دندان‌درد چطور خوب می‌شود؟

در مرکز دندان بافت نرمی به نام پالپ قرار دارد که عصب و رگ در آن است. وقتی پوسیدگی، ترک یا سایش به این بافت نزدیک می‌شود یا به آن می‌رسد، پالپ واکنش نشان می‌دهد. شکل این واکنش، یعنی اینکه چقدر طول می‌کشد، با چه چیزی تحریک می‌شود و کی می‌آید، حتی پیش از مراجعه به دندان‌پزشک به شما کمک می‌کند منشأ را حدس بزنید.

درد تیزی که با آب سرد یا شیرینی شروع می‌شود و چند ثانیه بعد از برداشتن محرک خودبه‌خود قطع می‌شود، نشان می‌دهد پالپ دچار تحریکی است که هنوز برگشت‌پذیر است. منشأ آن معمولاً پوسیدگی‌ای است که به عصب نزدیک شده یا سطح ریشه‌ای که بیرون افتاده است. این وضعیت اورژانسی نیست؛ گرفتن نوبت در چند روز آینده کافی است.

درد ضربان‌داری که بعد از برداشتن محرک هم چند دقیقه ادامه دارد و شب‌ها شما را بیدار می‌کند، نشانه چیز دیگری است: پالپ وارد التهابی برگشت‌ناپذیر شده است. این درد خودبه‌خود متوقف نمی‌شود، فقط میان حمله‌ها ساکت می‌شود. بیشتر شدنش با دراز کشیدن و در شب از این است که فشار داخل دندان همراه ضربان قلب بالا می‌رود.

اگر درد فقط وقتی با آن دندان چیزی را گاز می‌گیرید ظاهر می‌شود، معمولاً مشکل خود پالپ نیست. پرکردگی تازه‌ای که در اکلوژن بلند مانده، ترکی که با چشم دیده نمی‌شود یا روکشی که لق شده همین نشانه را می‌دهند. نکته تمایز این است که درد خودبه‌خود نمی‌آید و فقط در لحظه گاز گرفتن می‌آید.

اگر در لثه تورم، در دهان طعم بد یا روی لثه برآمدگی کوچکی دارید، التهاب نوک ریشه راهی به بیرون پیدا کرده است. در این مرحله ممکن است درد مدتی کمتر شود؛ اما عفونت متوقف نشده، فقط در حال تخلیه است. صبر کردن در خانه با این وضعیت اشتباه است؛ باید به دندان‌پزشک مراجعه کرد.

کارهایی که در خانه با اطمینان می‌توانید انجام دهید محدود اما واقعی است: قرقره با آب‌نمک ولرم، کمپرس سرد از بیرون روی ناحیه دردناک، ایبوپروفن یا پاراستامول مطابق بروشور دارو و توصیه داروساز، نجویدن با آن سمت و دوری از خوراکی‌های خیلی داغ، خیلی سرد یا شیرین. گذاشتن آسپرین روی دندان یا لثه اشتباهی رایج است؛ آسپرین اسیدی است و در بافت سوختگی شیمیایی ایجاد می‌کند. گذاشتن گرما از بیرون هم ممکن است جریان خون ناحیه را بیشتر و تورم را بزرگ‌تر کند؛ کمپرس سرد را انتخاب کنید.

با این نشانه‌ها در خانه صبر نمی‌کنند: پخش شدن تورم به زیر چشم یا به سمت گردن، تب، باز نشدن دهان حتی به اندازه عرض یک انگشت، دشواری در بلع یا تنفس. این‌ها نشان می‌دهند عفونت از محدوده دندان گذشته و به بافت‌های اطراف، حتی به فضاهایی که می‌توانند بر راه هوایی اثر بگذارند، رسیده است. در این وضعیت جای درست نوبت بعدی نیست، اورژانس است؛ در صورت لزوم با شماره ۱۱۲ تماس بگیرید.

دو فهرست زیر تشخیص نمی‌گذارند، فقط میزان فوریت را جدا می‌کنند. اگر خودتان را در فهرست اول می‌بینید، کمک‌های اولیه در خانه و گرفتن نوبت در چند روز آینده کافی است. برای موارد فهرست دوم صبر نکنید.

این ترتیب درمان نیست؛ فهرستی است که کمک می‌کند تصمیم درست را به ترتیب درست بگیرید.

