İmplant üstü hareketli protez (çıtçıtlı protez): kaç implant, hangi tutucu, bakımı nasıl?

Sistemin iki yarısı var. Bir yarısı implantın üzerine vidalanan tutucu: kısa bir başlık, top biçiminde bir uç ya da implantları birbirine bağlayan metal bir çubuk, yani bar. Öbür yarısı protezin iç yüzüne yerleştirilen yuva: içinde naylon, plastik ya da lastik bir parça bulunan küçük metal bir kap. Protez yerine bastırıldığında bu parça tutucuya geçer, duyulan 'çıt' sesi adın da kaynağıdır. Protez parmakla kaldırılarak çıkarılır. Aşınan şey çoğunlukla bu iç parçadır ve değiştirilmesi birkaç dakikalık bir işlemdir.

Alt çenede iki implant standardı rastgele bir sayı değil. 2002'de Montreal'de toplanan McGill uzlaşı toplantısı ve 2009'da İngiltere'de York'ta toplanan İngiliz Protez Derneği toplantısı, alt çenede iki implantla tutulan hareketli protezi dişsiz hastalar için ilk tercih edilecek standart olarak tanımladı. York bildirisinin vurgusu hasta merkezli sonuçlardı: memnuniyet, yemek yiyebilme, protezle sosyal hayata katılabilme. Alt tam protezin neden tutmadığını alt çenem tamamen boş sayfasında ayrıca anlattık; iki implant bu sorunun en az cerrahiyle çözümü olarak öne çıkıyor.

Tek implant daha az cerrahi demek; ama daha fazla protez sorunu. Tek ve iki implantla tutulan alt protezleri karşılaştıran 17 randomize çalışmayı birleştiren meta analizde beş yıllık implant sağkalımında fark yok. Protez tarafında ise tek implant grubunda protez kırığı, protezin yeniden yapılması ve metal yuvanın yerinden çıkıp yeniden yapıştırılması daha sık. Hasta bildirimli sonuçları toplayan başka bir meta analizde de iki implantlı protezlerde tek implanta göre anlamlı biçimde daha iyi sonuç bildirilmiş. Tek implant mümkün, ama 'iki yerine bir' ucuz bir sadeleştirme değil.

Üst çene ayrı bir hesap. Üst protez damağa dayandığı için zaten daha iyi tutar; implant çoğu zaman damağı açmak ya da protezi küçültmek için istenir. Bu da yükün daha büyük kısmını implantlara bindirir. Üst çene için implant sayısını inceleyen 28 çalışmalık derlemede dört ve daha fazla implantla implant sağkalımı daha yüksek bulunmuş; protez sağkalımı ve hasta memnuniyeti ise implant sayısından anlamlı biçimde etkilenmemiş. Yazarların vardığı sonuç, üst çenede en az dört implantın yaygın eğilim olduğu.

Tutucu seçimi en çok tartışılan konu, ama kanıt sanıldığı kadar net değil. Cochrane derlemesi alt çenede tutucu sistemlerinin protez başarısı, bakım ihtiyacı, memnuniyet ve maliyet bakımından birbirine üstünlüğünü belirlemeye yetecek kanıt bulamamış; üst çene için ise hiç randomize çalışma yok. Aynı derlemede top tutucularda kısa dönemde tutucu onarımı bara göre daha sık gerekmiş, ama kanıtın güvenilirliği çok düşük. Daha yeni bir meta analiz 25 randomize çalışmada 2.154 implant ve 737 protezi incelemiş: implant kaybı %2,0, protez kaybı %4,2. Protez komplikasyonu en az Locator tutucularda, ardından teleskop, bar ve top tutucularda görülmüş; mıknatıslı tutucularda komplikasyon diğerlerinin yaklaşık 7,4 katı. İmplantları barla birbirine bağlamak biyolojik komplikasyonları anlamlı biçimde değiştirmemiş.

Bakım kaçınılmaz ve bunu baştan bilmek hayal kırıklığını önler. Alt çene hareketli protezlerinde bakımı inceleyen derleme, ortalama bir komplikasyon oranı hesaplamanın etken çokluğu yüzünden mümkün olmadığını, ama protez komplikasyonlarının kaçınılmaz olduğunu ve yakın takiple beklenen düzeyde tutulabileceğini yazıyor. 49 çalışmayı inceleyen daha eski bir derlemede ise top tutucularda ilk yıldan sonra yuvanın gevşemesi, aşınması ya da yerinden çıkması daha sık bulunmuş; iç parça değişimi beş yıldan sonra her iki çenede de artmış. Aynı derlemenin sonucu, tutucu sisteminin protez sonucuna etkisinin ihmal edilebilir düzeyde olduğu.

