سال‌هاست بی‌دندانم؛ آیا ایمپلنت ممکن است؟

استخوان فک بافتی یکدست نیست. در بیرون، لایه‌ای سخت و متراکم مثل پوسته تخم‌مرغ فک را در بر گرفته؛ به آن استخوان کورتیکال می‌گویند. در درون، بافتی متخلخل و نرم‌تر هست: استخوان اسفنجی. ریشه دندان‌ها اصولاً در همین بافت درونی قرار دارند و لایه بیرونی اسکلت نگه‌دارنده فک است.

وقتی دندان از دست می‌رود یا استفاده از دندان مصنوعی شروع می‌شود، استخوان اسفنجی دیگر نیرو نمی‌گیرد و به‌مرور کم می‌شود. این روند در سال اول سریع پیش می‌رود، بعد کُند می‌شود اما متوقف نمی‌شود؛ در طول سال‌ها روی هم جمع می‌شود و به حجمی چشمگیر می‌رسد. اینکه در کسی که سال‌ها بی‌دندان بوده بخش بزرگی از این استخوان درونی تحلیل رفته باشد، وضعیتی رایج است.

اما لایه سخت بیرونی همین‌طور رفتار نمی‌کند. به لطف ساختار متراکم و فشرده‌اش در برابر تحلیل بسیار مقاوم‌تر است؛ حتی پس از ده‌ها سال بی‌دندانی ممکن است تا حد زیادی سر جایش بماند. به همین دلیل فک دو بیماری که با جمله «سال‌هاست بی‌دندانم» مراجعه می‌کنند ممکن است بسیار با هم فرق داشته باشد؛ آنچه تعیین‌کننده است مدت سپری‌شده نیست، این است که در آن مدت چه مقدار از لایه بیرونی حفظ شده.

این تمایز توضیح می‌دهد که پاسخ «خیلی دیر شده» بیشتر وقت‌ها از کجا می‌آید. ایمپلنت کلاسیک در استخوان اسفنجی می‌نشیند و برای جوش خوردن با بافت اطرافش به استخوانی با ارتفاع و پهنای مشخص نیاز دارد. اگر این بافت در طول سال‌ها تا حد زیادی تحلیل رفته باشد، ممکن است حجمی که روش کلاسیک به دنبالش است باقی نمانده باشد؛ پاسخ «نمی‌شود» که به بیمار گفته می‌شود در واقع نتیجه همین اندازه‌گیری است، نه نتیجه کل فک.

ایمپلنت استراتژیک دقیقاً با زاویه‌ای کاشته می‌شود که به همین لایه سخت بیرونی گیر کند. آنچه گیر را فراهم می‌کند ماه‌ها انتظار برای جوش خوردن نیست، قفل شدن مکانیکی است که از روز اول وجود دارد. به همین دلیل بسیاری از مواردی که سال‌ها بی‌دندان مانده‌اند و در روش کلاسیک درباره‌شان گفته شده «استخوان ندارید» این‌جا دوباره قابل ارزیابی‌اند؛ تنها شرط این است که لایه بیرونی هم آسیب ندیده باشد.

استفاده طولانی از دندان مصنوعی هم سهم خودش را دارد. دندان مصنوعی متحرک روی لثه می‌نشیند اما مثل ریشه نیرو را به درون استخوان منتقل نمی‌کند؛ علاوه بر این، در نواحی‌ای که دندان مصنوعی به آن‌ها فشار می‌آورد ممکن است به‌مرور فشاری نامنظم ایجاد شود. نتیجه این است که در بسیاری از کسانی که دندان مصنوعی دارند، برجستگی فک در طول سال‌ها به‌طور محسوسی صاف می‌شود. این ممکن است به معنای تحلیل سریع‌تر استخوان باشد و پیش‌بینی وضعیت لایه بیرونی را پیش از سی‌تی اسکن دشوارتر می‌کند.

استخوانی که از دست می‌رود اثری نادیدنی هم دارد: فک، بخش پایینی صورت را هم نگه می‌دارد. کم شدن حمایت از لب‌ها و گونه‌ها در نواحی‌ای که مدت‌ها بی‌دندان مانده‌اند، به صورت فرو رفتن چهره نمایان می‌شود. این تغییر در طول سال‌ها بی‌صدا پیش می‌رود و بیشتر وقت‌ها وقتی متوجه آن می‌شوید که ظاهرتان تغییر کرده یا دندان مصنوعی لق شده است.

تحلیلی را که این‌جا توضیح داده شد نباید با پوکی استخوان (استئوپوروز) اشتباه گرفت. پوکی استخوان بیماری‌ای سیستمیک است که کل اسکلت را درگیر می‌کند و با سن و تغییرات هورمونی مرتبط است. اما این تحلیل در فک فرایندی موضعی است؛ منشأ آن از دست رفتن دندان و استفاده از دندان مصنوعی است. حتی کسی که پوکی استخوان ندارد ممکن است به خاطر سال‌ها بی‌دندانی تحلیل استخوان چشمگیری داشته باشد؛ و در کسی که پوکی استخوان دارد این تحلیل ممکن است سریع‌تر شود. با این حال این دو یک بیماری نیستند.

