Kısa implant nedir, sinüs lift ya da kemik ekleme yerine olur mu?

Diş çekildikten sonra çene kemiği zamanla hem incelir hem alçalır. Üst çenenin arka bölgesinde bunun üstüne bir de sinüs boşluğu aşağı doğru genişler; alt çenenin arkasında ise kemiğin içinden geçen sinir kanalı vardır. Sonuçta klasik bir implantın sığacağı yükseklik kalmayabilir. Bu durumda iki yol var: ya kemiği büyütüp uzun implant koymak (üst çenede sinüs lift, alt çenede dikey kemik ekleme) ya da kalan kemiğe sığacak kısa bir implant kullanmak.

'Kısa' kelimesinin sınırı yıllar içinde değişti. Eskiden 10 mm'nin altı kısa sayılırdı; implant yüzeyleri geliştikçe sınır aşağı indi. 2018'de Uluslararası İmplantoloji Ekibi'nin (ITI) uzlaşı konferansı kısa implantı 6 mm ve altı olarak ele aldı. Literatürde hâlâ 7 ya da 8 mm'nin altını 'kısa' sayan derlemeler de var, 6 mm ve altını ayrıca 'çok kısa' (extra-short) diye adlandıran çalışmalar da var. Bir çalışmanın sonucunu okurken hangi boyu kısa saydığına bakmak bu yüzden önemli.

Kısa implantın asıl kazancı, kemik eklemenin getirdiği yükü ortadan kaldırması. ITI uzlaşı raporu kısa implantları, kemik yüksekliği azaldığında ek cerrahinin getirebileceği sorunlardan kaçınmak için geçerli bir seçenek olarak tanımlıyor. Cochrane'in 2014 tarihli derlemesi de 102 katılımcılı dört çalışmayı inceledi: yüklemeden sonraki ilk yılda protez ya da implant kaybında iki yol arasında fark gösterecek kanıt bulunamadı, ama sinüs lift yapılan bölgelerde komplikasyon daha fazlaydı. ITI raporu ise bunun bedelini de yazıyor: kısa implantların sağkalımı daha değişken, sonucu daha az öngörülebilir.

Bugünkü en kapsamlı tablo 2024 tarihli bir meta-analizden geliyor. 19 randomize çalışmada 2.214 implant incelendi. Orta ya da yüksek kesinlikteki kanıta göre 6 mm ve altı implantlar, ek işlem gerekmeyen kemikte ve tam ağız tedavilerinde, iki çenede de 10 mm ve üzeri implantlarla benzer 5 yıllık sağkalım gösterdi; 6 mm implantlar üst çenede sinüs lift yerine kullanılabilir bulundu. 4 ve 5 mm implantların sinüs lift yerine kullanımı ve kısa implantların dikey kemik ekleme yerine kullanımı için ise kanıt yetersiz ya da kesin değil.

On yıllık veriler de var. Sinüs lift ile 11–15 mm implant ve 6 mm implantı karşılaştıran çok merkezli bir çalışmada, kemik yüksekliği 5–7 mm olan 101 hasta izlendi. 10. yılda hasta düzeyinde sağkalım kısa implant grubunda yüzde 96 (2 kayıp), sinüs lift grubunda yüzde 100'dü; fark istatistiksel olarak anlamlı değildi ve hastaların yüzde 21'i takipten çıkmıştı. Üst çenede tek diş kronlarını inceleyen daha küçük bir çalışmada ise 10 yıllık sağkalım 6 mm grupta yüzde 89,5, sinüs liftli 11 mm grupta yüzde 90,9 bulundu.

Tablonun olumsuz tarafı da yazılmalı. En az 5 yıl takipli dokuz çalışmayı birleştiren bir meta-analizde 7 mm'nin altındaki implantların sağkalımı yüzde 86,7 ile 98,5 arasında, daha uzunlarınki yüzde 95,1 ile 100 arasındaydı; fark özellikle üst çenede belirgindi, alt çenede benzerdi. Kısa implantlarda biyolojik sorunlar daha az, vida gevşemesi ya da porselen kırığı gibi teknik sorunlar daha fazlaydı. Arka bölgede tek kronları inceleyen bir başka meta-analiz de uzun takipte kısa implantın sağkalımını daha düşük buldu ve birbirine bağlanmamış tek kronlarda dikkatli olunmasını önerdi.

Taç ile implant oranı burada devreye giriyor. Kemik alçaldığında kaybolan yükseklik dişin üst kısmına eklenir: implant kısalır, üstündeki taç uzar. Bu, kaldıraç kolunu büyütür ve akla ilk gelen endişe budur. Tek kronlarda bu oranı inceleyen bir meta-analiz, oranın implant sağkalımıyla ilişkisini bulamadı; ama nitel veriler oran büyüdükçe kemik kaybının arttığını düşündürdü. En sık mekanik sorun vida gevşemesiydi. Yani oran tek başına implantı kaybettirmiyor, ama tasarımı ve kapanış ayarını daha önemli kılıyor.

