فرو رفتن خطوط صورت پس از از دست دادن دندان‌ها

اولین چیزی که تغییر را نشان می‌دهد عکس‌هاست: فاصله بین بینی و نوک چانه کوتاه شده، لب بالا نازک شده و به داخل رفته و گوشه‌های دهان رو به پایین چرخیده‌اند. گونه‌ها به داخل فرو رفته و نوک چانه جلو آمده به نظر می‌رسد. مردم به این می‌گویند «پیر شده‌ام» و به پوست نگاه می‌کنند. اما آنچه تغییر کرده پوست صورت نیست، اسکلتی است که آن پوست روی آن کشیده شده. لب و گونه به‌تنهایی نمی‌توانند سر پا بمانند؛ دندان‌های پشتشان و استخوانی که آن‌ها را نگه می‌دارد، آن‌ها را بیرون نگه می‌دارند. هرچه این تکیه‌گاه کوچک‌تر شود، بافت نرم سر جایش نمی‌ماند و به سمت پایین و داخل جمع می‌شود.

علت را می‌شود در یک جمله گفت: استخوان آلوئولار برای نگه داشتن ریشه دندان وجود دارد. این بخش از استخوان فک با بار جویدنی که از ریشه می‌رسد مدام نوسازی می‌شود؛ تعادل میان سلول‌های سازنده و تخریب‌کننده استخوان با همین بار برقرار می‌شود. وقتی دندان کشیده می‌شود، بار از بین می‌رود، تعادل به سمت تخریب می‌رود و استخوان عقب می‌نشیند. بدن به تغذیه ساختاری که دیگر کاری انجام نمی‌دهد ادامه نمی‌دهد. به همین دلیل از دست دادن دندان اتفاقی نیست که تمام شود؛ آغاز کوچک شدنی است که سال‌ها در آن ناحیه ادامه خواهد داشت.

تحلیل مسیری یکنواخت ندارد؛ سریع‌ترین دوره‌اش ماه‌های بلافاصله پس از کشیدن دندان است. تا پایان سال اول، ستیغ استخوانی در محل کشیدن دندان هم کوتاه‌تر و هم باریک‌تر شده است؛ فقدان این دوره نخست به‌طور محسوسی سریع‌تر از هر سال دیگری است. تحلیل بیش از همه در دیواره بیرونی استخوان که رو به لب است رخ می‌دهد؛ از همین رو ستیغ اول نه ارتفاع، بلکه ضخامتش را از دست می‌دهد. پس از آن سرعت کم می‌شود اما روند متوقف نمی‌شود و هر سال کمی بیشتر از استخوان می‌رود. دلیل اینکه تغییر صورت طوری ظاهر می‌شود که هیچ‌کس نمی‌تواند روز مشخصی را نشان دهد همین است.

فک پایین و بالا به شکل متفاوتی تحلیل می‌روند. در فک بالا ستیغ استخوانی به سمت بالا و داخل عقب می‌رود؛ چون تکیه‌گاهی که لب بالا به آن تکیه دارد عقب رفته، لب نازک می‌شود، شیار زیر بینی صاف می‌شود و طول دندانی که هنگام خنده دیده می‌شود کوتاه می‌شود. در فک پایین ستیغ به سمت پایین و بیرون باریک می‌شود و مخاط روی آن نازک می‌شود. وقتی این دو با هم باشند، فک پایین نسبت به فک بالا جلوتر آمده به نظر می‌رسد؛ همان تصویری که بیمار می‌گوید «چانه‌ام دراز شده». چون ستیغ استخوانی در فک پایین از اول باریک‌تر است، پیامدهای تحلیل در اینجا زودتر به چشم می‌آیند.

وقتی دندان‌های عقبی از دست بروند، فقدان دومی هم وارد ماجرا می‌شود و آشکارترین تغییر صورت از همین است. ارتفاع دندان‌های عقبی تعیین می‌کند فک پایین هنگام بستن دهان کجا بایستد؛ اگر نباشند، فک هنگام بسته شدن مسیر بیشتری طی می‌کند و ارتفاع بخش پایینی صورت کم می‌شود. نوک چانه به جلو و بالا می‌چرخد، لب‌ها روی هم تا می‌خورند و در گوشه دهان شیاری ماندگار شکل می‌گیرد. بزاقی که در این شیار جمع می‌شود پوست را مدام مرطوب نگه می‌دارد؛ زخم‌هایی که در گوشه ترک می‌خورند و هیچ‌وقت بسته نمی‌شوند، از قارچ یا باکتری‌ای می‌آیند که در این چین مرطوب رشد می‌کند. ارتفاع ازدست‌رفته علت زخم نیست، زمینه‌ای است که آن را آماده می‌کند و باعث عود آن می‌شود.

