قرمزی زیر دندان مصنوعی: استوماتیت دندان مصنوعی چیست و چگونه خوب می‌شود؟

استوماتیت دندان مصنوعی یعنی قرمز و متورم شدن بافت دهانی که زیر دندان مصنوعی قرار دارد. بیشتر در سقف دهان که دندان مصنوعی بالا آن را می‌پوشاند دیده می‌شود. یک مرور گزارش می‌کند که شیوع آن در مطالعات مختلف بین ۱۷ تا ۷۵ درصد کسانی که دندان مصنوعی دارند متغیر است و در زنان سالمند کمی شایع‌تر است؛ این شایع‌ترین وضعیت التهابی داخل دهان در کسانی است که دندان مصنوعی دارند.

علتش یکی نیست، اما در مرکز آن یک لایه میکروبی قرار دارد. سطح دندان مصنوعی که رو به بافت است، با منافذ و ناهمواری‌های آکریل، محیطی امن برای لایه چسبناکی فراهم می‌کند که قارچ کاندیدا و باکتری‌ها با هم در آن زندگی می‌کنند. مروری که متخصصان پروتز، بیماری‌های دهان و میکروب‌شناسی با هم نوشته‌اند، می‌نویسد این لایه اساساً با بهداشت ناکافی دهان و دندان مصنوعی و با گذاشتن دائمی دندان مصنوعی، به‌ویژه در شب، رشد می‌کند. سایشی که دندان مصنوعی نامتناسب در بافت ایجاد می‌کند، خشکی دهان و سیگار هم از عواملی‌اند که این وضعیت را آسان‌تر می‌کنند.

نشانه تشخیصی‌اش ساده است: مرز قرمزی با مرز دندان مصنوعی منطبق است. زخمی که فقط در یک نقطه دردناک است و اطرافش مشخص است بیشتر زخم فشاری است و مشکلی جداگانه است. استوماتیت دندان مصنوعی بیشتر وقت‌ها درد ندارد؛ در برخی افراد سوزش، ترک خوردن گوشه‌های دهان یا تغییر مزه پیش می‌آید. بسیاری از افراد فقط وقتی دندان مصنوعی را درمی‌آورند و در آینه نگاه می‌کنند متوجه آن می‌شوند.

دندان‌پزشکان ظاهر آن را هنوز با سه نوعی توصیف می‌کنند که نیوتن در سال ۱۹۶۲ تعریف کرد. در نوع اول قرمزی محدود و نقطه‌ای است؛ طبق مرورها این نوع بیشتر با فشار و سایش ارتباط دارد. در نوع دوم تمام ناحیه‌ای که دندان مصنوعی می‌پوشاند به‌طور گسترده قرمز است. در نوع سوم سقف دهان با برجستگی‌های کوچک، ناصاف و دانه‌دانه به نظر می‌رسد؛ به این هیپرپلازی پاپیلاری التهابی می‌گویند. همان مرور یادآوری می‌کند که این طبقه‌بندی برای توصیف ظاهر به کار می‌آید اما شدت و گستردگی بیماری را به‌طور کامل نشان نمی‌دهد. یعنی «نوع اول» به معنای «خفیف» نیست.

رایج‌ترین اشتباه در درمان این است که مشکل را فقط در دهان جست‌وجو کنند. در متاآنالیزی که کارآزمایی‌های تصادفی را کنار هم گذاشته، میان داروی ضدقارچ و ضدعفونی کردن دندان مصنوعی نه در بهبود بالینی و نه در تعداد قارچ تفاوت معناداری دیده نشد. در همین تحلیل، داروی ضدقارچ در مقایسه با دارونما تعداد قارچ را به‌طور معناداری کم کرد؛ اما در بهبود قرمزی قابل‌دیدن، تفاوت به مرز معناداری آماری نرسید. به بیان دیگر، اگر دندان مصنوعی تمیز نشود، دارویی که به دهان مالیده می‌شود نیمی از کار است.