Sabit dişle karşılaştırma çoğu hastanın asıl sorusu. Dişsiz hastalarda 28 çalışmayı ve 1.457 hastayı birleştiren meta analizde hem sabit dişler hem hareketli protezler hastanın ağız sağlığıyla ilgili yaşam kalitesinde büyük iyileşme sağlamış ve ikisi arasındaki fark anlamlı değil. Sabit dişlerin anlamlı biçimde önde olduğu tek başlık protezin kararlılığı. Yazarların özeti şu: yüksek kararlılık isteyen hasta için sabit diş tercih edilebilir. Hareketli protezin öne çıktığı yer ise temizlik: protez çıkarılıp elde fırçalanır, implantların çevresine doğrudan ulaşılır.

Aşağıdaki ayrım, hareketli protezin hangi beklentiyi karşıladığını ve hangisinde sabit bir çözümün öne geçtiğini gösteriyor.

Aşağıdaki sıra genel akışı gösteriyor. Mevcut protezin kullanılıp kullanılmayacağı ve implantların ne zaman yükleneceği kliniğe ve hastaya göre değişir.

1. 1

   Protezin ve kemiğin değerlendirilmesi

   Mevcut protezin uyumu, dişlerinin aşınması ve kapanışı kontrol edilir. Kemik tomografiyle ölçülür ve implantların yeri, protezin dişlerinin konumuna göre planlanır.

2. 2

   İmplantların yerleştirilmesi

   Alt çenede iki implant genellikle ön bölgeye, köpek dişlerinin yakınına konur. Üst çenede sayı ve yerler kemiğe göre belirlenir.

3. 3

   Tutucu sisteminin seçimi

   İmplantların birbirine paralelliği, çeneler arası mesafe ve hastanın el becerisi tutucu seçimini etkiler. Ayrı duran tutucular temizlik açısından daha basittir; bar daha fazla yer ister ama yükü implantlar arasında paylaştırır.

4. 4

   Protezin yapılması ya da mevcut protezin dönüştürülmesi

   Yeni protez yapılırsa yuvalar laboratuvarda yerleştirilir. Mevcut protez uygunsa yuvalar ağızda, protezin içine sabitlenir.

5. 5

   Teslim ve takıp çıkarma eğitimi

   Protezin nasıl takılıp çıkarılacağı ağızda gösterilir. Protez dişlerle ısırılarak yerine oturtulmamalı; parmakla oturtulur. Isırarak oturtmak tutucuları ve yuvaları zorlar.

6. 6

   Kontroller ve iç parça değişimi

   Tutuculuk azaldığında iç parça değiştirilir. Protezin altındaki doku değiştikçe astarlama gerekir. Derlemeler yakın takip protokolünün komplikasyonları beklenen düzeyde tuttuğunu yazıyor.

Karar iki eksende veriliyor: kaç implant konabilir ve diş sırası çıkarılabilir mi olacak, sabit mi.

Hareketli protezin sorunları çoğu zaman implantı değil protezi ilgilendirir; küçük ama tekrarlayan bakım işleridir.

İmplant cerrahisinin iyileşmesi kısa sürer; asıl alışma protezin takılıp çıkarılmasına ve bakım ritmine olur.

1. İmplantlardan sonraki ilk haftalar

   Protez implantların üzerinde baskı yaratmayacak biçimde boşaltılır ve yumuşak bir astarla kullanılır. İmplantların kemikle kaynaşması beklenirken protez yine takılabilir.

2. Tutucuların bağlanması

   Kaynaşma tamamlandığında ya da hekimin protokolüne göre daha erken, tutucular implantlara takılır ve yuvalar proteze yerleştirilir. Hasta ilk kez protezin 'oturduğunu' bu aşamada hisseder.

3. İlk aylar

   Takıp çıkarma alışkanlık hâline gelir. Protezde vuran ya da yara yapan noktalar ayarlanır. Gece protez çıkarılır ve temizlenmiş olarak saklanır.

4. Yıllar içinde

   İç parçalar aşındıkça değiştirilir, protezin altı gerektikçe astarlanır, protezin dişleri aşındıkça yenilenir. Derlemelere göre bu işler kaçınılmaz; düzenli kontrol onları planlı birer randevuya dönüştürür.

Burada rakam bulamayacaksınız. İki teklifi karşılaştırırken bakılacak başlıklar şunlar:

İmplant sayısı ve çene

Alt çenede iki implant, üst çenede genellikle dört ve üzeri. Üst çene teklifi alt çeneninkiyle aynı mantıkla okunmaz.

Tutucu sistemi

Ayrı duran tutucular ile bar farklı laboratuvar işi ve farklı maliyet demektir. Bar daha fazla protez yüksekliği ister ve temizliği daha zahmetlidir.

Protez: yeni mi, dönüştürme mi

Mevcut protezin içine yuva yerleştirmek ile yeni protez yapmak arasında belirgin fark var. Protez uyumsuzsa dönüştürme kısa vadede ucuz, uzun vadede pahalı olabilir.

Bakım kalemleri

İç parça değişiminin, astarlamanın ve protez onarımının nasıl ücretlendirileceğini baştan sorun. Bu protezde bu işler beklenen bakımdır.