تورم جلوی گوش: غدهٔ بزاقی یا غدهٔ لنفاوی؟

MSD Manuals می‌نویسد غدد پاروتید، که بزرگ‌ترین جفت غدد بزاقی‌اند، درست پشت فک، زیر و جلوی گوش‌ها قرار دارند. مجرایی که بزاق این غده را به دهان می‌برد از درون گونه می‌گذرد و در امتداد دندان‌های آسیاب بالا به دهان باز می‌شود. بخش بزرگی از تورم‌های جلوی گوش از التهاب این غده، انسداد آن یا توده‌ای که درونش رشد می‌کند ناشی می‌شود. روی این غده و درون آن غدد لنفاوی کوچکی هم هست که ممکن است در واکنش به عفونتی در همان نزدیکی متورم شوند.

اوریون تورم شناخته‌شدهٔ این ناحیه است. سازمان NHS می‌نویسد نشانهٔ اصلی اوریون تورم دردناکی در اطراف گونه‌ها و گردن است که طی چند روز بیشتر می‌شود؛ تورم معمولاً اول از یک سمت صورت شروع می‌شود و بعد به هر دو سمت می‌رسد و گاهی فقط در یک سمت می‌ماند. سردرد، تب، درد عضلانی و بی‌حالی ممکن است چند روز پیش از تورم شروع شوند. NHS یادآوری می‌کند که در کسی که دو نوبت واکسن سرخک، اوریون و سرخجه (MMR) زده یا قبلاً اوریون گرفته، احتمال آن بسیار کم است؛ بیماری معمولاً ظرف ۲ هفته بدون درمان خوب می‌شود.

گروه بزرگ دوم انسداد مجرای بزاق است. MSD Manuals می‌نویسد نشانهٔ معمول مجرای بسته، تورم و درد روی غده است که پس از غذا، به‌ویژه پس از خوردن چیزی که ترشح بزاق را زیاد می‌کند مثل ترشی یا آب‌لیمو، بدتر می‌شود؛ تورم ممکن است ظرف چند ساعت بخوابد و بزاق ناگهان از مجرا تخلیه شود. NHS هم می‌گوید درد شدیدی که هنگام غذا خوردن می‌آید می‌تواند نشان دهد سنگ غده را کاملاً بسته است و این درد معمولاً ۱–۲ ساعت طول می‌کشد.

از اینجا یک مشاهدهٔ خانگی به دست می‌آید. یک برش لیمو یا یک آب‌نبات ترش بخورید و بعد به تورم دقت کنید. اگر تورم آشکارتر، سفت‌تر و دردناک شود، احتمال انسداد مجرا بیشتر است؛ اگر هیچ تغییری نکند، ممکن است علت چیز دیگری باشد. جلوی آینه داخل گونه‌تان را در امتداد دندان‌های آسیاب بالا نگاه کنید و از بیرون آرام روی غده فشار دهید: اگر از دهانهٔ مجرا به جای بزاق شفاف مایعی کدر یا چرکی بیرون می‌آید، این نشانهٔ عفونت است. این مشاهده‌ها تشخیص نمی‌دهند، فقط روشن می‌کنند چه چیزی را باید برای پزشک توضیح دهید.

پراکندگی سنگ‌های بزاقی هم سرنخ می‌دهد. در مروری که در American Family Physician منتشر شده، آمده است که بیش از ۸۰٪ سنگ‌ها در غدهٔ بزاقی زیر فک (غدهٔ زیرفکی) تشکیل می‌شوند. سنگ در پاروتید کمتر دیده می‌شود؛ در عوض طبق همین مرور، پاروتید بیشتر مستعد عفونت و تومور است. یعنی در تورم جلوی گوش سنگ یک احتمال است، اما تنها احتمال نیست.

تصویر التهاب باکتریایی غده (سیالادنیت) فرق دارد. MSD Manuals تب، لرز و تورم دردناک یک‌طرفه را توصیف می‌کند؛ غده سفت است و همه‌جایش حساس، و پوست رویش قرمز و ادم‌دار است. این التهاب بیشتر در پاروتید و معمولاً در دههٔ پنجم و ششم زندگی، در بیماران مزمنی که خشکی دهان دارند و در مبتلایان به سندرم شوگرن (بیماری ایمنی‌ای که غدد بزاقی و اشکی را درگیر می‌کند) دیده می‌شود. داروهایی که دهان را خشک می‌کنند و کم نوشیدن مایعات هم زمینه را فراهم می‌کنند.

