التهاب اطراف ایمپلنت چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

در دندان طبیعی، میان ریشه و استخوان بافت همبند انعطاف‌پذیری به نام لیگامان پریودنتال وجود دارد. این بافت هم نقش ضربه‌گیر دارد و هم به لطف خون‌رسانی‌اش به دفاع بدن کمک می‌کند. ایمپلنت این لیگامان را ندارد و مستقیماً با استخوان در تماس است. این وضعیت از نظر مکانیکی مزیت دارد، اما از نظر زیستی متفاوت است: وقتی التهاب شروع شود، آن لایه میانی که پیشرفتش را کند کند وجود ندارد.

روند همان‌طور شروع می‌شود که در دندان طبیعی. پلاک باکتریایی روی سطح ایمپلنت و بریج روی آن جمع می‌شود؛ اگر تمیز نشود، لثه اطراف ملتهب می‌شود، قرمز می‌شود، ورم می‌کند و هنگام مسواک زدن خونریزی می‌کند. نام این مرحله موکوزیت اطراف ایمپلنت است و ویژگی مهمی دارد: چون فقط بافت نرم را درگیر می‌کند، با تمیز کردن درست و یک جلسه جرم‌گیری حرفه‌ای برمی‌گردد. یعنی اگر به‌موقع تشخیص داده شود، چیزی از دست نمی‌رود.

اگر التهاب به بافت نرم محدود نماند و به استخوان برسد، وضعیت تغییر می‌کند. این حالت پری‌ایمپلنتیت نام دارد. استخوانی که ایمپلنت را نگه داشته، در مسیر پیشرفت التهاب شروع به تحلیل رفتن می‌کند؛ میان لثه و ایمپلنت پاکتی عمیق‌تر شکل می‌گیرد و گاهی از آن چرک بیرون می‌آید. جمله کلیدی اینجاست: استخوان تحلیل‌رفته با درمان برنمی‌گردد. هدف درمان متوقف کردن پیشرفت است، نه بازگرداندن آنچه از دست رفته.

دشوارترین بخش ماجرا نبود درد است. در دندان طبیعی، هنگام پیشرفت التهاب، حساسیت، درد یا لقی زودتر هشدار می‌دهد. ایمپلنت عصب ندارد و این روند اغلب بی‌صداست. وقتی ایمپلنت لق شود، کار تا حد زیادی تمام شده است، چون ایمپلنت لق یعنی اتصالش را از دست داده است. به همین دلیل هشدار زودهنگام را نه احساس بیمار، بلکه اندازه‌گیری در معاینه دوره‌ای می‌دهد.

اینکه در چه کسانی شایع‌تر است نیز روشن است. کسانی که پیش‌تر بیماری لثه داشته‌اند، افراد سیگاری، کسانی که قند خونشان کنترل‌شده نیست و کسانی که برای مراقبت منظم مراجعه نمی‌کنند، گروه‌های اصلی هستند. یک علت هم از طراحی می‌آید: بریجی که مسواک و مسواک بین‌دندانی به زیر آن نمی‌رسد، هر قدر هم بیمار دقت کند، تمیز نمی‌شود. هر سطحی که تمیز نشود، نقطه شروع التهاب است.

یک تمایز آخر هم مهم است: هر مشکلی که در اطراف ایمپلنت دیده می‌شود التهاب نیست. توزیع نامتعادل نیرو هم می‌تواند در اطراف ایمپلنت تحلیل استخوان ایجاد کند و شبیه همین وضعیت به نظر برسد. درمان این دو متفاوت است: در یکی تمیز کردن و رفع آلودگی سطح، در دیگری تنظیم اکلوژن و بازبینی سیستم نگهدارنده. درمان درست پس از تشخیص درست می‌آید؛ به همین دلیل باید یافته‌ها را همراه با تصویربرداری ارزیابی کرد.

آنچه تعیین می‌کند درمان تا چه حد مؤثر باشد، این است که بیماری چقدر زود تشخیص داده شود. تمایز زیر چارچوبی است که هنگام مراجعه به کلینیک درباره‌اش صحبت می‌شود.

تشخیص به یک یافته تکیه ندارد، بلکه به خواندن هم‌زمان سه اندازه‌گیری. تصمیمی که بدون این سه گرفته شود، حدس است.

1. 1

   اندازه‌گیری عمق پاکت

   شیار اطراف ایمپلنت با یک پروب نازک اندازه‌گیری می‌شود. پاکت عمیق‌شده نشان می‌دهد بافت از ایمپلنت جدا شده است. ارزش اصلی این اندازه‌گیری یک عدد تنها نیست، بلکه مقایسه آن با اندازه‌گیری قبلی است.

2. 2

   بررسی خونریزی و چرک

   خونریزی هنگام تماس پروب نشان می‌دهد التهاب فعال است. بیرون آمدن چرک از پاکت یافته پیشرفته‌تری است و ارزیابی را سرعت می‌بخشد.

