دندان روی ایمپلنت: آکریل، زیرکونیا یا پرسلن؟

ابتدا دو مفهوم را از هم جدا کنیم، چون در زبان روزمره قاطی می‌شوند. ایمپلنت پیچی است که درون استخوان است؛ به دندان یا بریجی که روی آن نصب می‌شود روکش و بریج روی ایمپلنت (سوپراستراکچر) می‌گویند. به همین دلیل پرسش «ایمپلنت یا زیرکونیا؟» دو لایه متفاوت را مقایسه می‌کند: زیرکونیا ماده‌ای برای ساخت دندان است و هم روی ایمپلنت و هم روی دندان خودتان نصب می‌شود. موضوع این صفحه فقط لایه بالایی است، یعنی اینکه دندانی که روی ایمپلنت قرار می‌گیرد از چه ساخته شود.

دندان‌های آکریلی در بریج‌های کل دهان روی یک میله فلزی یا تیتانیومی چیده می‌شوند؛ به این پروتز هیبریدی هم می‌گویند. سبک است، ضربه را تا حدی جذب می‌کند و وقتی یک دندان بشکند اغلب بدون تعویض کل بریج قابل ترمیم است. در عوض از سرامیک نرم‌تر است: طی سال‌ها ساییده می‌شود، رنگ می‌گیرد و ممکن است دندان‌ها نیاز به تعویض پیدا کنند. یک مرور نظام‌مند که آن را با بریج‌های پرسلن با پایه فلزی مقایسه کرده، دریافت که در بریج‌های آکریلی علاوه بر سایش و شکستن روکش، پری‌ایمپلنتیت هم بیشتر گزارش می‌شود، اما در از دست رفتن ایمپلنت یا بریج تفاوت معناداری نیست.

پرسلن با پایه فلزی با پختن پرسلن روی یک زیرساخت فلزی ساخته می‌شود و طولانی‌ترین سابقه کاربرد را در بریج‌های روی ایمپلنت دارد. یک مرور نظام‌مند که بریج‌های چندواحدی روی ایمپلنت را بررسی کرده، این ماده را همچنان گزینه مرجع می‌داند. شایع‌ترین مشکلش شکستن پرسلن یا لب‌پر شدن لبه آن است؛ گزارش شده که در بریج‌های کل دهان این مشکل طی سال‌ها انباشته می‌شود و ممکن است نیاز به نگهداری داشته باشد. اگر لثه نازک باشد، زیرساخت فلزی ممکن است به شکل سایه‌ای خاکستری دیده شود.

زیرکونیا به دو شکل متفاوت به کار می‌رود و تفاوت میان این دو مهم است. در شکل اول، پرسلن روی زیرساخت زیرکونیا پخته می‌شود؛ اینجا هم نقطه ضعف لایه پرسلن است و مرورها نشان می‌دهند لب‌پریدگی در این بریج‌ها مشکلی آشکار است. در شکل دوم، دندان از یک بلوک یکپارچه یعنی زیرکونیای مونولیتیک تراشیده می‌شود و لایه جداگانه‌ای برای شکستن روی آن نمی‌ماند. گزارش شده که در روکش‌های تک‌دندان، روکش‌های یکپارچه به‌طور معناداری کمتر از روکش‌های لایه‌ای لب‌پر می‌شوند. در بریج‌های کل دهان نتایج کوتاه‌مدت مثبت است، اما داده‌های بلندمدت هنوز محدود است.

سختی زیرکونیای یکپارچه هم مزیت است و هم نکته‌ای که باید به آن توجه کرد. در برابر شکستن مقاوم است، اما انعطاف ندارد و ضربه را جذب نمی‌کند؛ بار مستقیماً به ایمپلنت‌ها و فک مقابل منتقل می‌شود. به همین دلیل اگر در فک مقابل دندان‌های خودتان را دارید، پرداخت خوب سطح و تنظیم دقیق اکلوژن مهم است. از نظر زیبایی، زیرکونیای یکپارچه ممکن است به اندازه سرامیک لایه‌ای نور را عبور ندهد؛ این تفاوت به‌ویژه در دندان‌های جلو مطرح می‌شود.