تودهٔ بی‌دردی که آرام بزرگ می‌شود مسیر دیگری است. MSD Manuals می‌نویسد حدود ۸۵٪ تومورهای غدهٔ بزاقی در پاروتید پیدا می‌شوند و ۷۵–۸۰٪ آن‌ها خوش‌خیم، کندرشد، متحرک، بی‌درد و معمولاً یک تودهٔ منفرد هستند. شایع‌ترین تومور خوش‌خیم آدنوم پلئومورفیک است؛ MSD توضیح می‌دهد که این تومور می‌تواند بدخیم شود، اما این معمولاً پس از آن رخ می‌دهد که تومور ۱۵–۲۰ سال سر جایش مانده باشد. به همین دلیل توده‌ای را هم که خوش‌خیم به نظر می‌رسد نباید سال‌ها رها کرد.

نشانه‌هایی که تودهٔ بدخیم را جدا می‌کنند هم توصیف شده‌اند. MSD توده‌هایی را نگران‌کننده می‌داند که سریع رشد می‌کنند یا ناگهان جهش رشد نشان می‌دهند، سفت‌اند، حاشیهٔ نامنظم دارند و به بافت اطراف چسبیده‌اند؛ تومورهای بدخیم وقتی به اعصاب برسند ممکن است در بخشی از صورت بی‌حسی، گزگز یا دشواری در حرکت دادن صورت ایجاد کنند. اینکه عصب حرکتی صورت از درون غدهٔ پاروتید می‌گذرد، توضیح می‌دهد چرا فلج صورت همراه با توده‌ای جلوی گوش جدی گرفته می‌شود.

وضعیتی هم هست که در آن تورم نیست و مشکل درد است. NHS در اختلال مفصل گیجگاهی‌فکی (TMD) درد در اطراف فک، گوش و شقیقه، صدای تق یا خش‌خش هنگام حرکت فک، ناتوانی در باز کردن کامل دهان و قفل شدن فک را برمی‌شمارد. اگر جلوی گوش درد حس می‌کنید اما تورمی دیده یا لمس نمی‌شود و درد هنگام جویدن بیشتر می‌شود، ممکن است علت مفصل باشد نه غده.

وضعیت‌های فهرست اول معمولاً با اقدامات ساده و یک نوبت برنامه‌ریزی‌شده رسیدگی می‌شوند. اگر حتی یک مورد از فهرست دوم را دارید، صبر نکنید.

ترتیب کار از خطر شروع می‌شود. پیش از آنکه به چیستی تورم فکر شود، اطمینان حاصل می‌شود که از نظر عصب صورت و راه تنفسی وضعیت اورژانسی وجود ندارد.

1. 1

   اول نشانه‌های اورژانسی

   اگر افتادگی صورت، ناتوانی در بستن چشم، اختلال گفتار، ضعف دست، یا دشواری در بلع یا تنفس وجود دارد، ارزیابی در اورژانس انجام می‌شود. با شمارهٔ ۱۱۲ تماس بگیرید؛ NHS می‌گوید خودتان رانندگی نکنید و به اورژانس نروید.

2. 2

   شرح حال: از کی شروع شده و با چه چیزی تغییر می‌کند

   دربارهٔ مدت تورم، ارتباطش با غذا، تب، وضعیت واکسن، اوریون در اطرافیان، داروهایی که دهان را خشک می‌کنند و عفونت اخیر گلو، دندان یا گوش پرسیده می‌شود. بگویید در آزمون لیمو چه دیدید.

3. 3

   معاینه با لمس

   بررسی می‌شود که تورم کل غده را گرفته یا تودهٔ جداگانه‌ای درون غده است، چقدر سفت است، جابه‌جا می‌شود یا نه و به پوست چسبیده است یا نه. با فشار روی غده دیده می‌شود از دهانهٔ مجرا در داخل دهان چه بیرون می‌آید؛ MSD می‌نویسد اگر چرک بیاید، نمونه برای کشت فرستاده می‌شود.

