فقط با یک طرف دهانم می‌جوم: چه ضرری دارد؟

در دهان سالم، جویدن طرف عوض می‌کند: لقمه یک بار در راست و یک بار در چپ له می‌شود، زبان آن را بین دو طرف جابه‌جا می‌کند و عضله گونه سطوح بیرونی را می‌روبد. بخش بزرگی از سازوکار خودپاک‌کنندگی دهان از همین‌جا می‌آید. وقتی فقط به یک طرف تکیه می‌کنید، نیمی از این سازوکار از کار می‌افتد.

از همین ابتدا بگوییم: جویدن با یک طرف انتخاب نیست، علامت است. پشت آن همیشه علتی مشخص پیدا می‌شود: دندانی که هنگام گاز گرفتن درد می‌کند، سطح ریشه‌ای که بیرون افتاده، دندان‌های آسیاب عقبی که کشیده شده‌اند، روکشی که بلند مانده یا دندان مصنوعی‌ای که به لثه فشار می‌آورد. طرفی که درد نمی‌کند ظرف چند هفته عادت می‌شود و حتی پس از برطرف شدن علت، عادت خودبه‌خود برنمی‌گردد.

در طرفی که استفاده نمی‌شود، کسی مزاحم پلاک نمی‌شود. جویدن، زبان و جریان بزاق مدام لایه باکتریایی سطح دندان را به هم می‌زنند؛ وقتی این اتفاق نیفتد، پلاک سر جایش می‌ماند، سفت می‌شود و به جرم تبدیل می‌شود. جرم دیگر با مسواک پاک نمی‌شود و در پای لثه بزرگ می‌شود. التهابی که پیش می‌آید در مرحله اول برگشت‌پذیر است؛ همین که به استخوان برسد، راه برگشت بسته می‌شود. تازه پیشرفتش هم بی‌درد است. بیماران با تعجب تعریف می‌کنند: طرفی که هیچ خسته‌اش نکرده‌اند، همان طرفی است که خونریزی دارد.

در طرفی که استفاده می‌شود، دندان‌ها کار هر دو طرف را با هم انجام می‌دهند. مینا بازسازی نمی‌شود؛ باری که فقط بر یک طرف وارد می‌شود برجستگی‌های دندان را صاف می‌کند و عمر پرکردگی‌های آن طرف را کوتاه می‌کند. مهم‌تر از سایش، ترک است و نشانه‌اش مشخص است: درد نه هنگام گاز گرفتن، بلکه لحظه‌ای که گاز را رها می‌کنید می‌آید؛ تیری کوتاه و تیز. ترک در رادیوگرافی معمولی ردی به جا نمی‌گذارد، با هر گاز پیش می‌رود و وقتی به زیر لثه برسد، آن دندان قابل نجات نیست.

عضلات هم این عدم تعادل را نشان می‌دهند. ماستر، قوی‌ترین عضله جونده، هرچه کار کند قوی‌تر می‌شود؛ طرفی که مدام کار می‌کند ضخیم‌تر می‌شود و طرف مقابل همان تحریک را نمی‌گیرد. وقتی این وضع سال‌ها ادامه پیدا کند، بین دو نیمه صورت تفاوت ایجاد می‌شود و اگر در همان طرف دندانی از دست رفته باشد، نازک شدن استخوان این تفاوت را بیشتر می‌کند.

فک پایین یک استخوان یکپارچه است و مفصل‌های دو سر آن نمی‌توانند مستقل کار کنند؛ جویدن مداوم با یک طرف، در هر وعده یک مفصل را به همان شکل بارگذاری می‌کند. اختلالات مفصل گیجگاهی‌فکی یک علت واحد ندارند؛ جویدن با یک طرف پدیدآورنده این وضعیت نیست، باری است که فشار موجود را بیشتر می‌کند. نشانه‌هایش خستگی فک در صبح، گیر کردن یک‌طرفه هنگام باز کردن دهان و دردی است که به گوش می‌زند.