سرامیک شیشه‌ای، به‌ویژه لیتیوم دی‌سیلیکات، ماده‌ای است که نور را بسیار نزدیک به دندان طبیعی عبور می‌دهد و بیشتر در روکش‌های تک‌دندان ناحیه جلو به کار می‌رود. در یک فراتحلیل گسترده که روکش‌های ایمپلنت تک‌دندان را بررسی کرده، میان ماندگاری کوتاه‌مدت روکش‌های سرامیک شیشه‌ای، زیرکونیا و سرامیک لایه‌ای تفاوت معناداری یافت نشد؛ اما ماندگاری روکش‌های سرامیکی با پایه غالب رزین به‌طور محسوسی پایین‌تر بود. در بریج‌های طولانی و کل دهان، سرامیک شیشه‌ای ماده ترجیحی نیست.

تفاوت میان یک دندان و بریج کل دهان، چیزی است که بیش از همه تصمیم درباره ماده را تغییر می‌دهد. در یک روکش، تفاوت میان مواد کم است و انتخاب اغلب بر پایه زیبایی و هماهنگی با دندان‌های مجاور انجام می‌شود. اما در بریج کل دهان، همه دندان‌های یک فک به‌صورت یک قطعه با پیچ به ایمپلنت‌ها وصل می‌شوند و نگه داشته می‌شوند؛ وزن، قابلیت ترمیم، امکان باز و بسته کردن و باری که به فک مقابل وارد می‌شود با هم در حساب می‌آیند. به همین دلیل اینکه برای یک بیمار در تک‌دندان زیرکونیا و در کل دهان ماده دیگری پیشنهاد شود تناقض نیست.

در پایان یک تمایز درباره زمان‌بندی. در پروتکل‌های کلاسیک بارگذاری فوری، مثلاً در بسیاری از برنامه‌های All-on-4 و All-on-6، بریجی که اول نصب می‌شود یک بریج موقت از آکریل یا رزینی مشابه است و بریج دائمی ماه‌ها بعد جداگانه ساخته می‌شود. در روند Implant72 چنین مرحله میانی‌ای وجود ندارد: در روز اول و دوم شکل و گاز گرفتن با دندان‌های آزمایشی قطعی می‌شود و دندان‌هایی که روز سوم به ایمپلنت‌ها ثابت می‌شوند دندان‌های ثابت نهایی‌اند. مقایسه مواد در این صفحه هم مستقیماً برای همین دندان‌های نهایی است.

فهرست اول وضعیت‌هایی را نشان می‌دهد که مزیت هر ماده در آن‌ها آشکارتر است و فهرست دوم ترکیب‌هایی را که احتیاط می‌طلبند. تصمیم با در نظر گرفتن هم‌زمان معاینه، اکلوژن و طول بریج گرفته می‌شود.

ماده از روی یک کارت رنگ انتخاب نمی‌شود. ترتیب زیر نشان می‌دهد تصمیم از کدام پرسش‌ها به دست می‌آید.

1. 1

   چند دندان باید نگه داشته شود

   یک روکش، بریج کوتاه و بریج کل دهان بارهای متفاوتی تحمل می‌کنند. هر چه بریج طولانی‌تر شود، وزن، انعطاف و قابلیت ترمیم ماده مهم‌تر می‌شود.

2. 2

   در فک مقابل چه هست

   اینکه در سمت مقابل دندان طبیعی، بریج ثابت یا دندان مصنوعی متحرک باشد، نیروی گاز گرفتن را تغییر می‌دهد. اینکه ماده انتخاب‌شده با دندان‌های مقابل چگونه برهم‌کنش خواهد داشت هم از همین‌جا معلوم می‌شود.

3. 3

   دندان‌قروچه و عادت‌ها

   عادت‌هایی مثل دندان‌قروچه شبانه، شکستن یخ و باز کردن چیزی با دندان مطرح می‌شوند. اگر وجود داشته باشند، پرهیز از سطوح لایه‌ای و نایت گارد مطرح می‌شود.

