دندانی که موقع جویدن درد می‌کند نشانه چیست؟

دندان به استخوان چسبیده نیست. میان ریشه و استخوان بافت همبند نازکی به نام رباط پریودنتال وجود دارد؛ دندان را مثل بالشتک نگه می‌دارد و به کمک گیرنده‌های فشار داخل آن، سختی چیزی را که گاز می‌گیرید حس می‌کنید. دردی که موقع جویدن ظاهر می‌شود از این بافت و از ناحیه نوک ریشه می‌آید. درد عصب داخل دندان معمولاً جور دیگری است: با گرما، سرما و شیرینی تحریک می‌شود و ممکن است ربطی به گاز گرفتن نداشته باشد. اما استثنای مهمی دارد: اگر دندان ترک داشته باشد، نیروی گاز گرفتن تکه‌ها را جابه‌جا می‌کند و درد باز هم از بافت زنده داخل دندان می‌آید. به همین دلیل درد فشاری به‌تنهایی احتمال زنده بودن عصب را رد نمی‌کند.

این تمایز نیمی از تشخیص است. دندانی که با آب سرد تیر می‌کشد اما موقع گاز گرفتن مشکلی ندارد، نشان می‌دهد عصبی زنده تحریک شده است. دندانی که هیچ واکنشی به سرما ندارد اما با گاز گرفتن درد می‌کند، درست عکس آن را می‌گوید: عصب داخل دندان مرده و التهاب به نوک ریشه رسیده است.

بی‌خطرترین علت، پرکردگی‌ای است که در اکلوژن بلند مانده. اگر پرکردگی یا روکش تازه به اندازه ضخامت یک مو از دندان‌های کناری بلندتر باشد، هر بار که فک را می‌بندید آن دندان زودتر از همه تماس پیدا می‌کند و بار را به‌تنهایی تحمل می‌کند؛ بافت همبند زیرش له می‌شود. نشانه‌اش روشن است: درد بلافاصله بعد از درمان شروع می‌شود و وقتی از دندان استفاده نمی‌کنید وجود ندارد. رفع آن روی صندلی دندان‌پزشکی چند دقیقه طول می‌کشد.

علت دوم التهاب نوک ریشه است. پوسیدگی عمیق یا ضربه‌ای قدیمی بافت زنده داخل دندان را از بین می‌برد؛ باکتری‌ها سراسر کانال ریشه را طی می‌کنند، از نوک ریشه به استخوان می‌رسند و آنجا التهاب ایجاد می‌کنند. دندان با گاز گرفتن درد می‌کند، با ضربه زدن درد می‌کند و بیمار معمولاً آن را «انگار بلند شده» توصیف می‌کند. درد مبهم است، کم‌کم دائمی می‌شود و شب‌ها با دراز کشیدن بیشتر می‌شود. این حالت خودبه‌خود فروکش نمی‌کند: منشأ آن در فضای بسته‌ای داخل دندان است و سیستم ایمنی به آنجا دسترسی ندارد.

علت سوم سندرم دندان ترک‌خورده است و نشانه‌اش بسیار مشخص است: درد موقع گاز گرفتن نمی‌آید، درست در لحظه‌ای می‌آید که گاز را رها می‌کنید. علتش مکانیکی است. ترک زیر نیروی گاز گرفتن دو طرف دندان را کمی از هم باز می‌کند؛ وقتی فشار را برمی‌دارید تکه‌ها دوباره بسته می‌شوند و بافت زنده داخل را تحریک می‌کنند. نتیجه دردی کوتاه، تیز و مثل ضربه چاقوست. چون ترک در رادیوگرافی معمولی ردی به جا نمی‌گذارد، بیمار سال‌ها با پاسخ «مشکلی نداری» این در و آن در می‌زند و در این مدت ترک با هر گاز کمی پیشروی می‌کند.

