عزیزم دندان مصنوعی‌اش را نمی‌گذارد: چه باید کرد؟

جمله‌ای که خانواده‌ها بیش از همه می‌گویند این است: «نتوانستیم عادتش بدهیم، لج می‌کند.» اما بیشتر کسانی که دندان مصنوعی‌شان را نمی‌گذارند لج نمی‌کنند؛ وقتی آن را می‌گذارند اذیت می‌شوند و دیگر از گفتنش دست کشیده‌اند. کسی که چند بار گلایه‌اش را گفته و جواب «عادت می‌کنی» شنیده، در جایی دیگر حرفی نمی‌زند و دندان مصنوعی را بی‌صدا در کشو می‌گذارد. پس اولین کار قانع کردن نیست، فهمیدن علت است.

شایع‌ترین علت شل شدن دندان مصنوعی است. پس از از دست رفتن دندان‌ها، استخوان فک چون دیگر باری تحمل نمی‌کند شروع به تحلیل رفتن می‌کند و در طول سال‌ها شکلش تغییر می‌کند. اما دندان مصنوعی بر اساس شکل روزی ساخته شده که اولین بار ساخته شد. با تغییر استخوان، دندان مصنوعی دیگر جا نمی‌افتد: هنگام حرف زدن لق می‌شود، هنگام غذا خوردن می‌لغزد، هنگام خنده می‌افتد. این ناشی از ناتوانی بیمار نیست؛ زمینه زیر آن تغییر کرده است.

دومی فشار و زخم است. وقتی یک نقطه از دندان مصنوعی به مخاط فشار می‌آورد، آنجا زخمی دردناک ایجاد می‌شود. فرد برای محافظت از آن ناحیه شیوه جویدن را تغییر می‌دهد، بعد کمتر آن را می‌گذارد و بعد کنارش می‌گذارد. راه‌حل این وضعیت اغلب اصلاحی چنددقیقه‌ای است؛ اما باید این را دانست و به نوبت معاینه آمد.

سومی سقف دهان است. دندان مصنوعی بالا سقف دهان را می‌پوشاند و این دو چیز را با هم تغییر می‌دهد: در برخی افراد رفلکس تهوع را تحریک می‌کند و تقریباً در همه، حس چشایی و درک گرما را کم می‌کند. کسی که لذت غذا خوردن را از دست می‌دهد، تمایلش به گذاشتن دندان مصنوعی هم کم می‌شود. این یکی از علت‌هایی است که از بیرون از همه سخت‌تر فهمیده می‌شود، چون فرد اغلب آن را با جمله «مزه ندارد» بیان می‌کند.

چهارمی خشکی دهان است. بزاق لایه نازکی می‌سازد که چسبیدن دندان مصنوعی به مخاط را ممکن می‌کند؛ وقتی کم شود، دندان مصنوعی هم نمی‌ماند و هم با ساییده شدن زخم ایجاد می‌کند. خشکی دهان در سنین بالا شایع است و می‌تواند عارضه جانبی داروهای مصرفی باشد. پنجمی مهارت دست است: لرزش، مشکل مفصلی یا کاهش بینایی گذاشتن، درآوردن و تمیز کردن دندان مصنوعی را بدون کمک دشوار می‌کند.

همه این‌ها پیامدی مشترک دارند که معمولاً دیر متوجهش می‌شوند: تغذیه محدود می‌شود. گوشت، سبزی و میوه که جویدنشان سخت است از برنامه غذایی حذف می‌شوند و جایشان را غذاهای نرم و معمولاً پرکربوهیدرات می‌گیرند. کاهش وزن، بی‌حالی و کناره‌گیری اجتماعی از همین‌جا می‌آید. در فرد سالمند، محدود شدن تغذیه دیگر فقط مشکلی در دهان نیست و به موضوعی مربوط به سلامت عمومی تبدیل می‌شود.

آنچه در ادامه آمده راه‌هایی است که پس از معاینه درباره‌شان صحبت می‌شود. هیچ‌کدام شامل تحت فشار گذاشتن بیمار نیست؛ همه هدفشان برطرف کردن علت است.

ترتیب زیر هم گفت‌وگو را آسان‌تر می‌کند و هم رفتن به معاینه را از یک درگیری بیرون می‌آورد.

1. 1

   بدون سرزنش بپرسید

   به جای «چرا نمی‌گذاری‌اش» بپرسید «وقتی می‌گذاری‌اش، چه چیزی بیشتر از همه اذیتت می‌کند». پرسش اول به حالت دفاعی می‌راند، دومی اطلاعات می‌آورد. پاسخی که می‌گیرید مستقیماً نشان می‌دهد راه‌حل در کدام بخش است.