بخش گوارشی هم واقعی است. جویدن اولین مرحله مکانیکی گوارش است: لقمه را به اندازه‌ای می‌رساند که به معده برود و آن را با بزاق مخلوط می‌کند. در کسی که با یک طرف می‌جود، خرد شدن غذا معمولاً ناقص‌تر می‌ماند؛ در برخی افراد این به صورت نفخ و احساس سنگینی پس از غذا بروز می‌کند. این اثر بیشتر در کسانی آشکار می‌شود که دندان‌های عقبی ندارند: غذاهای سفت و رشته‌ای از برنامه غذایی حذف می‌شوند.

خود جویدن با یک طرف وضعیت فوری نیست؛ بخشی از علت‌هایی که این عادت را می‌سازند فوری‌اند. آنچه این دو را از هم جدا می‌کند، اتفاقی است که در طرفی می‌افتد که با آن نمی‌جوید.

ترتیب زیر برای تشخیص است، نه درمان. در پایان روشن می‌شود با کدام طرف می‌جوید، چه چیزی شما را به آن سو رانده و در هر دو طرف چقدر آسیب جمع شده است.

1. 1

   شرح حال را می‌گیریم

   از چه زمانی با یک طرف می‌جوید، آیا با یک درد یا کشیدن دندان شروع شد و آیا صبح‌ها خستگی فک دارید. عادتی یک‌ساله و عادتی پانزده‌ساله یک دهان یکسان نمی‌سازند.

2. 2

   دهان خودش می‌گوید کدام طرف استفاده نمی‌شود

   این را بی‌آنکه بیمار بگوید می‌بینیم: جرم دندان و تغییر رنگ در یک طرف آشکارا بیشتر است و صاف شدن سطوح جونده در طرف دیگر. این عدم تقارن نشان می‌دهد عادت چند سال است.

3. 3

   دندانی را که از آن پرهیز می‌کنید پیدا می‌کنیم

   از شما می‌خواهیم دندان‌های مشکوک را یکی‌یکی روی یک میله گازگیری فشار دهید، آزمون سرما انجام می‌دهیم و با ضربه زدن واکنش را می‌سنجیم. درد تیزی که هنگام رها کردن گاز می‌آید نشانه ترک است و درد مبهمی که با ضربه می‌آید نشانه التهاب نوک ریشه.

4. 4

   معاینه اکلوژن و مفصل

   با کاغذ آرتیکولاسیون بررسی می‌کنیم کدام دندان اول تماس پیدا می‌کند؛ یک سطح بلندمانده برای راندن جویدن به طرف مقابل کافی است. سپس میزان باز شدن دهان را اندازه می‌گیریم و با فشار روی عضلات و ناحیه مفصل، تفاوت دو طرف را ثبت می‌کنیم.

5. 5

   تصویربرداری

   رادیوگرافی پانورامیک (OPG) دندان‌های از دست‌رفته، دندان‌های کناری کج‌شده و دندان‌های مقابلِ بلندشده را در یک تصویر نشان می‌دهد. سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) ارتفاع واقعی استخوان باقی‌مانده و اختلاف سطح دو طرف را نشان می‌دهد و در شکستگی‌های ریشه که در رادیوگرافی معمولی دیده نمی‌شوند هم راهنماست. اما شکستگی همیشه در تصویر ردی نمی‌گذارد: اگر CBCT سالم باشد ولی یافته‌های بالینی ادامه داشته باشند، دندان را همچنان زیر نظر می‌گیریم.

این ترتیب تصادفی نیست: اول علتی که جویدن را به طرف مقابل رانده برطرف می‌شود، بعد آسیبی که در دو طرف جمع شده ترمیم می‌شود. اگر برعکس انجام شود، کار تازه زیر همان نیرو می‌ماند.

جویدن با یک طرف چون در طول سال‌ها پیش می‌رود بی‌خطر به نظر می‌رسد. آنچه در ادامه آمده برای ترساندن شما نیست؛ نوشته شده تا نزد هر دندان‌پزشکی که بروید بتوانید پرسش درست را بپرسید.

