هنگام آب خوردن آب از بینی‌ام بیرون می‌آید: آیا میان دهان و سینوسم راهی باز مانده است؟

در ناحیه عقبی فک بالا، درست بالای ریشه‌های دندان‌های آسیاب بزرگ و کوچک، حفره‌ای هوایی به نام سینوس ماگزیلاری قرار دارد. استخوان میان این حفره و ریشه‌ها در برخی افراد به نازکی کاغذ است و در برخی دیگر ریشه‌ها مستقیماً به درون سینوس برآمده‌اند. کشیدن چنین دندانی ممکن است در کف حفره‌ای که ریشه در آن نشسته بود، پنجره‌ای رو به سینوس باقی بگذارد. بر پایه مروری که گزینه‌های جراحی را گردآوری کرده، حدود نیمی از این سوراخ‌ها پس از کشیدن دندان‌های آسیاب بزرگ و کوچک بالا پدید می‌آیند؛ بقیه با جراحی کیست و تومور، ایمپلنت یا بالا بردن کف سینوس و ضربه مرتبط‌اند.

متوجه شدن نشانه معمولاً دشوار نیست. بازگشت مایع از بینی هنگام نوشیدن آب یا سوپ بیش از همه گزارش می‌شود. ممکن است این موارد هم همراهش باشد: ناتوانی در نوشیدن با نی، فرار هوا از آن طرف هنگام صحبت و صدایی شبیه سوت، تودماغی شدن صدا، آبریزش یک‌طرفه بینی، مزه عجیب و دائمی در دهان و بیرون آمدن دود از بینی هنگام سیگار کشیدن. لازم نیست همه این‌ها با هم باشند؛ فرار مایع به‌تنهایی هم دلیل کافی برای مراجعه به پزشک است.

مهم‌ترین تفکیک در اینجا به زمان مربوط است و در بیشتر جاها گفته نمی‌شود. به راه تازه، ارتباط اوروآنترال و به راهی که با اپیتلیوم پوشیده شده و به کانالی دائمی تبدیل شده، فیستول اوروآنترال گفته می‌شود. در منابع گزارش شده که وقتی سوراخ بیش از ۴۸–۷۲ ساعت باز بماند، اپیتلیوم لبه‌ها شروع به حرکت به سمت داخل می‌کند و به‌طور میانگین در هفت تا هشت روز کانال پوشیده می‌شود. وقتی کانال یک بار پوشیده شد، دیگر خودبه‌خود بسته نمی‌شود: به تونلی تبدیل می‌شود که هر دو سطحش با مخاط پوشیده است و برای بستنش باید آن بافت با جراحی برداشته شود. یعنی مراجعه در روزهای اول با مراجعه در هفته سوم یک کار نیست.

آنچه بیش از همه شانس بسته شدن خودبه‌خود را از بین می‌برد، اختلاف فشار است. فین کردن، عطسه با دهان بسته، نوشیدن با نی، سیگار کشیدن، نواختن ساز بادی و غواصی هوای سینوس را به سمت لخته درون حفره هل می‌دهند یا می‌کشند؛ هرچه لخته بیشتر جابه‌جا شود، سوراخ بزرگ‌تر می‌شود. به همین دلیل نخستین دستورهایی که به بیمار منتظر بسته شدن داده می‌شود دارو نیست، بلکه قواعد رفتاری است.

صبر کردن بهایی بی‌صدا دارد. در همان مرور آمده که در سوراخ‌های بزرگی که بسته نشده‌اند، در حدود نیمی از بیماران ظرف ۴۸ ساعت و در حدود نه نفر از هر ده نفر ظرف دو هفته سینوزیت پدید می‌آید. باکتری‌های حفره دهان مستقیماً به سینوس راه می‌یابند و سینوس دیگر نمی‌تواند خود را پاک کند. از این نقطه به بعد، کار دیگر فقط بستن یک سوراخ نیست و درمان یک سینوس ملتهب را هم دربرمی‌گیرد.