این تمایز تعیین می‌کند چه مقدار از استخوان باقی‌مانده در چه مدتی از دست می‌رود. اگر در فهرست اول هستید، زمان دارید. اگر در فهرست دوم هستید، هزینه به تعویق انداختن هر سال بیشتر می‌شود.

این ترتیب برای اندازه‌گیری است، نه درمان. در پایان روشن می‌شود چه مقدار از استخوان رفته، چه مقدار از تغییر صورت از همین است و چه چیزی را می‌شود بازسازی کرد.

1. 1

   عکس رادیولوژی خود را بفرستید

   اگر رادیوگرافی پانورامیک (OPG) یا CBCT دارید، آن را از طریق فرم بفرستید؛ ظرف ۲۴ ساعت می‌نویسیم چه گزینه‌هایی روی میز است و برای ارزیابی اولیه لازم نیست حضوری بیایید. اگر عکسی از زمانی دارید که دندان‌هایتان سر جایشان بودند، آن را هم اضافه کنید؛ آن عکس هدف ارتفاعی را که باید بازسازی شود نشان می‌دهد.

2. 2

   صورت را اندازه می‌گیریم

   ارتفاع بخش پایینی صورت را در حالت استراحت و در حالت بسته بودن دهان، تکیه‌گاهی که لب بالا می‌گیرد، طول دندانی که با لب‌های کمی باز دیده می‌شود و جهت گوشه دهان را اندازه می‌گیریم. این اندازه‌ها مشخص می‌کنند چه مقدار از فرو رفتن ناشی از تحلیل استخوان است و چه مقدار از ارتفاع ازدست‌رفته اکلوژن. این دو مشکلات متفاوتی‌اند و به شکل متفاوتی حل می‌شوند.

3. 3

   معاینه بالینی

   ارتفاع و ضخامت ستیغ استخوانی را با دست ارزیابی می‌کنیم، به نازکی مخاط روی آن و اگر دندان مصنوعی استفاده می‌شود، به بافت متحرکی که زیر آن شکل گرفته نگاه می‌کنیم. لبه‌های تیزی که با انگشت روی ستیغ حس می‌شوند و صاف شدن جایی که دندان مصنوعی روی آن می‌نشیند، نشانه مرحله پیشرفته تحلیل‌اند.

4. 4

   تصویربرداری سه‌بعدی

   ارتفاع و ضخامت واقعی استخوان، اینکه کف سینوس در فک بالا تا کجا پایین آمده و اینکه عصب در فک پایین از کجا می‌گذرد، فقط در سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) اندازه‌گیری می‌شود. رادیوگرافی پانورامیک ضخامت را اصلاً نشان نمی‌دهد؛ فقدان دیواره بیرونی، که بیشترین تحلیل در آن است، در تصویر دوبعدی دیده نمی‌شود. تصمیمی درباره استخوان که بدون دیدن CBCT گرفته شود، با داده ناقص گرفته شده است.

5. 5

   طرح را از صورت می‌سازیم، نه از دندان

   وقتی اندازه‌گیری‌ها تمام شد، اول تعیین می‌کنیم دندان‌ها کجا و با چه طولی قرار بگیرند؛ جای ایمپلنت‌ها بر اساس این طرح انتخاب می‌شود، نه برعکس. اینکه تکیه‌گاه لب و ارتفاع بخش پایینی صورت چقدر برمی‌گردد را در مرحله امتحان دندان‌های آزمایشی روی صورت خودتان نشان می‌دهیم. نتیجه را حدس نمی‌زنید؛ پیش از ثابت شدن دندان‌های نهایی آن را می‌بینید.

همه این‌ها یک کار را انجام نمی‌دهند. برخی ظاهر را سامان می‌دهند، برخی زمان می‌خرند. فقط یکی علت تحلیل را از میان برمی‌دارد.

این‌ها را برای ترساندن شما نمی‌نویسیم، می‌نویسیم تا نزد هر دندان‌پزشکی که بروید بتوانید پرسش‌های درست را بپرسید. اگر دندان‌پزشکی خودش این‌ها را توضیح نمی‌دهد، شما بپرسید.