3. 3

   مقایسه سطح استخوان با عکس رادیولوژی

   اینکه تحلیل استخوان رخ داده یا نه، فقط با تصویربرداری مشخص می‌شود. اگر عکسی که بلافاصله پس از درمان گرفته شده موجود باشد، مقایسه دقیق خواهد بود؛ به همین دلیل نگه داشتن نخستین عکس مهم است.

4. 4

   تفکیک علت

   التهاب است، عدم تعادل نیرو، طراحی غیرقابل تمیز، یا باقی‌مانده سیمانی که هنگام چسباندن در بافت جا مانده؟ درمان هر کدام جداست. تمیز کردنی که بدون یافتن علت انجام شود، مشکل را فقط به تعویق می‌اندازد.

5. 5

   تمیز کردن غیرجراحی

   سطح ایمپلنت و پروتز روی آن با ابزارهایی که به سطح آسیب نمی‌زنند تمیز می‌شود و در صورت نیاز از ضدعفونی‌کننده کمک گرفته می‌شود. در بیشتر موارد زودهنگام، این نخستین گام است و با پیگیری دقیق ادامه می‌یابد.

6. 6

   در صورت نیاز، جراحی

   وقتی روش غیرجراحی کافی نباشد، لثه کنار زده می‌شود تا مستقیماً به سطح ایمپلنت دسترسی پیدا شود و تمیز شود. بسته به وضعیت ناحیه، ممکن است سطح استخوان دوباره شکل داده شود یا از ماده کمکی استفاده شود؛ نتیجه به شکل استخوان باقی‌مانده بستگی دارد.

در این وضعیت، پیشگیری بیش از درمان کارساز است، چون استخوان از دست رفته برنمی‌گردد. موارد زیر عواملی هستند که اثرشان ثابت شده است.

آنچه این وضعیت را از دیگر مشکلات ایمپلنت جدا می‌کند، بی‌صدا بودن آن است. دانستن موارد زیر تصمیم به رفتن برای معاینه را تغییر می‌دهد.

درمان با یک جلسه تمام نمی‌شود؛ آنچه واقعاً تعیین‌کننده است، برنامه پیگیری بعدی است.

1. روزهای اول

   پس از تمیز کردن ممکن است لثه حساس باشد و کمی خونریزی کند. کنار گذاشتن مسواک زدن آن ناحیه وضعیت را بدتر می‌کند؛ تمیز کردن آرام اما منظم ادامه پیدا می‌کند.

2. شش هفته اول

   پاسخ بافت به درمان التهاب در این مدت ارزیابی می‌شود. کاهش خونریزی و کم شدن عمق پاکت نتیجه مورد انتظار است. اگر تغییری نکرده باشد، درباره گام بعدی صحبت می‌شود.

3. اگر جراحی انجام شده باشد

   ترمیم لثه چند هفته طول می‌کشد و ظاهر ناحیه ممکن است تغییر کند: سطح لثه پایین می‌رود و ممکن است بخشی از ایمپلنت بیشتر دیده شود. این پیامد شناخته‌شده درمان است و جزئیاتی است که باید از ابتدا درباره‌اش صحبت شود.

4. پیگیری بلندمدت

   در دهانی که یک بار پری‌ایمپلنتیت را تجربه کرده، فاصله معاینه‌ها کوتاه‌تر می‌شود. اندازه‌گیری‌ها در هر جلسه ثبت می‌شوند؛ ثابت ماندن سطح استخوان تنها نشانه واقعی موفقیت درمان است.

در اینجا نمی‌توان یک رقم واحد گفت: همین وضعیت ممکن است با یک جلسه تمیز کردن حل شود یا به جراحی و خارج کردن ایمپلنت بکشد. عواملی که هزینه را تعیین می‌کنند این‌ها هستند:

مرحله‌ای که تشخیص داده شده

وضعیتی که فقط لثه را درگیر کرده در یک جلسه حل می‌شود. وضعیتی که به استخوان رسیده، به جراحی، جلسات بیشتر و پیگیری طولانی نیاز دارد. این تفاوت همان تفاوت میان رفتن و نرفتن برای معاینه است.

تعداد ایمپلنت‌های درگیر

وضعیتی که به یک ناحیه محدود است با وضعیتی که در سراسر دهان پخش شده، یک کار نیست. اگر علت مشترک باشد، درمان هم کل دهان را در بر می‌گیرد.

اینکه پروتز روی ایمپلنت عوض شود یا نه

اگر منشأ مشکل طراحی غیرقابل تمیز باشد، ساخت دوباره بریج مطرح می‌شود و این بخش بزرگ هزینه خواهد بود. اما اگر اصلاح نشود، همان التهاب برمی‌گردد.

اینکه ایمپلنت قابل نجات باشد یا نه

اگر خارج کردن لازم باشد، روند به طرح تازه‌ای وابسته می‌شود: ترمیم، ارزیابی ناحیه و ایمپلنت جدید. این سناریویی است که چندین برابر مداخله زودهنگام گران‌تر تمام می‌شود.