علت چهارم دندان شکسته است و در اینجا دو پیامد متفاوت وجود دارد. کنده شدن یکی از برآمدگی‌های سطح جونده باعث از دست رفتن دندان نمی‌شود؛ باقی‌مانده دندان با روکش پوشانده می‌شود و دندان به کارش ادامه می‌دهد. اما شکستگی عمودی‌ای که ریشه را سراسر دو نیم می‌کند، راهی برای باکتری باز می‌کند که بستنی نیست و دیگر راهی برای نجات آن دندان باقی نمی‌ماند. چیزی که این دو را از هم جدا می‌کند شدت درد نیست، بلکه این است که شکستگی تا کجا پایین رفته است.

هر دندانی که موقع جویدن درد می‌کند اورژانسی نیست، اما برخی از آن‌ها فوریتی دارند که با ساعت سنجیده می‌شود. چیزی که این دو را از هم جدا می‌کند شدت درد نیست، بلکه نشانه‌هایی است که همراه آن است.

در درد فشاری، انتخاب درمان درست به پیدا کردن علت درست بستگی دارد. ترتیب زیر برای تشخیص است، نه درمان؛ در پایان معلوم می‌شود کدام دندان به چه علت درد می‌کند و آیا آن دندان می‌ماند یا نه.

1. 1

   شرح حال درد را می‌گیریم

   درد موقع گاز گرفتن می‌آید یا موقع رها کردن، سرما و گرما چه اثری دارند، در ماه‌های اخیر روی آن دندان پرکردگی یا عصب‌کشی انجام شده یا نه. این سه پاسخ علت را تا حد زیادی محدود می‌کنند.

2. 2

   تست گاز گرفتن

   از شما می‌خواهیم برآمدگی‌های سطح جونده دندان را یکی‌یکی روی یک میله مخصوص گاز بگیرید. درد هنگام رها کردن روی هر برآمدگی بیاید، ترک زیر همان است. این تست ساده روشی است که ترکی را که رادیوگرافی معمولی نشان نمی‌دهد، در محل پیدا می‌کند.

3. 3

   تست حیات و دق

   با تست سرما بررسی می‌کنیم بافت داخل دندان زنده است یا نه. دندانی که به سرما هیچ پاسخی نمی‌دهد و با ضربه زدن درد می‌کند، تصویر التهاب نوک ریشه است. اگر به سرما پاسخی شدید و طولانی می‌دهد، بافت هنوز زنده است و برنامه تغییر می‌کند.

4. 4

   بررسی اکلوژن

   با کاغذ آرتیکولاسیون نگاه می‌کنیم وقتی فک را می‌بندید کدام دندان زودتر تماس پیدا می‌کند. علت دردی که بعد از یک پرکردگی تازه شروع شده اینجا آشکار می‌شود و اصلاحش در همان جلسه انجام می‌شود.

5. 5

   تصویربرداری

   رادیوگرافی پری‌اپیکال التهاب نوک ریشه را به شکل سایه‌ای تیره نشان می‌دهد، اما ترک را نشان نمی‌دهد. سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) شکل تحلیل استخوان و شکستگی‌های عمودی ریشه را آشکار می‌کند؛ در یک ترک ظریف تصویر تمیز درمی‌آید و این شکستگی را رد نمی‌کند. پاسخ قطعی وقتی به دست می‌آید که پرکردگی قدیمی برداشته شود و ترک مستقیم دیده شود.

درمان بسته به علت فرق می‌کند و فاصله میانشان زیاد است: در یک سو اصلاحی پنج‌دقیقه‌ای و در سوی دیگر کشیدن دندان. ترتیب از کم‌تهاجمی‌ترین شروع می‌شود.

درد فشاری نشانه‌ای نیست که با گذشت زمان خودبه‌خود بهتر شود. موارد زیر برای ترساندن شما نوشته نشده، بلکه برای اینکه به هر پزشکی مراجعه کردید بتوانید سؤال درست را بپرسید.

مدت بهبود بسته به علت فرق می‌کند. روند زیر نشان می‌دهد در هر یک از چهار مسیر مختلف چه اتفاقی می‌افتد.

1. اگر اکلوژن اصلاح شده: دو تا پنج روز

   بهبود بافت همبند له‌شده چند روز طول می‌کشد. روز اول دندان هنوز حساس است، بعد به‌سرعت بهتر می‌شود. اگر روز پنجم درد ادامه داشته باشد، اکلوژن دوباره بررسی می‌شود.

