Czy z implantem można zrobić rezonans magnetyczny? Nagrzewanie, zniekształcenia obrazu i protezy na magnesach

Rezonans działa z użyciem dwóch rodzajów energii: silnego, stałego pola magnetycznego i fal radiowych wysyłanych podczas zbierania obrazu. W przypadku metalu w ciele zadaje się trzy pytania: czy pole magnetyczne go przyciąga albo obraca, czy fale radiowe go nagrzewają i czy metal zniekształca obraz? Dwa pierwsze to pytania o bezpieczeństwo, trzecie o diagnostykę. Dla implantów zębowych odpowiedzi są różne.

W sprawie przyciągania tytan uspokaja. Japońskie badanie oceniające implanty tytanowe w aparatach 1,5 i 3 tesli podaje, że tytan jest paramagnetykiem, czyli nie ma problemu w rodzaju przyciągania go przez stałe pole magnetyczne. Również w badaniu, w którym w bardzo silnym aparacie do celów naukowych, 7 tesli, przetestowano 18 różnych materiałów stomatologicznych, implanty i łączniki wykazały odchylenie zaledwie od 5 do 6,5 stopnia; to bardzo mały efekt. W koronach metalowych ze stopów takich jak kobaltowo-chromowy i niklowo-chromowy odchylenie było wyraźniejsze.

W sprawie nagrzewania wykonano pomiary. W tym samym japońskim badaniu, na modelu przypominającym tkankę, temperatura implantów tytanowych podczas badań przy 1,5 i 3 teslach wzrosła najwyżej o 0,4 stopnia. W badaniu przy 7 teslach implant o długości 50 mm nagrzał się nawet o 1,5 stopnia, zwłaszcza w sekwencjach wykorzystujących dużą energię; w krótszych implantach i w łącznikach wzrost był mniejszy. Pomiary te wykonano na modelach zwanych fantomami, a nie bezpośrednio w ustach człowieka; japońscy autorzy również z tego powodu zalecają ostrożne wykonywanie badania.

Dlatego długie implanty warto wspomnieć osobno. Implanty zygomatyczne, sięgające kości jarzmowej, i niektóre implanty strategiczne, zakotwiczane w kości korowej, są dłuższe od klasycznych. Ponieważ nagrzewanie może się wiązać z długością, przy takim implancie, zwłaszcza gdy badanie ma być wykonane w silnym aparacie, dobrze jest podać zespołowi radiologicznemu rodzaj i długość implantu. Aparaty używane w codziennej praktyce szpitalnej mają najczęściej 1,5 i 3 tesle.

Zniekształcenia obrazu to główna kwestia praktyczna. FDA podaje, że implanty mogą zniekształcać obrazy rezonansu i rentgena albo na nie wpływać. Metal zaburza pole magnetyczne wokół siebie i tworzy zniekształcenia (artefakty) widoczne na obrazie jako pustka albo jasny obszar. W badaniu przeprowadzonym w Danii tytan powodował większe zaburzenie pola magnetycznego i większe zniekształcenia obrazu niż cyrkon. Zaburzenie pola rosło wraz z mocą aparatu; ten pomiar wykonano przy 0,55, 1,5 i 3 teslach na sztucznym modelu (fantomie). U ochotnika badanie wykonano tylko przy 0,55 tesli, a zniekształcenia były najbardziej widoczne w okolicy korony blisko implantu. W badaniu wykonanym w Niemczech na suchych kościach żuchwy objętość zniekształceń również była największa przy połączeniu implantu tytanowego z koroną kobaltowo-chromową, a najmniejsza przy implancie cyrkonowym i koronie ceramicznej.

Nie wiadomo dokładnie, jak bardzo te zniekształcenia wpływają na rozpoznania dotyczące mózgu czy szyi. Przegląd systematyczny obejmujący dziewiętnaście badań podaje, że w rezonansie głowy i szyi najwięcej zniekształceń powodują zamki ortodontyczne ze stali nierdzewnej, a dla implantów i protez dane są niewystarczające i niekonkluzywne. Przegląd zaznacza, że zniekształcenia mogą wpływać na diagnostykę nie tylko jamy ustnej, lecz także mózgu i struktur twarzy, a ich nasilenie zależy od materiału, położenia w ustach i ustawień badania. W rezonansie kolana czy odcinka lędźwiowego nie oczekuje się wpływu implantu na obraz; sprawa dotyczy badań głowy, twarzy i szyi.

Protezy na magnesach to osobny temat. Niektóre protezy ruchome trzymają się, dzięki małemu magnesowi w protezie, na elemencie utrzymującym (keeper) ze stali nierdzewnej, przykręconym do implantu. Ta stalowa część, w odróżnieniu od tytanu, jest silnie przyciągana przez pole magnetyczne rezonansu: w testach przy 7 teslach kąt odchylenia przekroczył 90 stopni; także w testach przy 3 teslach wszystkie kąty odchylenia przekroczyły 45 stopni. Z drugiej strony w pomiarze wykonanym w Japonii przy 1,5 i 3 teslach siła działająca na element utrzymujący pozostała znacznie poniżej siły cementu mocującego go do nakładki korzeniowej. Ten pomiar wykonano na elementach utrzymujących cementowanych do korzenia zęba naturalnego; nie da się go bezpośrednio przenieść na element przykręcany do implantu. W testach przy 3 teslach zmierzone nagrzewanie było poniżej 1,5 stopnia. Autorzy badania przy 3 teslach piszą natomiast, że siły odchylające mają tendencję do przekraczania dopuszczalnej granicy, i dla bezpieczeństwa zalecają sprawdzanie magnetycznych elementów utrzymujących przed badaniem i po nim.

