛ در بخش ثابت و سفت لثه چندان دیده نمی‌شود. ممکن است تکی یا چندتایی با هم ظاهر شود.

علت دقیق آفت کاملاً روشن نیست. آسیب کوچکی در داخل دهان (گاز گرفتن ناخواستهٔ گونه، مسواکی با موهای سفت، سیم ارتودنسی)، غذاهای اسیدی یا تند، استرس و مواد کف‌کننده در برخی خمیردندان‌ها به‌عنوان عوامل محرک شناخته می‌شوند. در برخی افراد که آفت‌های مکرر دارند، سطح آهن، ویتامین B12 یا اسید فولیک پایین است؛ این ارتباط به‌تنهایی علت آفت نیست، بلکه احتمالی است که باید بررسی شود.

اشتباه گرفتن زخم سایشی ناشی از دندان مصنوعی یا سیم ارتودنسی با آفت خطای رایجی است، در حالی که تشخیص آن‌ها آسان است. این زخم همیشه در یک نقطه، همان جایی که وسیله فشار می‌آورد، ایجاد می‌شود؛ وقتی وسیله را مدتی بیرون بیاورید و به بافت استراحت دهید، ظرف چند روز به‌وضوح کوچک‌تر می‌شود. آفت اما بی‌ارتباط با وسیله، خودبه‌خود در بخشی متحرک از مخاط پیدا می‌شود و با بیرون آوردن وسیله تغییری نمی‌کند.

مدت، کاربردی‌ترین معیار برای جدا کردن آفت از احتمال‌های دیگر است. بیشتر آفت‌ها ظرف یکی دو هفته کوچک می‌شوند و از بین می‌روند؛ زخم منفردی که بیش از سه هفته بماند و در همان جا بسته نشود، با روند معمول آفت جور نیست و باید دندان‌پزشک یا پزشک آن را ببیند. زخمی که بارها در یک ناحیه تکرار می‌شود هم نباید فقط به حساب آفت گذاشته شود.

رایج‌ترین اشتباهی که در خانه انجام می‌شود این است که با وجود تحریک، وسیله را همچنان بگذارید و منتظر بمانید زخم خودش پینه ببندد. زخمی که از دندان مصنوعی یا سیم ارتودنسی است، بدون بیرون آوردن یا تنظیم وسیله خوب نمی‌شود؛ فشاری که روزها بر یک نقطه وارد می‌شود ممکن است به تحریکی ماندگار در بافت تبدیل شود.

اشتباه رایج دیگر، امتحان کردن پشت سر هم خمیردندان‌ها و دهان‌شویه‌های مختلف است. محصولاتی که عطر و طعم تند دارند یا مادهٔ کف‌کننده دارند ممکن است مخاط را بیشتر تحریک کنند و به‌جای خوب کردن آفت، بهبود را عقب بیندازند. قرص مسکنی که مستقیم روی زخم گذاشته شود هم به همین ترتیب تحریک بافت را بیشتر می‌کند.

موارد فهرست اول روند معمول آفت را نشان می‌دهند و موارد فهرست دوم زخمی وابسته به وسیله یا وضعیتی را که باید برایش به پزشک مراجعه کنید.

برای زخمی که تکرار می‌شود یا طولانی می‌شود، جایی که باید بروید دندان‌پزشک یا پزشک شماست؛ این صفحه جای معاینه را نمی‌گیرد.

1. 1

   گرفتن شرح حال

   پرسیده می‌شود زخم کی پیدا شده، بار اول است یا تکراری، دندان مصنوعی یا سیم ارتودنسی دارید یا نه، عادت‌های غذایی‌تان چیست و آیا در دورهٔ پراسترسی هستید.

2. 2

   معاینهٔ ظاهری

   شکل، محل، لبه و رنگ زخم تا حد زیادی آفت را از زخم وابسته به وسیله جدا می‌کند.

3. 3

   بررسی دندان مصنوعی یا سیم ارتودنسی

   اگر وسیله‌ای دارید، نقاط فشار بررسی می‌شود؛ اگر زخم از آنجاست، پیش از آنکه دنبال مشکلی در دندان‌ها یا ویتامین‌ها بگردند، همین اصلاح می‌شود.

4. 4

   ارجاع برای آزمایش خون در آفت‌های مکرر

   بیمارانی که آفت‌های مکرر دارند ممکن است برای بررسی سطح آهن، ویتامین B12 و اسید فولیک به پزشکشان ارجاع شوند؛ اگر کمبودی باشد، درمانش ممکن است تکرار را کم کند.

5. 5

   ارزیابی تکمیلی برای زخمی که بیش از سه هفته مانده

   برای زخمی که بسته نمی‌شود و با روند معمول آفت جور نیست، ممکن است ارزیابی تکمیلی، از جمله نمونه‌برداری (بیوپسی)، لازم باشد. این مرحله نباید نادیده گرفته شود.

درمان آفت و زخم وابسته به وسیله فرق دارد؛ موارد زیر پاسخ هر دو است.

موارد زیر نشان می‌دهند سرسری گرفتن زخم در واقع چه چیزی را از دست شما می‌گیرد.

مدت بهبود در آفت و زخم وابسته به وسیله متفاوت است.

1. چند روز اول

   دردناک‌ترین دورهٔ آفت معمولاً آغاز آن است؛ هنگام غذا خوردن و حرف زدن حس می‌شود.

2. یک هفته

   بیشتر آفت‌ها در این مدت شروع به کوچک شدن می‌کنند و دردشان کم می‌شود.

3. دو هفته

   بخش بزرگی از آفت‌ها در این مدت کاملاً بسته می‌شوند. اگر بسته نشده، یعنی از روند معمول آفت بیرون رفته است.

4. چند روز پس از تنظیم وسیله

   زخم ناشی از دندان مصنوعی یا سیم ارتودنسی پس از برداشته شدن فشار معمولاً ظرف چند روز به‌وضوح بهتر می‌شود.

چون بیشتر آفت‌ها بدون هیچ اقدامی خودبه‌خود خوب می‌شوند، هزینه بیشتر به تنظیم وسیله یا بررسی زخمی تکرارشونده مربوط است. اقلامی که دامنهٔ کار را تعیین می‌کنند:

زخم به وسیله مربوط است یا نه

آفت بیشتر وقت‌ها هزینهٔ اضافه‌ای ندارد؛ تنظیم دندان مصنوعی یا سیم ارتودنسی به نوبت و اقدام جداگانه‌ای نیاز دارد.

آزمایش خون لازم است یا نه

آزمایش‌های آهن، ویتامین B12 و اسید فولیک که در آفت‌های مکرر درخواست می‌شوند، در حیطهٔ پزشک‌اند، نه دندان‌پزشک.

ارزیابی تکمیلی لازم است یا نه

نمونه‌برداری یا بررسی تکمیلی لازم برای زخمی که بیش از سه هفته مانده، دامنه و مدت کار را تغییر می‌دهد.

منشأ دندان مصنوعی است یا نه

اینکه دندان مصنوعی کهنه‌ای که مدام زخم ایجاد می‌کند باید از نو ساخته شود یا نه، قلم جداگانه‌ای است.