آیا ایمپلنت به بدن آسیب می‌زند؟

پشت این پرسش معمولاً دو نگرانی جدا نهفته است و جدا کردن آن‌ها پاسخ را روشن‌تر می‌کند. اول ماده: آیا قطعه‌ای که در فک قرار می‌گیرد، در طول سال‌ها چیزی را در بدن خراب می‌کند؟ دوم خود درمان: آیا ممکن است در حین جراحی یا پس از آن چیزی درست پیش نرود؟ پاسخ پرسش اول تا حد زیادی اطمینان‌بخش است. پاسخ پرسش دوم، مثل هر جراحی دیگری، مثبت است؛ اما این خطرها نام مشخصی دارند، بیشترشان از پیش قابل‌پیش‌بینی‌اند و بحث اصلی هم باید همین‌جا باشد.

بیشتر ایمپلنت‌ها از تیتانیوم یا آلیاژ تیتانیوم و بخشی هم از اکسید زیرکونیوم ساخته می‌شوند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) می‌نویسد که ایمنی این مواد به‌خوبی شناخته شده است. حساسیت به تیتانیوم پرسش‌برانگیزترین موضوع است و واقعاً وجود دارد، اما بسیار نادر است. در پژوهشی در اسپانیا که ۱٬۵۰۰ بیمار ایمپلنتی را بررسی کرد، نسبت بیمارانی که آزمایش حساسیتشان مثبت شد ۰٫۶٪ بود و تقریباً همه موارد مثبت از گروه کوچکی بودند که یا از قبل علامت داشتند یا ایمپلنتشان به دلیلی نامعلوم نگرفته بود. یک مرور نظام‌مند که پژوهش‌های این حوزه را گرد آورده، به این نتیجه می‌رسد که ثابت نشده تیتانیوم در بیماران ایمپلنتی واکنش آلرژیک ایجاد کند.

درباره MRI پاسخ کوتاه است: کسی که ایمپلنت دارد می‌تواند MRI انجام دهد. تیتانیوم فلزی نیست که جذب آهن‌ربا شود. توصیه FDA به بیماران این است که پیش از MRI یا رادیوگرافی، ایمپلنت خود را به کادر درمان بگویید؛ چون ایمپلنت ممکن است باعث اعوجاج تصویر شود و این اثر بیشتر در تصویربرداری از ناحیه فک و صورت اهمیت دارد. سازمان NHS هم می‌نویسد که در فرم پیش از MRI درباره پرکردگی‌ها و بریج‌های دهان سؤال می‌شود. قطعه‌هایی که باید جداگانه گفته شوند خود ایمپلنت نیستند، بلکه قطعه‌هایی با خاصیت مغناطیسی‌اند، مانند نگهدارنده‌های آهن‌ربایی که در برخی دندان‌های مصنوعی متحرک به کار می‌روند.

پرسش سرطان موضوعی است که در اینترنت بیش از همه با آن می‌ترسانند، اما ضعیف‌ترین پشتوانه را دارد. با دانش امروز نشان داده نشده که ایمپلنت عامل سرطان دهان باشد. یک مرور نظام‌مند که موارد سرطان دهان در اطراف ایمپلنت را گرد آورده، در ۳۳ مقاله منتشرشده از سال ۱۹۸۳ به بعد در مجموع ۶۳ بیمار یافت. تقریباً در نیمی از این بیماران، از پیش ضایعه‌ای در دهان وجود داشت که تمایل به سرطانی شدن داشت، برای مثال لیکن پلان. هشدار اصلی این مرور چیز دیگری است: چون این ضایعه‌ها در ابتدا شبیه التهاب اطراف ایمپلنت‌اند، تشخیص ممکن است دیر شود. معنای عملی‌اش این است: زخم یا رشد بافتی در اطراف ایمپلنت که با وجود درمان خوب نمی‌شود باید بررسی شود و در صورت لزوم با نمونه‌برداری ارزیابی شود.

