با دندان‌های ثابت چه چیزهایی می‌توانم بخورم؟

میان ریشهٔ دندان طبیعی و استخوان بافتی پیوندی به نام رباط پریودنتال هست. این بافت فقط نقش بالشتک ندارد؛ درونش پایانه‌های عصبی‌ای هست که فشار را حس می‌کنند. وقتی چیز سفتی را گاز می‌گیرید، همین بافت است که باعث می‌شود با حس «زیادی شد» نیرو را کم کنید. ایمپلنت این رباط را ندارد؛ ایمپلنت مستقیماً با استخوان در تماس است. نتیجه این است: وقتی با ایمپلنت گاز می‌گیرید، به خوبی دندان طبیعی حس نمی‌کنید چقدر نیرو وارد می‌کنید.

این وضعیت خطرناکی نیست، اما دلیل بیشتر موارد فهرست است. وقتی با دندان طبیعی روی هستهٔ زیتون یا پوسته‌ای سفت گاز می‌گیرید، بدن هشدار می‌دهد و دست نگه می‌دارید. در ایمپلنت این هشدار ضعیف می‌رسد؛ نیرو همان‌طور که هست به روبنا، پیچ‌ها و استخوان اطراف ایمپلنت منتقل می‌شود. به همین دلیل محدودیت از ضعف ایمپلنت نیست، از کم شدن بازخورد است.

دلیل دوم خود روبناست. بریج از سرامیک، زیرکونیا یا دندان‌های آکریلی ساخته می‌شود و همهٔ این‌ها بالاتر از نیرویی مشخص ممکن است بشکنند. آنچه می‌شکند ایمپلنت نیست، دندان‌های روی آن است؛ ترمیمش ممکن است، اما یعنی نوبت، وقت و گاهی کار لابراتوار. شکستن یخ و گاز گرفتن هستهٔ سفت دقیقاً به همین دلیل در فهرست‌اند.

خبر خوب این است که بقیهٔ فهرست باز می‌شود. چیزهایی که بیماران استفاده‌کننده از دندان مصنوعی متحرک سال‌ها کنار گذاشته بودند برمی‌گردند: سیب را گاز زدن، کندن پوستهٔ نان، ذرت، گوشت، سالاد. چون کام پوشیده نیست، حس مزه و دما هم برمی‌گردد؛ دستاوردی که بیماران بیش از همه از آن حرف می‌زنند بیشتر وقت‌ها مزه است، نه جویدن.

محدودیت هفته‌های اول موضوعی کاملاً جداست و موقتی است. دلیل غذای نرم در آن دوره نه بی‌دوام بودن ایمپلنت‌هاست و نه موقت بودن دندان‌ها؛ دندان‌هایی که روز سوم گذاشته می‌شوند، دندان‌های نهایی‌اند. دلیل، بهبود لثه و استخوان اطراف ایمپلنت‌هاست. در پایان این دوره تغذیه به‌تدریج باز می‌شود و بیشتر بیماران به حالت عادی برمی‌گردند.

در پایان، لک شدن. قهوه، چای، سیگار و خوراکی‌های پررنگ ممکن است در سطح روبنا تغییر رنگ ایجاد کنند؛ سطح‌های آکریلی نسبت به سرامیک مستعدترند. چون مثل دندان طبیعی نمی‌شود سفیدشان کرد، راه‌حل در اینجا جرم‌گیری و تمیز کردن حرفه‌ای منظم و مراقبت روزانه است. این نقص درمان نیست، طبیعت ماده است.

تقسیم زیر برای دورهٔ پس از کامل شدن بهبود است. هفته‌های اول دوره‌ای جداست و محدودیت‌های آن موقتی‌اند.

روند زیر در بیشتر بیماران این‌گونه پیش می‌رود. نباید عجله کرد؛ ناحیه‌ای که در دورهٔ بهبود تحت فشار قرار بگیرد، با چند روزی که جلو می‌افتید جبران نمی‌شود.

1. 1

   روزهای اول: نرم و ولرم

   سوپ، ماست، پوره، سبزی‌های خوب پخته. غذای خیلی داغ تورم را بیشتر می‌کند؛ غذای خیلی سرد ممکن است ناراحتی ایجاد کند. جویدن تا جای ممکن نه از ناحیهٔ جلو، بلکه به‌طور متعادل در دو طرف انجام می‌شود.

2. 2

   هفتهٔ اول: هر چیزی که با قاشق خورده می‌شود

   ماکارونی، تخم‌مرغ، گوشت چرخ‌کرده، مرغ خوب پخته. هدف این است که بدون به هم زدن تغذیه، جویدن کم بماند. در این دوره کم نکردن دریافت پروتئین برای بهبود مهم است.