Kemik azaldığında konuşulan tek seçenek kısa implant değil. Kemiğin iç kısmı yetmediğinde implantı çenenin sert dış tabakasına tutundurmak da bir yol: Ihde yöntemiyle 72 saatte sabit diş protokolünde kullandığımız kortikobazal implantlar bu mantıkla çalışır ve çoğu vakada greft ya da sinüs lift gündeme gelmez. Hangi yolun size uyduğu, tomografide kalan kemiğin yüksekliğine, genişliğine, kaç dişin eksik olduğuna ve kapanışınıza bakılarak verilen bir karar.

Aşağıdaki ayrım, yayımlanmış çalışmaların en güçlü ve en zayıf olduğu yerlere göre yapıldı. Size uygun olup olmadığını tomografi ve muayene belirler.

Karar boy seçimiyle başlamıyor; önce kalan kemik, sonra yük, en son implantın kendisi konuşuluyor.

1. 1

   Tomografiyle kalan kemik ölçülüyor

   Üç boyutlu görüntüde kemiğin yüksekliği, genişliği ve sinüse ya da sinir kanalına olan mesafe milimetre olarak okunur. Panoramik röntgen bu ölçüm için tek başına yetmez, çünkü genişliği göstermez.

2. 2

   Seçenekler yan yana konuyor

   Kısa implant, sinüs lift ya da kemik eklemeyle uzun implant, açılı yerleştirme ve çenenin sert tabakasına tutunan implant. Size birden fazla seçenek anlatılmalı ve her birinin süresi, ek cerrahisi ve riski karşılaştırılmalı.

3. 3

   Taç yüksekliği ve kapanış değerlendiriliyor

   Kısa implantın üzerine gelecek dişin ne kadar uzun olacağı, karşı çenedeki dişlerin nasıl kapandığı ve diş sıkma olup olmadığı sorulur. Bu bilgiler implant sayısını ve protezin tasarımını değiştirir.

4. 4

   Tek kron mu, bağlı köprü mü kararlaştırılıyor

   Komşu implantlar varsa kronların birbirine bağlanması yükü paylaştırır. Tek başına duran kısa implantta seçimin gerekçesi ayrıca konuşulmalı.

5. 5

   Yerleştirme ve iyileşme

   Kısa implant genellikle sinüs ya da greft işlemi olmadan, tek cerrahide yerleştirilir. Kemikle kaynaşma için beklenecek süre ve yüklemenin ne zaman yapılacağı kemiğin sertliğine ve implantın oturduğu dirence göre hekim tarafından belirlenir.

6. 6

   Başlangıç röntgeni ve kontrol düzeni

   Protez takıldığında çekilen röntgen, kemik seviyesinin karşılaştırılacağı başlangıçtır. Teknik sorunların çoğu ilk yıllarda görüldüğü için ilk kontrolleri atlamamak önemli.

Aynı ağızda bölgeye göre farklı yollar seçilebiliyor.

Kısa implantta da uzun implanttaki riskler var, ama dağılımları farklı: biyolojik sorun daha az, mekanik sorun daha çok.

Greft ya da sinüs işlemi yapılmadığı için iyileşme çoğu zaman tek bir cerrahinin iyileşmesidir. Asıl dikkat isteyen dönem, protez takıldıktan sonraki ilk yıllardır.

1. İlk günler

   Hafif şişlik ve hassasiyet olağandır. Ağrı kesiciyi ve ağız bakımını hekiminizin tarifine göre kullanın; sigara iyileşmeyi bozar.

2. Kaynaşma dönemi

   İmplantın kemikle kaynaşması için beklenen süre sizin kemiğinize göre belirlenir. Bu dönemde o bölgeyle sert şey çiğnememek ve kontrolleri kaçırmamak önemli.

3. Protez ve başlangıç röntgeni

   Protez takılırken kapanış ayarlanır ve röntgen çekilir. Bu film, ileride kemik seviyesinin karşılaştırılacağı tek belgedir; bir kopyasını isteyin.

4. İlk beş yıl

   10 yıllık çok merkezli çalışmada teknik sorunların çoğu ilk 5 yılda görüldü. Bu yıllarda kontrollerde vida, kapanış ve protez özellikle gözden geçirilmeli.

Kısa implantın kendisi uzun implantla aynı maliyet kalemi; fiyat farkını yapılmayan ek işlemler oluşturuyor. Toplamı şunlar belirler:

Kaçınılan ek cerrahi

Sinüs lift ya da kemik ekleme yapılmıyorsa greft malzemesi, ek cerrahi ve bekleme süresi kalemleri düşer. 2019 meta-analizi kısa implantlarda tedavi maliyetini daha düşük buldu.

İmplant sayısı ve protez tasarımı

Kısa implantlar birbirine bağlanacaksa daha fazla implant ya da farklı bir köprü tasarımı gerekebilir. Bu, implant başına hesabı değiştirir.

Uzun dönem bakım

Teknik sorunlar kısa implantta biraz daha sık. Vida değişimi ya da porselen onarımı gibi küçük işlerin yıllar içindeki toplamı da hesaba katılmalı.

Görüntüleme

Kısa implant kararı tomografi olmadan verilmez. Görüntüleme, planlamanın değişmez kalemi.