تصمیم را تا حد زیادی پهنای سوراخ تعیین می‌کند. در منابع آستانه‌های نزدیک به هم ذکر می‌شود: گزارش شده که سوراخ‌های کوچک‌تر از دو میلی‌متر اگر لخته حفظ شود ممکن است خودبه‌خود ترمیم شوند، اما سوراخ‌های بزرگ‌تر از سه چهار میلی‌متر خودبه‌خود بسته نمی‌شوند و باید بسته شوند. درباره اینکه کجا بخیه کافی نیست و فلپ لازم است، منابع بر مرز میلی‌متری مشترکی توافق ندارند. اندازه‌گیری را پزشک با سوند و روی سی‌تی اسکن انجام می‌دهد؛ این تصمیمی نیست که بشود با نگاه کردن در آینه گرفت.

بخشی از موضوع که به برنامه ایمپلنت مربوط می‌شود این است: وقتی در کف سینوس پنجره‌ای باز یا تازه بسته‌شده وجود دارد، در آن ناحیه بالا بردن کف سینوس، یعنی لیفت سینوس، انجام نمی‌شود. ابتدا باید سینوس پاک شود و بسته شدن سوراخ محکم ترمیم یابد. این خودش یک عامل تأخیر است. در روشی که برای بیمارانی به کار می‌بریم که از دست دادن دندانشان به یک دندان محدود نمانده و دندان‌های زیادی ندارند، ایمپلنت‌ها به لایه بیرونی سخت در عمق فک تکیه می‌کنند و در بیشتر موارد بالا بردن کف سینوس مطرح نمی‌شود؛ بیمارانی که مناسب باشند در پایان سه روز کاری در کلینیک با دندان‌های ثابتشان برمی‌گردند. اینکه کدام برای شما صدق می‌کند را سی‌تی اسکن نشان می‌دهد.

دو فهرست زیر تصمیم نمی‌گیرند؛ نشان می‌دهند به کدام سو نزدیک‌ترید. تفکیک قطعی با معاینه، اندازه‌گیری با سوند و سی‌تی اسکن انجام می‌شود.

این مشکلی مربوط به یک دندان است و درمانش کار پزشکی است که دندان را کشیده یا یک جراح دهان، فک و صورت. ترتیب زیر نشان می‌دهد از نخستین معاینه تا تأیید بسته شدن سوراخ منتظر چه باشید.

1. 1

   تأیید وجود سوراخ

   پزشک به حفره نگاه می‌کند و بررسی می‌کند که آیا از لبه‌ها حباب هوا یا ترشح کف‌آلود بیرون می‌آید یا نه. روش کلاسیک آزمون دمیدن بینی است: سوراخ‌های بینی بسته می‌شوند و با دهان باز به آرامی دمیده می‌شود و عبور هوا جست‌وجو می‌شود. اگر آینه کوچکی که جلوی سوراخ نگه داشته می‌شود بخار کند، این هم نشان‌دهنده عبور هواست. این آزمون را در خانه تکرار نکنید؛ فشاری که ایجاد می‌کند ممکن است لخته تازه را جابه‌جا کند.

2. 2

   تصویربرداری

   رادیوگرافی پانورامیک (OPG) تصور اولیه را می‌دهد؛ آنچه وضعیت کف سینوس، پهنای سوراخ و وجود یا نبود تکه ریشه در سینوس را از همه روشن‌تر نشان می‌دهد سی‌تی اسکن است. این تصویر همچنین آشکار می‌کند که سینوس ملتهب است یا نه.

3. 3

   بستن زودهنگام در سوراخ تازه

   اگر از کشیدن دندان چند ساعت یا چند روز گذشته باشد، هدف حفظ لخته و نزدیک کردن لبه‌ها به هم است. در سوراخ‌های باریک، بخیه و پوششی که لخته را سر جایش نگه دارد ممکن است کافی باشد؛ در سوراخ‌های بزرگ‌تر، فلپی مخاطی که از سمت گونه آماده می‌شود روی سوراخ کشیده و بخیه می‌شود.

4. 4

   درمان سینوس

   اگر سینوس از قبل عفونی شده باشد، فقط بستن سوراخ کافی نیست: آنتی‌بیوتیک، داروی بازکننده بینی و در صورت لزوم مداخله آندوسکوپیک متخصص گوش و حلق و بینی وارد عمل می‌شوند.

