انواع ایمپلنت: تیتانیومی، زیرکونیا، یک‌تکه، دوتکه

برشمردن انواع ایمپلنت در یک فهرست واحد گمراه‌کننده است، چون یک ایمپلنت هم‌زمان در بیش از یک دسته قرار می‌گیرد. ایمپلنتی تیتانیومی، دوتکه، با قطر استاندارد که در استخوان محل نشستن دندان‌ها کاشته می‌شود، توصیف پرکاربردترین نوع امروزی است. هر واژه در این توصیف پاسخ پرسش جداگانه‌ای است: از چه ساخته شده، چند تکه است، چه اندازه‌ای دارد و به کجای استخوان تکیه می‌کند.

از جنس شروع کنیم. بخش بزرگی از ایمپلنت‌های امروزی از تیتانیوم خالص یا آلیاژ تیتانیوم‌اند. تیتانیوم ده‌ها سال است به کار می‌رود، چون می‌تواند به سطح استخوان بچسبد و با بافت‌های بدن سازگار شمرده می‌شود. آلیاژهای تیتانیوم که برای افزایش استحکام با فلزات دیگر مخلوط شده‌اند هم به کار می‌روند؛ این‌ها به‌ویژه در ایمپلنت‌های باریک ترجیح داده می‌شوند. پرسش «آیا ایمپلنت تیتانیومی مضر است؟» را در ادامه جداگانه بررسی کرده‌ایم.

ایمپلنت زیرکونیا از سرامیکی سفید و بدون فلز ساخته می‌شود. ویژگی‌های برجسته‌اش این است که در بیمارانی که لثه نازکی دارند سایه خاکستری فلز را نشان نمی‌دهد و برای بیمارانی که فلز نمی‌خواهند گزینه‌ای است. در عوض، داده‌های پشت آن به گستردگی تیتانیوم نیست. مروری که مطالعات مشاهده‌ای پنج‌ساله را گردآوری کرده نتایج قابل اعتمادی گزارش می‌کند؛ مرور دیگری که دو ماده را مستقیماً مقایسه کرده، ثبت می‌کند که تعداد چنین کارآزمایی‌های تصادفی کم و مدت پیگیری آن‌ها کوتاه است.

معیار دوم طراحی است. بیشتر ایمپلنت‌هایی که امروز به کار می‌روند دوتکه‌اند: بدنه‌ای که در استخوان می‌رود و اباتمنتی که رویش پیچ می‌شود. در این طراحی زاویه یا ارتفاع را می‌توان بعداً با تعویض اباتمنت تطبیق داد. در ایمپلنت یک‌تکه، بدنه و بخش اتصال یک قطعه‌اند؛ میانشان پیچ و محل اتصال وجود ندارد، اما امکان تطبیق بعدی محدود است و برنامه‌ریزی باید از روز اول درست باشد. ایمپلنت‌های زیرکونیا مدت‌ها فقط یک‌تکه تولید می‌شدند؛ امروز نوع دوتکه آن‌ها هم وجود دارد.

معیار سوم اندازه است. در کنار ایمپلنت‌های با قطر استاندارد، ایمپلنت‌های باریک و کوتاه هم وجود دارند. ایمپلنت‌های باریک وقتی به کار می‌روند که میان دندان‌ها جای کمی باشد یا استخوان نازک باشد. یک مرور جامع نشان داد ماندگاری ایمپلنت‌هایی با قطر ۳ تا ۳٫۵ میلی‌متر با ایمپلنت‌های استاندارد تفاوتی ندارد، اما در ایمپلنت‌های مینی با قطر کمتر از سه میلی‌متر به‌طور معناداری پایین‌تر است. ایمپلنت‌های کوتاه، وقتی ارتفاع استخوان کم شده، در برخی موارد جایگزینی برای افزودن استخوان به شمار می‌آیند.

معیار چهارم، که بیماران کمتر از همه می‌شناسند اما بیشترین تغییر را در نتیجه ایجاد می‌کند: ایمپلنت به کجای استخوان تکیه دارد. ایمپلنت کلاسیک در استخوان بالایی کاشته می‌شود که دندان‌ها در آن نشسته‌اند و پس از از دست رفتن دندان تحلیل می‌رود. نوعی که ساب‌پریوستئال (روی استخوان) نامیده می‌شود، چارچوبی فلزی است که روی استخوان می‌نشیند و برای بیمارانی که ارتفاع استخوانشان کافی نیست توصیف شده است. وقتی استخوان فک بالا به‌شدت تحلیل رفته باشد، ایمپلنت‌های بلندی که تا استخوان گونه امتداد می‌یابند (زیگوماتیک) مطرح می‌شوند. در رویکردی که کورتیکوبازال یا استراتژیک نامیده می‌شود، ایمپلنت طوری کاشته می‌شود که در لایه سخت و مقاوم به تحلیل در عمق فک قفل شود.

در عمل این چهار معیار جدا از هم انتخاب نمی‌شوند، یکدیگر را محدود می‌کنند. اگر استخوان نازک باشد قطر کوچک می‌شود؛ هر چه قطر کوچک‌تر شود استحکام ماده مهم‌تر می‌شود؛ اگر استخوان تحلیل رفته باشد محل تکیه تغییر می‌کند؛ وقتی محل تکیه تغییر کند طراحی هم تغییر می‌کند. دلیل باریک و یک‌تکه بودن ایمپلنت‌های کورتیکوبازال همین است. به همین دلیل پرسش «کدام نوع بهتر است» به‌تنهایی پاسخی ندارد. پرسش درست این است که در استخوان شما کدام نوع و با چه دلیلی انتخاب شده است.