روند زیر برای مسیری است که در آن ارتفاع صورت با دندان‌های ثابت بازسازی می‌شود. اگر فقط دندان مصنوعی تعویض شود، روند کوتاه‌تر است و نتیجه به ظاهر محدود می‌ماند.

1. طرح و تأیید

   طول دندان‌ها، خط وسط و ارتفاع بخش پایینی صورت بر اساس اندازه‌های صورت شما طراحی می‌شود. امتحان دندان‌های آزمایشی در همان سه روز کاری در کلینیک انجام می‌شود و آنجا در آینه می‌بینید تکیه‌گاه لب چقدر برمی‌گردد؛ تا تأیید شما نباشد، دندان‌های نهایی ثابت نمی‌شوند.

2. سه روز کاری در کلینیک

   در پروتکلی که اجرا می‌کنیم، ایمپلنت‌ها به‌طور مکانیکی در لایه سخت بازال و کورتیکال در عمق فک قفل می‌شوند. ایمپلنت کلاسیک اما در استخوان آلوئولار بالایی قرار می‌گیرد که همراه دندان‌ها تحلیل می‌رود؛ به همین دلیل باید ماه‌ها منتظر جوش خوردن ایمپلنت با استخوان ماند و اگر حجمی نمانده باشد، ابتدا پیوند استخوان انجام داد. تفاوت از همین‌جا می‌آید. پیوند استخوان و ماه‌ها انتظار مطرح نمی‌شود و در پایان سه روز کاری در کلینیک با دندان‌های ثابت نهایی‌تان بیرون می‌روید.

3. هفته اول

   کمی تورم و حساسیت طبیعی است و پس از روز سوم فروکش می‌کند؛ اگر بخیه باشد، طبق برنامه پیگیری کلینیک کشیده می‌شود. در این دوره از شما می‌خواهیم غذای نرم بخورید. تغییر صورت از روز اول هست؛ با فروکش کردن تورم، خطوط واضح‌تر می‌شوند.

4. ماه‌های اول

   در حالی که عضلات لب و گونه به تکیه‌گاه تازه عادت می‌کنند، حرف زدن و لبخند ظرف چند هفته جا می‌افتد. تغییری که اطرافیانتان متوجه می‌شوند از روز اول شروع می‌شود؛ عادت کردن خود شما در آینه بیشتر طول می‌کشد. چون استخوان دوباره بار می‌کشد، تحلیل در آن ناحیه علت خود را از دست می‌دهد. مراقبت با دندان طبیعی فرقی ندارد: مسواک، تمیز کردن بین دندان‌ها و معاینه منظم.

در این صفحه یک عدد واحد نمی‌دهیم: سامان دادن خطوط صورت ممکن است با یک دندان مصنوعی تازه تمام شود یا به طرحی ثابت برای کل دهان برسد و فاصله این دو زیاد است. عدد درست را پس از دیدن CBCT می‌گوییم. عکس رادیولوژی خود را بفرستید تا دامنه کار را کتبی اعلام کنیم. اقلامی که قیمت را تعیین می‌کنند:

وضعیت استخوان باقی‌مانده

ارتفاع و ضخامت اندازه‌گیری‌شده تعداد ایمپلنت‌ها و جای آن‌ها را تعیین می‌کند. در بیماری که تا استخوان هست تصمیم می‌گیرد، طرح درمان کوتاه می‌ماند؛ هرچه تحلیل پیش برود، برای همان نتیجه کار بیشتری لازم است.

وسعت کار

اینکه روی یک فک کار می‌شود یا دو فک و چند دندان از دست رفته، مستقیماً اثر دارد. طرحی که بر پایه یک دندان است و طرحی که کل دهان را در بر می‌گیرد جداگانه حساب می‌شوند.

اینکه ارتفاع اکلوژن بازسازی شود یا نه

اگر ارتفاع بخش پایینی صورت از دست رفته باشد، طرح فقط به پر کردن جاهای خالی محدود نمی‌ماند؛ اکلوژن دوباره ساخته می‌شود. این قلمی است که هم کار لابراتوار و هم تعداد جلسه‌های امتحان را بیشتر می‌کند.

پروتز روی ایمپلنت

ماده دندان‌های ثابتی که روی ایمپلنت ساخته می‌شوند و کار لابراتوار مستقیماً بر جمع اثر دارند. نام تجاری ماده‌ای را که به کار می‌بریم از ابتدا کتبی اعلام می‌کنیم.