2. اگر عصب‌کشی انجام شده: چند روز، بعد چند ماه

   چند روز بعد از درمان موقع گاز گرفتن حساسیت دارید و این حساسیت هر روز کمتر می‌شود. بسته شدن التهاب استخوان ماه‌ها طول می‌کشد و آن را با رادیوگرافی کنترلی پیگیری می‌کنیم. تا روکش گذاشته نشده، با آن سمت چیز سفتی گاز نزنید.

3. اگر روکش گذاشته شده: درد در همان روزهای اول تمام می‌شود

   به محض اینکه برآمدگی‌ها به هم بسته شوند، حرکت ترک متوقف می‌شود و درد گاز گرفتن از بین می‌رود. اگر سابقه دندان‌قروچه شبانه دارید، محافظ شبانه را در همین دوره شروع می‌کنیم؛ اگر نیرویی که ترک را ایجاد می‌کند از بین نرود، نوبت دندان‌های کناری می‌رسد.

4. اگر دندان کشیده شده: برنامه جای خالی

   محل کشیدن دندان ظرف چند هفته بسته می‌شود و تصمیم اصلی این است که جای خالی با چه پر شود؛ اینجاست که ایمپلنت مطرح می‌شود. برای یک دندان، کاشت ایمپلنت استاندارد کافی است. در بیمارانی که به همین دلایل دندان‌های زیادی از دست داده‌اند، کل دهان را در یک برنامه واحد درمان می‌کنیم: ایمپلنت‌ها به‌صورت مکانیکی در استخوان بازال سخت در عمق فک، یعنی لایه کورتیکال، قفل می‌شوند. ایمپلنت کلاسیک در استخوان آلوئول بالایی قرار می‌گیرد که همراه دندان‌ها تحلیل می‌رود؛ وقتی حجم کافی نباشد، اول پیوند استخوان انجام می‌شود و ماه‌ها برای جوش خوردن ایمپلنت با استخوان صبر می‌کنند. تفاوت از همین‌جاست. پیوند استخوان و ماه‌ها انتظار مطرح نمی‌شود و در پایان سه روز کاری در کلینیک با دندان‌های ثابت نهایی‌تان بیرون می‌روید.

در این صفحه یک عدد واحد اعلام نمی‌کنیم: پشت یک نشانه یکسان ممکن است یک اصلاح اکلوژن پنج‌دقیقه‌ای باشد، یا کشیدن دندان و برنامه‌ای که بعد از آن باید چید. عدد درست را بعد از معاینه و تصویربرداری می‌گوییم. مواردی که هزینه را تعیین می‌کنند:

علت درد

اصلاح اکلوژن، عصب‌کشی، روکش و کشیدن دندان کارهایی کاملاً متفاوت‌اند و مدت، مواد و تعداد جلساتشان هم فرق دارد. عددی که پیش از مشخص شدن علت گفته شود، در کلینیک ناچار تغییر می‌کند.

جای دندان در دهان

تعداد کانال‌های دندان‌های آسیاب عقبی از دندان‌های جلو بیشتر است و مدت درمان به همان نسبت طولانی‌تر می‌شود. یک کار یکسان روی دندانی دیگر یعنی حجم کار متفاوت.

تعداد دندان‌های درگیر

اگر دندان‌قروچه شبانه یا جویدن طولانی‌مدت با یک سمت وجود داشته باشد، مشکل به یک دندان محدود نمی‌ماند. طرح درمانی که روی یک دندان بنا شده با طرحی که کل دهان را در بر می‌گیرد جداگانه محاسبه می‌شود.

راه‌حلی که بعد از کشیدن انتخاب می‌شود

اینکه جای خالی با ایمپلنت پر شود یا بریج، و جنس روکش یا دندان روی آن، مستقیماً بر جمع هزینه اثر دارد. نام تجاری مواد مصرفی را از ابتدا کتبی به شما اعلام می‌کنیم.