4. 4

   بررسی عصب صورت

   با بالا بردن ابرو، محکم بستن چشم، لبخند زدن و باد کردن گونه‌ها دو نیمهٔ صورت با هم مقایسه می‌شوند. حتی یک عدم تقارن خفیف هم ثبت می‌شود، چون از دست رفتن حرکت صورت همراه با توده مسیر ارزیابی را تغییر می‌دهد.

5. 5

   تصویربرداری

   MSD می‌نویسد در التهاب غدهٔ بزاقی سونوگرافی روش تصویربرداری انتخاب اول است و در کودکان هم در اولویت قرار دارد. در صورت نیاز سی‌تی اسکن یا ام‌آرآی اضافه می‌شود.

6. 6

   در صورت نیاز نمونه‌برداری با سوزن ظریف

   اگر توده‌ای وجود دارد، MSD می‌نویسد نوع سلول‌ها با نمونه‌برداری آسپیراسیون با سوزن ظریف مشخص می‌شود. بسته به نتیجه، پیگیری یا جراحی برنامه‌ریزی می‌شود.

تورم جلوی گوش یک درمان واحد ندارد؛ کاری که انجام می‌شود به منشأ تورم بستگی دارد.

موارد زیر تصمیم‌های نادرستی‌اند که در این شکایت زیاد دیده می‌شوند. این‌ها را می‌نویسیم تا نزد هر پزشکی که می‌روید، بتوانید پرسش‌های درست را مطرح کنید.

مدت‌ها به منشأ تورم بستگی دارد. روند زیر یک چارچوب کلی است؛ برنامهٔ پزشکی که شما را معاینه می‌کند مقدم است.

1. هفتهٔ اول

   انتظار می‌رود تورم غدهٔ لنفاوی ناشی از عفونت شروع به فروکش کند. NHS می‌خواهد اگر تورم ظرف ۱ هفته نخوابید یا بزرگ‌تر شد، به پزشک مراجعه کنید.

2. ۲ هفتهٔ اول

   NHS می‌نویسد هم اوریون و هم تورم غدهٔ لنفاوی ناشی از عفونت معمولاً ظرف ۱–۲ هفته برطرف می‌شوند. اگر در پایان این مدت تورم باقی است، وضعیت باید دوباره ارزیابی شود.

3. سنگ و انسداد

   NHS می‌نویسد نشانه‌ها تا زمانی که سنگ بیفتد یا بیرون آورده شود ادامه دارند و سنگ‌هایی که بیرون آورده می‌شوند معمولاً برنمی‌گردند.

4. اگر توده‌ای پیدا شد

   بسته به نتیجهٔ تصویربرداری و در صورت نیاز نمونه‌برداری، پیگیری یا جراحی برنامه‌ریزی می‌شود. توصیه می‌شود تومور خوش‌خیم را هم سال‌ها رها نکنید، چون MSD یادآوری می‌کند که آدنوم پلئومورفیک پس از مدتی طولانی ممکن است بدخیم شود.

اینجا یک رقم واحد نمی‌دهیم، چون پشت تورم جلوی گوش ممکن است عفونتی ویروسی باشد که چند روزه خوب می‌شود، التهابی در غده که آنتی‌بیوتیک می‌خواهد، یا توده‌ای که به جراحی نیاز دارد. مواردی که دامنهٔ کار را تعیین می‌کنند:

منشأ تورم

غدهٔ لنفاوی، اوریون، سنگ، التهاب باکتریایی و تومور مسیرهای کاملاً متفاوتی دارند.

تصویربرداری

بیشتر وقت‌ها سونوگرافی کافی است؛ در برخی موارد سی‌تی اسکن یا ام‌آرآی لازم می‌شود.

نمونه‌برداری

اگر توده‌ای هست، نمونه‌برداری با سوزن ظریف و بررسی آسیب‌شناسی موارد جداگانه‌ای‌اند.

نیاز یا عدم نیاز به مداخله

بیرون آوردن سنگ، تخلیهٔ آبسه یا جراحی غده دامنهٔ کار را بزرگ‌تر می‌کند.