فهرست اول وضعیت‌هایی را نشان می‌دهد که هر نوع در آن‌ها برتری دارد و فهرست دوم ترکیب‌هایی را که احتیاط می‌طلبند. تصمیم با CBCT و معاینه گرفته می‌شود؛ این فهرست منوی انتخاب نیست.

نوع ایمپلنت چیزی نیست که از کاتالوگ انتخاب شود؛ نتیجه‌ای است که از ترتیب زیر به دست می‌آید. هر گام بر پاسخ گام قبلی تکیه دارد.

1. 1

   اندازه‌گیری استخوان

   در سی‌تی اسکن سه‌بعدی ارتفاع، پهنا و سختی استخوان اندازه‌گیری می‌شود. اگر استخوان پهن باشد قطر استاندارد، اگر نازک باشد قطر باریک و اگر ارتفاعش کم باشد ایمپلنت کوتاه یا ناحیه تکیه‌گاه دیگری مطرح می‌شود.

2. 2

   تعیین جای دندان

   ابتدا جای دندان در دهان برنامه‌ریزی می‌شود و زاویه ایمپلنت از آن به دست می‌آید. اگر جهت استخوان و جهت دندان با هم نخوانند، این مستقیماً بر انتخاب طراحی اثر می‌گذارد.

3. 3

   محاسبه باری که باید تحمل شود

   قرار است یک دندان، یک بریج یا کل دهان نگه داشته شود؛ در فک مقابل چه هست؛ آیا شب‌ها دندان‌قروچه وجود دارد؟ هر چه بار بیشتر شود، قطر، تعداد و استحکام جنس ایمپلنت مهم‌تر می‌شود.

4. 4

   گفت‌وگو درباره وضعیت سلامت و انتظارات

   شک به واکنش ناشی از فلز، ضخامت لثه، سیگار و دیابت در این مرحله مطرح می‌شوند. در نواحی‌ای که هنگام خندیدن دیده می‌شوند، انتظارات زیبایی ممکن است بر انتخاب جنس اثر بگذارد.

5. 5

   نوشتن انتخاب همراه با دلیل آن

   اینکه کدام نوع، با چه قطر و طولی و چرا انتخاب شده، باید کتبی ارائه شود. وقتی درمان تمام شد، نوع، سیستم و اندازه‌های ایمپلنت‌ها باید به‌صورت سند به شما داده شود؛ این اطلاعات برای هر کاری که سال‌ها بعد انجام شود لازم است.

هیچ‌یک از انواع زیر به‌طور مطلق بر دیگری برتری ندارد. هر کدام در پاسخ به مشکل مشخصی ابداع شده و در دهانی که آن مشکل را ندارد مزیتش را از دست می‌دهد.

موارد زیر موضوعاتی‌اند که بیماران بیش از همه می‌پرسند و در اینترنت بیش از همه نادرست توضیح داده می‌شوند.

مسیر بهبودی را به اندازه نوع ایمپلنت، وضعیت استخوان و تصمیم بارگذاری تعیین می‌کند. موارد زیر نقاطی‌اند که نوع ایمپلنت آشکارترین اثر را بر زمان‌بندی دارد.

1. روز جراحی

   ایمپلنت دوتکه را می‌توان زیر لثه پوشاند یا رویش هیلینگ اباتمنت گذاشت. در ایمپلنت یک‌تکه، بخش اتصال از روز اول در دهان است.

2. هفته‌های اول

   مهم است که بار کنترل‌نشده‌ای به بخشی از ایمپلنت یک‌تکه که در دهان است وارد نشود. به همین دلیل یا محافظت می‌شود یا همراه با ایمپلنت‌های دیگر به یک بریج وصل می‌شود تا بار تقسیم شود.

3. دوره جوش خوردن

   در روش کلاسیک، برای ایمپلنت‌های تیتانیومی و زیرکونیا باید چند ماه منتظر جوش خوردن ایمپلنت با استخوان ماند. در نواحی‌ای که استخوان افزوده شده این مدت طولانی‌تر است.

4. بلندمدت

   هر نوعی که باشد، اگر لثه اطراف ایمپلنت تمیز نگه داشته نشود ممکن است ملتهب شود. فاصله معاینات نه بر اساس نوع، بلکه بر اساس وضعیت دهان شما تعیین می‌شود.

در این صفحه عددی نیست؛ اما اثر انتخاب نوع بر دامنه برنامه ملموس است. مواردی که دامنه کار را تعیین می‌کنند:

نیاز یا عدم نیاز به افزودن استخوان

ایمپلنت کوتاه، ایمپلنت باریک یا ایمپلنتی که به لایه عمقی تکیه می‌کند، در برخی موارد گام افزودن استخوان را از برنامه حذف می‌کند. وقتی این گام حذف شود، زمان‌بندی هم کوتاه‌تر می‌شود.

جنس

قطعات ایمپلنت‌های زیرکونیا و تیتانیومی و دندان‌هایی که رویشان ساخته می‌شود متفاوت‌اند. اینکه کدام جنس و چرا انتخاب شده باید همراه با دامنه کار مطرح شود.

دوام سیستم

در سیستم‌های دوتکه ممکن است سال‌ها بعد تعویض اباتمنت یا پیچ لازم شود. اینکه در آینده بتوان به قطعات سیستم مورد استفاده دسترسی داشت، در بلندمدت بر دامنه کار اثر می‌گذارد.

تعداد ایمپلنت و باری که باید تحمل شود

تفاوت میان یک دندان و بریج کل دهان از تفاوت میان انواع ایمپلنت بزرگ‌تر است. هر چه بار بیشتر شود، تعداد و قطر ایمپلنت بیشتر می‌شود؛ نوع ایمپلنت به‌عنوان بخشی از همین تصمیم انتخاب می‌شود.