Wpływ może dotyczyć także samego magnesu. W badaniu przeprowadzonym w aparacie 3 tesli magnesy w protezie, gdy wchodziły do aparatu i wychodziły z niego pod określonym kątem, istotnie traciły siłę magnetyczną, a utrzymanie protezy spadało. Autorzy zalecają dlatego wyjmowanie protez ruchomych na magnesach przed rezonansem. Zaleca się też wyjmowanie dużych protez z lanych stopów zawierających magnes. W praktyce oznacza to: wyjmij protezę i zostaw ją poza pracownią rezonansu, a zespołowi powiedz o stalowym elemencie utrzymującym na implancie i o tym, że proteza jest na magnesach.

W sytuacjach z pierwszej listy wystarczy podać implant w formularzu. W sytuacjach z drugiej listy wcześniejsza wiedza zespołu radiologicznego może wymagać przygotowania albo dostosowania ustawień badania.

Poniższe kroki dotyczą każdej osoby z implantem. Jeśli szpital ma własne zalecenia, obowiązują one.

1. 1

   Zdobądź i przechowuj informacje o implancie

   FDA zaleca, żeby zapytać swojego dentystę o markę i model implantu i przechowywać tę informację w swojej dokumentacji. Trzymaj na karcie albo w telefonie liczbę implantów, ich rodzaj (klasyczny, zygomatyczny, strategiczny), materiał i typ osadzonej na nich protezy.

2. 2

   Powiedz o tym przy umawianiu terminu

   Umawiając termin rezonansu, zaznacz, że masz w ustach implant i protezę stałą albo ruchomą. Zwłaszcza przy badaniu głowy i szyi ta informacja pomaga zespołowi wybrać odpowiedni aparat i ustawienia badania.

3. 3

   Wypełnij formularz bezpieczeństwa w całości

   Formularz przed rezonansem opisywany przez NHS pyta o przebyte operacje i o metalowe elementy w ciele, w tym o wypełnienia i mosty. Wpisz do niego implant, protezę i magnetyczny element utrzymujący, jeśli go masz.

4. 4

   Wyjmij protezę ruchomą

   NHS prosi o zdjęcie biżuterii i przedmiotów zawierających metal. Protezę ruchomą, zwłaszcza na magnesach, wyjmij przed badaniem i zostaw poza pracownią w bezpiecznym pojemniku. Stałe zęby i implant zostają na miejscu.

5. 5

   W trakcie badania

   Jeśli podczas badania poczujesz w ustach ciepło, ciągnięcie albo dyskomfort, daj znać zespołowi. NHS podaje, że przy badaniach z podaniem środka kontrastowego może się pojawić metaliczny smak w ustach; nie ma to związku z implantem.

6. 6

   Kontrola po badaniu przy protezie na magnesach

   Autorzy badań zalecają sprawdzanie magnetycznych elementów utrzymujących przed badaniem i po nim. Jeśli po badaniu proteza trzyma się słabiej, pokaż ją swojemu dentyście; siła magnesu mogła się zmniejszyć.

Każda metoda obrazowania inaczej oddziałuje z implantem. Poniższe porównanie pokazuje, na co uważać przy którym badaniu.

Poniżej decyzje, które prowadzą do niepotrzebnego niepokoju albo do problemu, którego można uniknąć.

Poniższy przebieg dotyczy typowej wizyty na rezonans; pierwszeństwo mają zalecenia szpitala.

1. Przy umawianiu terminu

   Podaj informacje o implancie, typie protezy i magnetycznym elemencie utrzymującym, jeśli go masz. Jeśli to badanie głowy i szyi, szczególnie to podkreśl.

2. W dniu badania, przed nim

   Wypełnij formularz bezpieczeństwa, zdejmij metalowe przedmioty i wyjmij protezę ruchomą. Stałe zęby i implanty zostają na miejscu.

3. W trakcie badania

   Jeśli poczujesz w ustach ciepło albo ciągnięcie, daj znać zespołowi przyciskiem przywoławczym. W pomiarach nagrzewanie było małe, ale zawsze warto powiedzieć o tym, co czujesz.

4. Po badaniu

   Załóż protezę na magnesach i sprawdź, jak się trzyma. NHS podaje, że wyniki przychodzą zwykle w ciągu 1 do 2 tygodni; jeśli w opisie jest uwaga o zniekształceniach w okolicy szczęk, to najczęściej spodziewany wpływ implantu.

Implant nie zmienia samego rezonansu. O przygotowaniu i jakości obrazu decydują jednak następujące czynniki:

Badana okolica

W badaniach głowy, twarzy i szyi wpływ implantu na obraz jest istotny; w innych okolicach ciała nie oczekuje się wpływu.

Materiał implantu i protezy

Tytan, cyrkon oraz stop kobaltowo-chromowy powodują zniekształcenia obrazu w różnym stopniu.

Sposób utrzymania protezy

Magnetyczne elementy utrzymujące wymagają dodatkowego zgłoszenia i kontroli po badaniu; przykręcone albo zacementowane stałe zęby tego nie wymagają.

Moc aparatu

Zniekształcenia obrazu i zmierzone nagrzewanie rosną od 1,5 tesli w stronę 3 i 7 tesli.