تمایز زیر پس از سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) روشن می‌شود. اگر خودتان را در فهرست دوم می‌بینید، به معنای بسته شدن در نیست.

این ترتیب برای درمان نیست، برای تصمیم است.

1. 1

   بگویید چه مدت است بی‌دندانید و این مدت را چطور گذرانده‌اید

   از دندان مصنوعی استفاده کرده‌اید، از کی، هر چند وقت آن را می‌گذارید؛ این اطلاعات به ما کمک می‌کند سرعت تحلیل را تخمین بزنیم.

2. 2

   سی‌تی اسکن سه‌بعدی

   اینکه لایه سخت بیرونی کجاست، چه ضخامتی دارد و چقدر سالم است را فقط همین تصویر نشان می‌دهد؛ رادیوگرافی پانورامیک این را نشان نمی‌دهد.

3. 3

   بقیه دهان ارزیابی می‌شود

   سلامت لثه، وضعیت دندان‌های باقی‌مانده در صورت وجود و اکلوژن فک مقابل در طرح درمان گنجانده می‌شوند.

4. 4

   درباره سلامت عمومی و داروها صحبت می‌شود

   بیماری‌های سیستمیک و داروهایی که به‌طور منظم مصرف می‌شوند بر برنامه‌ریزی و ترتیب کارها اثر می‌گذارند.

5. 5

   طرح درمان کتبی داده می‌شود

   اینکه پیوند لازم است یا نه، چند ایمپلنت، در کدام فک و با چه برنامه زمانی، کتبی در اختیارتان گذاشته می‌شود؛ اگر برای شما مناسب نیست، این را هم با همان صراحت می‌نویسیم.

مقایسه کلی این راه‌ها را در راهنمای کمبود استخوان توضیح داده‌ایم؛ این‌جا روی سؤالی تمرکز می‌کنیم که مخصوص وضعیت شماست: اگر در طول سال‌ها لایه بیرونی هم تحلیل رفته باشد، کدام راه هنوز باز می‌ماند. اینکه کدام برای شما مناسب است را وضعیت خاص فک خودتان تعیین می‌کند.

این‌ها را برای این می‌نویسیم که به هر کلینیکی مراجعه کنید بتوانید سؤال‌های درست را بپرسید.

روند زیر برای بیمارانی است که ایمپلنت استراتژیک برایشان انجام می‌شود؛ در طرحی که پیوند دارد مدت طولانی‌تر است.

1. سه روز کلینیکی

   روز اول CBCT، بازبینی طرح درمان، ایمپلنت‌ها و ظرف چند ساعت نخستین دندان‌های آزمایشی؛ روز دوم پرووها و رنگ نهایی؛ روز سوم دندان‌های ثابت نهایی نصب می‌شوند؛ با دندان‌های ثابت از کلینیک بیرون می‌روید.

2. هفته‌های اول

   حمایت از لب‌ها و گونه‌ها همان هفته به‌طور محسوسی بیشتر می‌شود، اما سازگاری کامل گفتار و جویدن با دندان‌های تازه ممکن است چند هفته طول بکشد.

3. ماه‌های اول

   نیروی جویدن کم‌کم بیشتر می‌شود؛ فکی که مدت‌ها بی‌دندان مانده برای عادت کردن به این نیرو زمان لازم دارد.

4. بلندمدت

   برنامه معاینه‌ها و مراقبت از پروتز کتبی داده می‌شود؛ معاینه منظم تنها راه زیر نظر داشتن حفظ لایه بیرونی است. تمیز کردن فضای بین دندان‌ها و تصویربرداری سالانه در مواردی که از بی‌دندانی طولانی می‌آیند اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چون استخوان در این‌جا از ابتدا نازک‌تر بوده است.

در این صفحه رقمی نمی‌دهیم؛ قیمت فقط پس از معاینه و CBCT، قلم به قلم و کتبی داده می‌شود. اما دانستن قلم‌هایی که در این مورد بر بودجه اثر می‌گذارند به کارتان می‌آید:

وضعیت لایه بیرونی

اینکه پیوند لازم باشد یا نه را همین تعیین می‌کند؛ در طرحی که پیوند دارد، هم دامنه کار و هم برنامه زمانی بزرگ‌تر می‌شود.

تعداد ایمپلنت‌ها و کدام فک

یک فک یا دو فک و اینکه چند ایمپلنت برنامه‌ریزی شده، مستقیماً بر جمع کل اثر می‌گذارد.

آماده‌سازی دهان

اگر دندان‌های باقی‌مانده‌ای باید کشیده شوند یا لثه‌ای باید درمان شود، این‌ها به طرح درمان اضافه می‌شوند.

پروتز روی ایمپلنت

جنس دندان‌های ثابت و کار لابراتوار بر مبلغ اثر می‌گذارند؛ برندش را از ابتدا کتبی اعلام می‌کنیم.