4. 4

   خط لبخند و انتظار زیبایی

   اینکه هنگام خندیدن لثه دیده می‌شود یا نه، طول و رنگ دندان‌ها ارزیابی می‌شود. در بریج‌های کل دهان لثه مصنوعی هم می‌تواند بخشی از طراحی باشد.

5. 5

   امتحان با دندان‌های آزمایشی

   در روند Implant72 شکل، طول، گفتار و رنگ در دندان‌های آزمایشی روز اول و دوم امتحان می‌شوند؛ طرح دندان‌های ثابت نهایی که روز سوم نصب می‌شوند با همین مشاهدات قطعی می‌شود. در پروتکل‌های کلاسیک همین امتحان روی بریج موقتی انجام می‌شود که ماه‌ها استفاده می‌شود.

6. 6

   کتبی بودن انتخاب

   جنس دندان دائمی، زیرساخت آن، اینکه پیچی است یا سمانی و اینکه اگر شکستگی پیش بیاید چگونه ترمیم می‌شود، باید کتبی ارائه شود.

هیچ‌یک از موارد زیر برای هر دهانی درست نیست. نقطه قوت هر کدام ممکن است در وضعیت دیگری به نقطه ضعفش تبدیل شود.

این‌ها را برای بد جلوه دادن یکی از مواد نمی‌نویسیم، بلکه برای این می‌نویسیم که هنگام خواندن پیشنهادها بتوانید پرسش درست را مطرح کنید.

دوره پس از نصب دندان یا بریج دائمی، مستقل از ماده، معاینه منظم می‌خواهد. در ادامه اثر ماده بر نگهداری را نوشته‌ایم.

1. روز تحویل

   اکلوژن تنظیم می‌شود؛ اگر روی سطح تنظیمی انجام شده، دوباره پرداخت می‌شود. سطحی که زبر رها شود هم به دندان مقابل فشار می‌آورد و هم پلاک نگه می‌دارد.

2. هفته‌های اول

   به حرف زدن و جویدن عادت می‌شود. اگر در اکلوژن نقطه‌ای زودتر تماس پیدا کند، در این دوره با تنظیم اصلاح می‌شود؛ اگر رها شود خطر شکستن را بیشتر می‌کند.

3. در هر معاینه

   سفتی پیچ‌ها، سایش سطح، لب‌پریدگی یا ترک بررسی می‌شود. در دندان‌های آکریلی سایش و تغییر رنگ و در پرسلن لب‌پر شدن لبه به‌ویژه پایش می‌شود.

4. در طول سال‌ها

   ممکن است دندان‌های آکریلی نیاز به تعویض پیدا کنند؛ لب‌پریدگی‌های کوچک در سطوح سرامیکی با پرداخت یا ترمیم مدیریت می‌شوند. اینکه ایمپلنت سر جایش بماند و دندان روی آن تعویض شود روندی عادی است.

در این صفحه عددی نیست؛ اما اثر ماده بر دامنه درمان ملموس است. مواردی که دامنه کار را تعیین می‌کنند:

زیرساخت و ماده

آکریل روی میله، پرسلن با پایه فلزی و زیرکونیای یکپارچه به مراحل ساخت و کار لابراتوار متفاوتی نیاز دارند.

طول و تعداد بریج

تفاوت میان یک روکش و بریج کل دهان زیاد است. اگر دو فک با هم درمان شوند، دو بریج جداگانه ساخته می‌شود.

وجود یا نبود مرحله میانی

در برنامه‌های کلاسیک بارگذاری فوری، ابتدا یک بریج موقت نصب می‌شود و بریج دائمی ماه‌ها بعد جداگانه ساخته می‌شود. در روند Implant72 دندان‌های ثابت نهایی که روز سوم نصب می‌شوند تنها روکش و بریج‌اند. اگر پیشنهادهای مختلف را مقایسه می‌کنید، کتبی بپرسید چند بریج جداگانه در دامنه کار هست.

ترمیم و تعویض

تعویض دندان‌های آکریلی طی سال‌ها و ترمیم لب‌پریدگی‌های احتمالی در سرامیک، در بلندمدت بر دامنه کار اثر می‌گذارند. اینکه این‌ها چگونه انجام خواهد شد باید از ابتدا گفته شود.