یک متاآنالیز شبکه‌ای گسترده‌تر هم می‌نویسد داروهای ضدقارچ موضعی، ضدعفونی با مایکروویو و داروهای ضدقارچ خوراکی مؤثرند، اما به دلیل کم بودن تعداد مطالعات و خطر سوگیری، اطمینان به این یافته‌ها پایین است. مرور متخصصان هم می‌گوید داروهای ضدقارچ جز در مصرف کوتاه‌مدت سود محدودی دارند، چون در مصرف طولانی مقاومت ایجاد می‌شود. کلید نتیجه ماندگار، به تعبیر این مرور، تغییر عادت خود بیمار است: تمیز و ضدعفونی کردن هرروزه دندان مصنوعی، درآوردن آن در هر شب، معاینه منظم و در صورت نیاز نو کردن دندان مصنوعی.

وقتی دارو لازم است، یک نکته ایمنی را باید دانست. داروهای ضدقارچ گروه آزول مانند میکونازول، اثر داروی رقیق‌کننده خون وارفارین را افزایش می‌دهند؛ مرور می‌نویسد در این حالت باید با پزشک بیمار برای تنظیم دوز صحبت کرد. اگر وارفارین مصرف می‌کنید، حتی اگر ژلی دهانی باشد که از داروخانه می‌خرید، ابتدا به پزشکتان بگویید. طبق مرور، مدت معمول درمان ضدقارچ تا ۱۴ روز است.

استوماتیت دندان مصنوعی ممکن است موضوعی محدود به دهان نباشد. همان مرور متخصصان یادآوری می‌کند که این وضعیت با پنومونی آسپیراسیون ارتباط دارد و درمان آن در افراد آسیب‌پذیر، سالمند و ساکن سرای سالمندان، خطر پنومونی آسپیراسیون و مرگ ناشی از آن را کم می‌کند. اگر یکی از نزدیکانتان که مراقبتش را بر عهده دارید با دندان مصنوعی می‌خوابد، عادت درآوردن شبانه برای او چیزی بیش از بهداشت دهان است.

تفکیک زیر جای معاینه را نمی‌گیرد؛ کمک می‌کند تصمیم بگیرید چقدر می‌توان منتظر ماند.

ترتیب زیر از گام‌هایی تشکیل شده که در مرورها و راهنماهای مراقبت توصیه شده‌اند. اینکه کدام محلول برای دندان مصنوعی شما مناسب است را از دندان‌پزشکتان بپرسید.

1. 1

   دندان مصنوعی را هر شب دربیاورید

   سازمان NHS توصیه می‌کند جز در صورتی که دندان‌پزشکتان جداگانه توصیه کرده باشد، با دندان مصنوعی نخوابید. در طول شب دندان مصنوعی را در آب، در کیسه نایلونی با پنبه مرطوب یا در محلول تمیزکننده دندان مصنوعی نگه دارید.

2. 2

   دندان مصنوعی را صبح و شب مسواک بزنید

   با صابون ملایم یا مایع ظرف‌شویی مسواک بزنید؛ به گفته NHS خمیردندان ممکن است به دندان مصنوعی آسیب بزند. پس از غذا با آب سرد آبکشی کنید. برای اینکه اگر از دستتان افتاد نشکند، روی روشویی پر از آب یا روی حوله کار کنید.

3. 3

   دندان مصنوعی را ضدعفونی کنید

   در پروتکلی که یک مرور به‌عنوان نمونه آورده، دندان مصنوعی پیش از خواب ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در ۱۵۰ میلی‌لیتر سدیم هیپوکلریت ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ درصد نگه داشته می‌شود و سپس در طول شب در آب تمیز نگهداری می‌شود. مرور یادآوری می‌کند که نگه داشتن مکرر در هیپوکلریت ممکن است رنگ دندان مصنوعی را تغییر دهد؛ غلظت و دفعات را با دندان‌پزشکتان تعیین کنید.

4. 4

   سقف دهانتان را هم مسواک بزنید

   در همان پروتکل، سقف دهان روزی سه بار، هر بار دو دقیقه، با مسواک نرم و آب مسواک زده می‌شود. NHS هم توصیه می‌کند لثه‌ها، زبان و دندان‌های باقی‌مانده‌تان را صبح و شب مسواک بزنید.