3. 3

   هفتهٔ دوم و سوم: باز شدن تدریجی

   کم‌کم خوراکی‌های سفت‌تر امتحان می‌شوند. منطقی است هر خوراکی تازه را با لقمه‌های کوچک و جویدن با دندان‌های عقبی شروع کنید. اگر چیزی ناراحتی ایجاد می‌کند، یک قدم عقب بروید.

4. 4

   پس از ماه اول: بازگشت به حالت عادی

   در بیشتر بیماران تغذیه تا حد زیادی به حالت عادی برمی‌گردد. تنها محدودیتی که می‌ماند چند مورد فهرست ماندگار است. در این مرحله موضوع اصلی ساختن عادتی تازه است: چیزی را با دندان باز نکنید.

5. 5

   بازبینی اکلوژن در معاینه‌های پیگیری

   آنچه را هنگام جویدن متوجه می‌شوید در معاینه‌ها بگویید؛ ناراحتی تکراری در یک خوراکی مشخص بیشتر وقت‌ها با تنظیم اکلوژن حل می‌شود. چون بریج دیگری قرار نیست بعداً گذاشته شود، فهرست در این مرحله تغییر نمی‌کند: یخ، هسته و استخوان در فهرست می‌مانند.

6. 6

   در درازمدت: جا افتادن عادت

   بیشتر بیماران ظرف چند ماه این موارد را بی‌آنکه فکر کنند رعایت می‌کنند. محدودیت ماندگار فهرستی نیست که زندگی روزمره را محدود کند؛ تغییر چند واکنش خودکار است.

آنچه فهرست محدودیت‌ها را کوتاه می‌کند، چند عادت ساده است. موارد زیر همان‌هایی‌اند که واقعاً فرق ایجاد می‌کنند.

موارد زیر دلیل‌هایی‌اند که بیشترین مراجعه با شکایت شکستگی به کلینیک به خاطر آن‌هاست. همه قابل پیشگیری‌اند.

نیروی جویدن نه فوراً بلکه به‌تدریج برمی‌گردد؛ عضلات هم به نظم تازه عادت می‌کنند.

1. هفتهٔ اول

   جویدن آگاهانه و با دقت است. در این دوره نیرو کم نگه داشته می‌شود؛ هدف این است که بافت راحت بهبود پیدا کند. تنوع تغذیه را با نرم کردن بافت غذا حفظ می‌کنید.

2. ماه اول

   نیروی جویدن به‌وضوح بیشتر می‌شود و بیشتر خوراکی‌ها وارد فهرست می‌شوند. اگر عضلات فک مدت طولانی با دندان مصنوعی متحرک یا دندان‌های ناقص کار کرده‌اند، قوی شدن این عضلات کمی زمان می‌برد.

3. حدود سه ماه

   بیشتر بیماران می‌گویند تغذیه‌شان به حالت عادی برگشته است. در این دوره عادت‌ها هم جا افتاده‌اند: جدا کردن چیزهای سفت، باز نکردن چیزی با دندان.

4. درازمدت

   وقتی بهبود کامل شد، محدودیتی که می‌ماند فهرستی کوتاه است و زندگی روزمره را محدود نمی‌کند. معاینه‌های منظم و اگر برنامه‌ریزی شده باشد، نایت گارد این نظم را حفظ می‌کنند.

موارد مربوط به تغذیه مستقیماً هزینه‌ای ایجاد نمی‌کنند؛ اما اثر عادت‌ها بر هزینهٔ درازمدت بزرگ است. موارد این‌ها هستند:

ترمیم روبنا

دندانی که شکسته یا بخشی که ترک خورده، ترمیم لازم دارد. تکرارش مستقیماً به عادت‌ها بستگی دارد؛ در بیمارانی که عادت دارند چیزهای سفت را جدا کنند، این مورد تقریباً هیچ‌وقت پیش نمی‌آید.

نایت گارد (محافظ شبانه)

برای بیمارانی که دندان‌قروچه دارند، سرمایه‌گذاری کوچکی است. در عوض هم از روبنا و هم از پیچ‌ها محافظت می‌کند؛ بیشتر هزینه‌های ترمیم را از ابتدا پیشگیری می‌کند.

تمیز کردن حرفه‌ای

سالی یک بار یا در گروه‌های پرخطر هر شش ماه یک بار. هم لک شدن را کنترل می‌کند و هم بافت اطراف ایمپلنت را زیر نظر نگه می‌دارد.

جنس روبنا

قابلیت ترمیم بسته به جنس فرق می‌کند. در برخی طراحی‌ها می‌شود یک دندان شکسته را جایگزین کرد؛ در برخی کل آن بخش نو می‌شود. این جزئیاتی است که هنگام انتخاب جنس باید درباره‌اش صحبت شود.