پرسش‌هایی درباره مغز و قلب هم زیاد می‌رسد. ایمپلنت به مغز نمی‌رسد: همسایه ایمپلنت در فک بالا مغز نیست، سینوس است که فضای هوایی دو طرف بینی است و در این میان دیواره‌های استخوانی حفره چشم و قاعده جمجمه قرار دارند. در میان خطرهای شناخته‌شده‌ای که FDA برمی‌شمارد، سوراخ شدن کف سینوس دیده می‌شود؛ این وضعیت با علائمی شبیه سینوزیت خود را نشان می‌دهد و قابل درمان است. از نظر قلب، خود ایمپلنت آسیبی به قلب نمی‌زند. در فرد مبتلا به بیماری قلبی، آنچه مطرح می‌شود ایمن انجام شدن درمان است: داروهای رقیق‌کننده خون، آدرنالین موجود در داروی بی‌حسی و اینکه در کسانی که دریچه مصنوعی قلب یا سابقه عفونت داخل قلب دارند، پیش از درمان آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه لازم است یا نه.

خطرهای واقعی به جراحی مربوط‌اند و نام مشخصی دارند. در فک پایین، اگر محل ایمپلنت نزدیک عصبی باشد که از درون استخوان فک می‌گذرد، ممکن است در لب و چانه بی‌حسی موقت و به‌ندرت دائمی پیش بیاید. آسیب به دندان مجاور، عفونت، نگرفتن ایمپلنت و التهاب اطراف ایمپلنتی که در طول سال‌ها بی‌مراقبت مانده هم در این فهرست‌اند. آنچه بیشتر این خطرها را کم می‌کند برنامه‌ریزی است: سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) محل عصب و سینوس را از پیش نشان می‌دهد. CBCT هم بهایی دارد؛ FDA می‌گوید پرتوی آن از رادیوگرافی معمولی دندان بیشتر و از سی‌تی اسکن پزشکی معمولاً کمتر است. به همین دلیل درست این است که فقط وقتی واقعاً طرح درمان را تغییر می‌دهد انجام شود.

تفکیک زیر شایع‌ترین وضعیت‌های بیمارانی را که با این پرسش‌ها مراجعه می‌کنند به دو گروه تقسیم می‌کند: آن‌هایی که به‌تنهایی مانع یا خطری ایجاد نمی‌کنند و آن‌هایی که پیش از برنامه‌ریزی حتماً باید به دندان‌پزشک خود بگویید.

مراحل زیر کمک می‌کند نگرانی‌هایتان را پیش از نوبت به اطلاعات مشخص تبدیل کنید.

1. 1

   سابقه حساسیت و واکنش‌های خود را بنویسید

   واکنش به زیورآلات فلزی، بند ساعت، پیچ یا پلاک ارتوپدی؛ حساسیت‌های دارویی و تجربه‌هایتان با بی‌حسی موضعی. به حافظه اکتفا نکنید، مکتوب همراه ببرید.

2. 2

   فهرست بیماری‌ها و داروهای خود را در میان بگذارید

   بیماری قلبی، دریچه مصنوعی قلب، دیابت، داروهای استخوان، داروهای رقیق‌کننده خون و کورتون. این اطلاعات هم بر ایمنی جراحی و هم بر تصمیم درباره آنتی‌بیوتیک مستقیماً اثر می‌گذارد.

3. 3

   دلیل CBCT را بپرسید

   CBCT محل عصب و سینوس را نشان می‌دهد؛ راه کم کردن خطر بی‌حسی در فک پایین و خطر سینوس در فک بالا در مرحله برنامه‌ریزی همین است. پرسیدن اینکه چرا انجام می‌شود و چه چیزی را در طرح درمان تغییر می‌دهد، درخواستی عادی است.

4. 4

   درباره خطرهای خاص خودتان صحبت کنید

   فهرست کلی خطرها برای همه یکسان است؛ مهم این است که در فک شما کدام برجسته‌تر است. ایمپلنت چقدر به عصب نزدیک است، چقدر به کف سینوس نزدیک است، آیا استخوان کافی است؟ پاسخ این پرسش‌ها را می‌توان روی تصویر نشان داد.