1. 1

   اول درد را زیر نظر بگیرید

   یادداشت کنید درد کی شروع شد، با چه چیزی تحریک می‌شود (سرما، شیرینی، گاز گرفتن)، بعد از برداشتن محرک چقدر طول می‌کشد و آیا شما را از خواب بیدار می‌کند یا نه. وقتی این‌ها را به پزشک بگویید، تشخیص سریع‌تر می‌شود.

2. 2

   کمک‌های اولیه مطمئن را انجام دهید

   با آب‌نمک ولرم قرقره کنید، از بیرون کمپرس سرد بگذارید، ایبوپروفن یا پاراستامول را مطابق بروشور دارو و توصیه داروساز بخورید، با آن سمت نجوید و به خوراکی‌های نرم رو بیاورید.

3. 3

   آسپرین را فقط قورت دهید

   اگر آسپرین دارید، فقط از راه دهان و با آب قورت داده می‌شود. فشار دادن مستقیم آن روی دندان یا لثه سوختگی ایجاد می‌کند؛ این روش هرگز نباید به کار برود.

4. 4

   ظرف دو روز نوبت بگیرید

   حتی اگر درد کمتر شود، منشأ آن خودبه‌خود از بین نمی‌رود. در دردی که بیش از دو روز طول بکشد یا تکرار شود، باید نوبت دندان‌پزشکی بگیرید.

5. 5

   نشانه‌های اورژانسی را بررسی کنید

   اگر در صورت یا گردن تورم، تب، باز نشدن دهان یا دشواری در بلع یا تنفس دارید، منتظر نوبت بعدی نمانید و به اورژانس بروید. اگر خارج از ساعت کاری دردی غیرقابل‌تحمل دارید، می‌توانید به خدمات دندان‌پزشکی شبانه یا کشیک مراکز دندان‌پزشکی یا بیمارستان‌های شهرتان مراجعه کنید؛ در دشواری تنفس یا بلع، بدون معطلی با شماره ۱۱۲ تماس بگیرید.

دندان‌درد یک درمان واحد ندارد؛ منشأ هر چه باشد، کار لازم هم بر همان اساس تغییر می‌کند.

این‌ها را برای ترساندن شما نمی‌نویسیم، بلکه برای اینکه برای هر روزی که در خانه می‌گذرانید تصمیم درست بگیرید.

مدت آن به منشأ بستگی دارد. جدول زمانی زیر روند واقعی حالت‌هایی است که بیشتر پیش می‌آیند.

1. ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول

   با مسکن و کمک‌های اولیه در خانه، شدت درد معمولاً کم می‌شود، اما ممکن است کاملاً قطع نشود. این مدت را باید برای فهمیدن منشأ درد و گرفتن نوبت به کار برد.

2. اگر منشأ پوسیدگی ساده یا پرکردگی باشد

   درد بعد از پرکردگی یا روکش ظرف چند روز کاملاً از بین می‌رود؛ حساسیت خفیفی که چند روز طول بکشد طبیعی است.

3. بعد از عصب‌کشی

   درد ضربان‌دار در همان روز اول به‌طور محسوسی کم می‌شود؛ حساسیت هنگام گاز گرفتن چند روز دیگر ادامه دارد و خودبه‌خود کم می‌شود.

4. اگر منشأ لثه باشد

   بعد از جرم‌گیری، ظرف چند هفته لثه سفت‌تر می‌شود و خونریزی و حساسیت کم می‌شود؛ مراقبت منظم نتیجه را تعیین می‌کند.

در این صفحه یک عدد واحد اعلام نمی‌کنیم، چون تا منشأ پیدا نشود کاری که باید انجام شود هم مشخص نیست: یک شکایت یکسان در یک بیمار با یک جلسه پرکردگی، در دیگری با عصب‌کشی و در سومی با کشیدن دندان تمام می‌شود. مواردی که هزینه را تعیین می‌کنند:

منشأ درد

پرکردگی، عصب‌کشی، درمان لثه و کشیدن دندان کارهایی کاملاً متفاوت‌اند و مدت و تعداد جلساتشان هم فرق دارد.

گستره تصویربرداری

در برخی حالت‌ها رادیوگرافی پانورامیک کافی است. در صورت شک به ترک ممکن است سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) لازم باشد.

تعداد دندان‌های درگیر

طرح درمانی که روی یک دندان بنا شده با طرحی که چند دندان را در بر می‌گیرد جداگانه محاسبه می‌شود.

گستردگی عفونت

در عفونتی که گسترش پیدا کرده، تخلیه و جلسات پیگیری اضافه می‌شود؛ در وضعیتی که زود تشخیص داده شده، این هزینه پیش نمی‌آید.