2. 2

   یافته‌های مشخص را یادداشت کنید

   از کی آن را نمی‌گذارد، کجا درد می‌کند، هنگام حرف زدن لق می‌شود یا هنگام غذا خوردن، دهانش خشک است یا نه، کاهش وزن دارد یا نه، از خوردن چه چیزی دست کشیده. این‌ها پرسش‌هایی است که در معاینه پرسیده می‌شود؛ آماده رفتن وقت را صرفه‌جویی می‌کند.

3. 3

   دندان مصنوعی را هم همراه ببرید

   دندان مصنوعی‌ای که گذاشته نمی‌شود مهم‌ترین بخش معاینه است. سایش سطح داخلی، شکستگی یا عدم تطابق از روی خود آن فهمیده می‌شود. رفتن بدون دندان مصنوعی‌ای که در کشو جا مانده، مثل نرفتن است.

4. 4

   فهرست داروها را ببرید

   داروهایی که خشکی دهان ایجاد می‌کنند زیاد مصرف می‌شوند و مستقیماً بر وضعیت اثر دارند. فهرست باید مکتوب باشد؛ عکس جعبه‌های دارو هم به کار می‌آید.

5. 5

   تصمیم را به خودش بسپارید

   گزینه‌هایی را که از معاینه بیرون می‌آید با هم بشنوید، اما اجازه دهید تصمیم را خودش بگیرد. همراهی با درمانی که تصمیم خود فرد بوده، بسیار بیشتر از تصمیمی است که به جای او گرفته شده.

6. 6

   در این فاصله از تغذیه‌اش حمایت کنید

   راه‌حل ممکن است چند هفته طول بکشد. در این مدت مهم است که دریافت پروتئین و مایعات کم نشود؛ باید درباره گزینه‌هایی صحبت کرد که جویدنشان آسان ولی مغذی باشد.

از سبک‌ترین تا گسترده‌ترین. تصمیم بر اساس وضعیت سلامت و خواست فرد گرفته می‌شود.

آسیب اصلی این وضعیت نه در دهان، بلکه بیرون از دهان دیده می‌شود. آنچه در ادامه آمده مواردی است که بیش از همه دیر متوجهشان می‌شوند.

هر راهی که انتخاب شود، حمایت در هفته‌های اول نتیجه را تعیین می‌کند.

1. روزهای اول

   در دندان مصنوعی اصلاح‌شده یا تازه، چند روز دوره عادت کردن هست. در این دوره ناراحتی جزئی طبیعی است؛ اما زخمی که در نقطه مشخصی درد می‌کند طبیعی نیست و معاینه لازم دارد.

2. هفته اول

   برای نقاطی که فشار می‌آورند یک نوبت کنترل برنامه‌ریزی می‌شود. این نوبت نباید از دست برود: نقطه فشاری که در هفته اول اصلاح نشود، ممکن است به کنار گذاشتن همیشگی دندان مصنوعی بینجامد.

3. ماه اول

   ببینید تغذیه گسترده‌تر شده یا نه. اگر دوباره می‌تواند گوشت و سبزی بخورد، راه‌حل جواب داده است. اگر برنامه غذایی هنوز محدود است، ممکن است علت هنوز باقی باشد و باید دوباره بررسی شود.

4. بلندمدت

   در دندان مصنوعی متحرک، چون تحلیل استخوان ادامه دارد، معاینه منظم و هر از گاهی ریلاین لازم است. اگر به راه‌حل ثابت رسیده باشید، معاینه‌ها بر بافت اطراف ایمپلنت متمرکز می‌شوند.

در این موضوع راه‌حل‌ها در مقیاس‌های بسیار متفاوتی هستند: از اصلاحی چنددقیقه‌ای تا طرح درمان کل دهان. اقلام تعیین‌کننده این‌هاست:

اینکه دندان مصنوعی فعلی قابل نجات است یا نه

اصلاح و ریلاین کم‌هزینه‌ترین راه است. اگر دندان مصنوعی خیلی کهنه باشد یا شکل استخوان خیلی تغییر کرده باشد، تعویض مطرح می‌شود.

اینکه پشتیبانی ایمپلنت اضافه شود یا نه

میان ثبات بخشیدن با تعداد کمی ایمپلنت و ساختن بریج ثابت تفاوتی جدی هست. هر دو ممکن‌اند؛ اینکه کدام مناسب است را وضعیت استخوان و سلامت عمومی تعیین می‌کند.

وضعیت سلامت عمومی و آماده‌سازی اضافی

در بیمار سالمند، برنامه دارویی، بیماری‌های مزمن و در صورت نیاز نظر پزشک بخشی از طرح درمان‌اند. این قلمی است که بیش از هزینه، زمان‌بندی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

مدت درمان

در طرحی که ماه‌ها طول می‌کشد، بیمار و همراهش باید بارها رفت‌وآمد کنند. در سنین بالا این می‌تواند قلمی باشد که در پیشنهاد قیمت دیده نمی‌شود ولی از همه دشوارتر است.