5. 5

   اگر دارو تجویز شده، در تمام مدت و همراه با تمیز کردن دندان مصنوعی مصرف کنید

   داروی ضدقارچ کمکی کوتاه‌مدت است. در زمان مصرف، تمیز کردن دندان مصنوعی را رها نکنید؛ اگر داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید، پیش از شروع داروی گروه آزول به پزشکتان بگویید.

6. 6

   تناسب دندان مصنوعی را بررسی کنید

   دندان مصنوعی‌ای که لق می‌خورد، ساییده می‌شود یا کهنه شده، پیوسته بافت را تحریک می‌کند. مرورها اصلاح یا نو کردن دندان مصنوعی نامتناسب را بخش اصلی درمان می‌دانند.

این گزینه‌ها جایگزین هم نیستند، بیشتر وقت‌ها با هم به کار می‌روند. پایه همیشه بهداشت دندان مصنوعی و درآوردن شبانه است.

اگر استوماتیت دندان مصنوعی تکرار می‌شود، اغلب یکی از موارد زیر ادامه دارد.

مدت بسته به نوع وضعیت، حال دندان مصنوعی و میزان تغییر عادت‌ها فرق می‌کند. ترتیب زیر چارچوبی کلی است.

1. شب اول

   اینکه دندان مصنوعی را دربیاورید، تمیز کنید و بخوابید، نخستین شبی است که بافت در طول شب از دندان مصنوعی رها می‌شود. دندان مصنوعی را در آب یا محلول تمیزکننده نگه دارید و صبح پس از مسواک زدن و آبکشی بگذارید.

2. در طول مصرف دارو

   اگر داروی ضدقارچ تجویز شده، طبق مرور مدت معمول تا ۱۴ روز است. در این مدت تمیز کردن دندان مصنوعی و درآوردن شبانه عیناً ادامه دارد؛ دارو را خودتان طولانی‌تر نکنید.

3. معاینه کنترل

   دندان‌پزشک بررسی می‌کند که قرمزی کم شده یا نه و دندان مصنوعی چقدر متناسب است. اگر کم نشده، درباره کشت، ریلاین یا تعویض دندان مصنوعی صحبت می‌شود.

4. ماه‌های بعد

   طبق مرور، استوماتیت دندان مصنوعی پس از درمان ضدقارچ زیاد عود می‌کند و عواملی که عود را تغذیه می‌کنند بهداشت ناکافی دهان و دندان مصنوعی، خوابیدن با دندان مصنوعی و تعویض نکردن دندان مصنوعی کهنه‌اند. اگر برمی‌گردد، علت اغلب خود دندان مصنوعی یا استفاده شبانه است؛ معاینه منظم دندان مصنوعی این را زود پیدا می‌کند.

درمان استوماتیت دندان مصنوعی بیشتر وقت‌ها با گام‌های ساده پیش می‌رود، اما دامنه آن ممکن است بسته به این عوامل گسترده‌تر شود:

نوع وضعیت

قرمزی گسترده بیشتر وقت‌ها با بهداشت و ضدعفونی کم می‌شود. سقف دهان دانه‌دانه و برجسته ممکن است اقدامی دیگر یا نو کردن دندان مصنوعی را لازم کند.

عمر و تناسب دندان مصنوعی

دندان مصنوعی‌ای که خوب می‌نشیند فقط تمیز کردن می‌خواهد. ریلاین دندان مصنوعی لق یا ساختن دوباره آن کاری جداگانه است.

نیاز به دارو و آزمایش

داروی موضعی داخل دهان بیشتر وقت‌ها کافی است. اگر پاسخی نباشد، کشت، داروی سیستمیک یا نمونه‌برداری ممکن است مطرح شود.

وضعیت‌های زمینه‌ای

خشکی دهان، دیابت، مصرف اسپری کورتونی یا داروی رقیق‌کننده خون، شیوه برنامه‌ریزی درمان را تغییر می‌دهند.