5. 5

   مشخصات ایمپلنتی را که به کار می‌رود بخواهید

   FDA توصیه می‌کند برند و مدل سیستم ایمپلنتی را که برایتان به کار رفته بدانید و در سوابق خود نگه دارید. ممکن است در آینده دندان‌پزشک دیگر یا یک تیم تصویربرداری به این اطلاعات نیاز داشته باشد.

6. 6

   برنامه مراقبت و معاینه را از ابتدا روشن کنید

   محتمل‌ترین مشکلی که در بلندمدت ممکن است برای ایمپلنت پیش بیاید به ماده مربوط نیست، به التهاب اطراف آن مربوط است. فاصله معاینات و روش تمیز کردن روزانه باید پیش از درمان مطرح شود.

موارد زیر راه‌هایی‌اند که برای کسانی که نگرانی‌شان درباره ماده یا جراحی ادامه دارد مطرح می‌شوند. هرکدام سود و بهای جداگانه‌ای دارند.

موارد زیر خطرهای شناخته‌شده جراحی ایمپلنت‌اند. برخی نادرند و برخی وضعیت‌هایی هستند که بسته به مراقبت، در طول سال‌ها پدیدار می‌شوند؛ همه ارزش این را دارند که از پیش درباره‌شان صحبت شود.

روند زیر، سیر مورد انتظار پس از درمان را از نشانه‌هایی که باید اطلاع داده شوند جدا می‌کند.

1. روزهای اول

   تورم، کبودی خفیف و حساسیت طبیعی است؛ بی‌حسی با از بین رفتن اثر داروی بی‌حسی برطرف می‌شود. در این دوره کافی است ناحیه را به حال خود بگذارید و دستورهای داده‌شده را رعایت کنید.

2. هفته اول

   تورم فروکش می‌کند. ادامه بی‌حسی تا روز بعد، ترشح از بینی یا احساس فشار در فک بالا خارج از سیر عادی است و باید اطلاع داده شود.

3. ماه‌های اول

   در معاینات، بهبود زخم، لثه اطراف ایمپلنت و اکلوژن (نحوه جفت شدن دندان‌ها) ارزیابی می‌شود. اگر واکنشی مانند بثورات پوستی، سوزش دهان یا تورم بی‌دلیل دیدید، در معاینه بگویید.

4. بلندمدت

   دست‌کم سالی یک بار معاینه و تمیز کردن منظم. پیش از MRI، سی‌تی اسکن یا هر تصویربرداری دیگری، هر بار ایمپلنت خود را ذکر کنید؛ مشخصات ایمپلنت را در سوابق خود نگه دارید.

پرسش‌های این صفحه ممکن است دامنه و زمان‌بندی درمان را در چند نقطه تغییر دهند. این موارد عبارت‌اند از:

تصویربرداری اضافه

CBCT بخش اصلی برنامه‌ریزی است. اگر پرسشی درباره سینوس یا عصب وجود داشته باشد، ممکن است برش‌های بیشتر یا تصویربرداری دوباره لازم شود.

ارزیابی حساسیت

اگر علامت یا سابقه‌ای وجود داشته باشد، ارزیابی متخصص آلرژی و آزمایش‌ها ممکن است به‌عنوان مرحله‌ای جداگانه به طرح درمان اضافه شود.

انتخاب ماده

وقتی ماده‌ای غیر از تیتانیوم انتخاب شود، طرح درمان، زمان‌بندی و گزینه‌های پروتز روی ایمپلنت ممکن است تغییر کند.

مشورت میان پزشکان

اگر دریچه مصنوعی قلب، داروی استخوان یا ضایعه دهانی نیازمند پیگیری وجود داشته باشد، نظر پزشک مربوط بخشی از طرح درمان می‌شود و ممکن است بر زمان‌بندی اثر بگذارد.