5. 5

   بستن فیستول مزمن‌شده

   در کانالی که با اپیتلیوم پوشیده شده، ابتدا آن بافت برداشته می‌شود و سپس ناحیه با بافتی سالم پوشانده می‌شود. پرکاربردترین روش‌ها در منابع، فلپ مخاطی پیش‌کشیده از گونه، فلپ چرخانده‌شده از کام و جابه‌جا کردن بالشتک چربی گونه است.

6. 6

   تأیید بهبودی و به‌روزرسانی برنامه

   اینکه بستن جواب داده، با پایان یافتن فرار مایع و بسته شدن محکم بافت فهمیده می‌شود. پس از تأیید آن، دوباره بررسی می‌شود که فضای خالی آن ناحیه چگونه پر شود و اگر ایمپلنت در نظر است کدام برنامه مناسب است.

این‌ها رقیب یکدیگر نیستند؛ بسته به پهنای سوراخ، عمر آن و وضعیت سینوس یکی از آن‌ها درست است. ترتیب از کم‌مداخله‌ترین شروع می‌شود.

موارد زیر چیزهایی است که واقعاً ممکن است هنگام انتظار برای بسته شدن خودبه‌خود سوراخ پیش بیاید. آن‌ها را می‌نویسیم تا نزد هر پزشکی که بروید بتوانید پرسش‌های درست را مطرح کنید.

روند زیر برای مسیری است که با بستن سوراخ آغاز می‌شود. مدت‌ها از فردی به فرد دیگر فرق دارد و برنامه‌ای که پزشک پیگیری‌کننده شما می‌دهد اولویت دارد.

1. روزهای اول

   حساسیت و کمی تورم در ناحیه عادی است. غذای نرم بخورید، با آن طرف نجوید، دهانتان را با حرکات شدید نشویید و داروهای تجویزشده را کامل مصرف کنید.

2. دو هفته اول: قواعد فشار

   در این دوره حیاتی‌ترین نکته ایجاد نکردن اختلاف فشار میان سینوس و دهان است. فین نکنید، هنگام عطسه دهانتان را باز نگه دارید، از نی استفاده نکنید، سیگار نکشید، ساز بادی ننوازید و چیز سنگین بلند نکنید. اگر برنامه پرواز یا غواصی دارید، بدون مشورت با پزشکتان انجامش ندهید.

3. تأیید بسته شدن

   پایان کامل فرار مایع و بسته شدن محکم بافت نشان می‌دهد که بستن جواب داده است. زمان‌بندی معاینه‌های پیگیری را برنامه پزشکی که شما را درمان کرده تعیین می‌کند.

4. بازگشت به برنامه ایمپلنت

   اگر برای آن ناحیه ایمپلنت در نظر است، تصمیم پس از ترمیم محل بستن و دیده شدن پاک بودن سینوس، روی سی‌تی اسکن گرفته می‌شود. اینکه بالا بردن کف سینوس لازم است یا نه هم در همین تصویر آشکار می‌شود.

در اینجا عدد واحدی نمی‌دهیم، چون کار ممکن است در یک سوراخ تازه با چند بخیه تمام شود یا پاک کردن سینوس و جراحی فلپ را هم دربرگیرد. مواردی که دامنه کار را تعیین می‌کنند این‌هاست:

پهنا و عمر سوراخ

سوراخی تازه و باریک با فیستولی مزمن که با اپیتلیوم پوشیده شده یک کار نیست؛ در دومی برداشتن کانال و آماده کردن فلپ لازم است.

وضعیت سینوس

اگر سینوس سالم باشد، کار فقط بستن است. اگر التهاب جا افتاده یا تکه ریشه‌ای درونش باشد، درمان سینوس به‌عنوان مورد جداگانه‌ای وارد می‌شود.

دامنه تصویربرداری

در برخی موارد رادیوگرافی پانورامیک کافی است؛ برای روشن کردن پهنای سوراخ و درون سینوس ممکن است سی‌تی اسکن لازم شود.

اینکه پس از آن فضای خالی چگونه پر شود

اینکه پس از بستن به‌جای دندان از دست رفته چه کاری انجام شود تصمیمی جداگانه است؛ برنامه یک دندان و برنامه‌ای که دندان‌های از دست رفته زیادی را پوشش می‌دهد در یک حساب بررسی نمی‌شوند.