مدت زمان بسته به علت جویدن شما با یک طرف فرق می‌کند. روند زیر مسیری را نشان می‌دهد که با جرم‌گیری شروع می‌شود و در صورت نیاز با جایگزین کردن دندان‌های از دست‌رفته به پایان می‌رسد.

1. هفته اول پس از جرم‌گیری

   در طرف فراموش‌شده، حساسیت و خونریزی مختصر هنگام مسواک طبیعی است؛ چون سطح ریشه‌ای که زیر جرم بوده بیرون افتاده، حساسیت موقت به سرما هم پیش می‌آید. مسواک زدن را قطع نکنید و آن طرف را منظم با مسواک نرم تمیز کنید.

2. هفته دوم تا ششم

   لثه سفت می‌شود، خونریزی کم می‌شود و رنگ دو طرف یکسان می‌شود. در پایان این دوره لثه را دوباره اندازه می‌گیریم: اگر خونریزی قطع شده باشد، التهاب در لثه مانده بود و موضوع بسته شده است. اگر پاکت‌ها عمیق مانده باشند، التهاب به استخوان رسیده و با درمان لثه ادامه می‌دهیم.

3. هفته‌های اول: برگشتن جویدن به تعادل

   حتی پس از برطرف شدن علت، مدتی باید آگاهانه لقمه را به طرف قبلی ببرید؛ با گذشت هفته‌ها این تلاش کمتر می‌شود و جای خود را به عادت می‌دهد. خستگی خفیفی که در عضلات حس می‌شود نشان می‌دهد طرفی که مدت‌ها کار نکرده وارد کار شده است.

4. اگر دندان‌های از دست‌رفته جایگزین شوند: سه روز کاری در کلینیک

   در پروتکلی که اجرا می‌کنیم، چون ایمپلنت‌ها به‌طور مکانیکی در استخوان کورتیکال قفل می‌شوند، پیوند استخوان و ماه‌ها انتظار مطرح نمی‌شود. کمی تورم و حساسیت طبیعی است و پس از روز سوم فروکش می‌کند. در پایان سه روز کاری در کلینیک با دندان‌های ثابت نهایی‌تان بیرون می‌روید و دوباره با هر دو طرف می‌جوید.

در این صفحه یک عدد واحد نمی‌دهیم: پشت یک عادت یکسان هم ممکن است یک جلسه جرم‌گیری باشد و هم بازسازی کامل یک طرف با ایمپلنت. عدد درست را پس از معاینه و CBCT می‌گوییم. عکس رادیولوژی خود را بفرستید تا دامنه کار را کتبی اعلام کنیم. اقلامی که قیمت را تعیین می‌کنند:

علتی که جویدن را جابه‌جا کرده

اصلاح اکلوژن، عصب‌کشی، روکش و ایمپلنت کارهایی کاملاً متفاوت‌اند؛ مدت و تعداد جلسه‌هایشان هم فرق می‌کند. عددی که پیش از مشخص شدن علت داده شود، در کلینیک ناگزیر تغییر می‌کند.

وضعیت لثه در طرف فراموش‌شده

جرم‌گیری سطحی و تمیز کردن سطح ریشه از داخل پاکت دو کار جداگانه‌اند؛ دومی ناحیه به ناحیه و در بیش از یک جلسه انجام می‌شود. تعیین‌کننده این است که التهاب در لثه است یا در استخوان.

تعداد دندان‌هایی که باید ترمیم شوند

در طرفی که بار را می‌کشد، سایش و ترک در یک دندان متوقف نمی‌ماند. طرحی که بر پایه یک دندان است و طرحی که کل آن طرف را در بر می‌گیرد جداگانه حساب می‌شوند.

تعداد دندان‌های از دست‌رفته و پروتز روی آن

تعداد ایمپلنت‌ها و ماده دندان‌های ثابتی که روی آن‌ها ساخته می‌شود مستقیماً بر جمع اثر دارد. نام تجاری ماده‌ای را که به کار می‌بریم از ابتدا کتبی اعلام می‌کنیم.