درد عضلات جونده: عضله است یا مفصل فک؟

وقتی دندان‌هایتان را به هم می‌فشارید، می‌توانید عضله‌ای را که در دو جا سفت می‌شود با انگشتانتان حس کنید: عضله ماستر در گونه، درست بالای گوشه فک پایین، و عضله تمپورال در شقیقه. این عضلات نیروی جویدن را تولید می‌کنند. NIDCR درد عضلات جونده و مفصل فک را شایع‌ترین نشانه TMD می‌داند؛ و می‌نویسد TMD در آمریکا حدود ۵ درصد بزرگسالان را درگیر می‌کند و در زنان دو برابر مردان، به‌ویژه در زنان ۳۵–۴۴ ساله، دیده می‌شود.

علت درد عضلانی اغلب یکی نیست. NHS در میان علت‌های TMD دندان‌قروچه، فرسودگی مفصل، ضربه به سر یا صورت، استرس و جفت نشدن درست دندان‌ها را برمی‌شمارد. NIDCR می‌نویسد در بیشتر افراد علت دقیق شناخته نیست، پژوهش‌ها نشان می‌دهند ژن‌ها، استرس روانی و زندگی و نحوه درک درد در فرد با هم نقش دارند و از این باور که جفت شدن نادرست دندان‌ها یا درمان ارتودنسی باعث TMD می‌شود پشتیبانی نمی‌کنند. فشردن ناخودآگاه دندان‌ها در طول روز، جویدن آدامس و جویدن ناخن هم بار اضافه‌ای به عضله وارد می‌کنند.

معیارهایی که در سطح بین‌المللی برای تشخیص مشکلات مفصل و عضلات فک به کار می‌روند (DC/TMD)، درد عضلانی را با معاینه از درد مفصلی جدا می‌کنند. پزشک با فشاری حدود ۱ کیلوگرم ۲ ثانیه روی عضله ماستر و تمپورال فشار می‌آورد و از شما می‌خواهد دهانتان را باز کنید؛ در همین حال می‌پرسد آیا دردی که می‌آید همان درد آشنایی است که تجربه می‌کنید. این معیارها برای تشخیص شرط می‌گذارند که درد آشنای بیمار با حرکت فک یا فشار دوباره ظاهر شود. دقت معیار درد عضلانی در پژوهش بالا بود: ۹۰ درصد کسانی را که درد عضلانی داشتند پیدا می‌کرد و ۹۹ درصد کسانی را که نداشتند درست جدا می‌کرد.

همین معیارها درد عضلانی را سه دسته می‌کنند. اگر درد فقط در نقطه فشار بماند، درد عضلانی موضعی؛ اگر در محدوده عضله پخش شود، درد میوفاشیال؛ و اگر به جایی بیرون از عضله بزند، درد میوفاشیال بازتابی نامیده می‌شود. برای این تمایز پزشک فشار را تا ۵ ثانیه ادامه می‌دهد. DC/TMD می‌نویسد درد بازتابی دست‌کم برای تشخیص افتراقی مهم است و دردی که به دندان‌ها بازتاب پیدا می‌کند و در نهایت معلوم می‌شود منشأ عضلانی دارد هم در این دسته قرار می‌گیرد.

دردی که از عضله به دندان بازتاب پیدا می‌کند تله‌ای واقعی است. در گزارش موردی‌ای از هند، منشأ دردی که در یک دندان پایین سمت راست حس می‌شد، عضله ماستر سمت مقابل بود؛ با شرح حال دقیق، معاینه سر و گردن و تزریق تشخیصی در نقطه ماشه‌ای عضله، تشخیص درست گذاشته شد و از اقدام دندانی غیرضروری پرهیز شد. در مطالعه‌ای در اسپانیا روی ۲۰ زن مبتلا به درد عضلات فک هم دیده شد که نقاطی در عضلات شقیقه و فک که با فشار درد آشنای بیمار را ایجاد می‌کردند (نقاط ماشه‌ای فعال)، درد را به ناحیه دهان و صورت بازتاب می‌دادند.

یک راه برای جدا کردن تقریبی عضله از مفصل در خانه، نگاه کردن به محل درد است. درد عضله ماستر در گونه، بالای گوشه فک پایین و درد عضله تمپورال در شقیقه حس می‌شود. اما درد مفصل درست جلوی سوراخ گوش است، در نقطه‌ای که اگر انگشتتان را آنجا بگذارید و دهان را باز و بسته کنید، حرکتش را حس می‌کنید. کلیک، صدای ترق‌تروق یا قفل شدن بیشتر مفصل را مطرح می‌کنند. NIDCR می‌نویسد کلیک و ترق‌تروق بدون درد شایع و طبیعی شمرده می‌شود و درمان لازم ندارد. درد عضله و مفصل اغلب با هم هم دیده می‌شوند.

باید این را هم دانست که درد آشنا همیشه به معنای درد عضلانی نیست. DC/TMD تأکید می‌کند که عفونت‌ها و بیماری‌های روماتیسمی‌ای که مفصل فک را درگیر می‌کنند هم ممکن است با حرکت یا فشار درد آشنا ایجاد کنند و به همین دلیل این معیارها باید بخشی از یک ارزیابی بالینی گسترده‌تر باشند. NHS هم اگر همراه درد فک، حساسیت شقیقه یا پوست سر و مشکلات بینایی وجود داشته باشد، نوبت فوری از پزشک را توصیه می‌کند؛ این نشانه‌ها ممکن است بیماری رگی مثل آرتریت تمپورال را مطرح کنند.

سیر بیماری اغلب خوب است. NHS می‌نویسد TMD معمولاً جدی نیست و اغلب خودبه‌خود بهتر می‌شود. NIDCR یادآوری می‌کند که بیشتر موارد TMD کوتاه‌مدت‌اند، اما برخی ممکن است طولانی‌مدت شوند و TMD ممکن است همراه با دیگر وضعیت‌های دردناک مثل سردرد، کمردرد، مشکلات خواب و فیبرومیالژیا دیده شود. طبقه‌بندی DC/TMD هم درد عضلات جونده ناشی از فیبرومیالژیا و درد گسترده را دسته جداگانه‌ای می‌داند؛ اگر درد در جاهای دیگر بدن هم وجود دارد، برنامه درمان بر همین اساس تغییر می‌کند.

فهرست اول نشانه‌هایی است که احتمال اینکه درد از عضلات جونده باشد را بیشتر می‌کنند. فهرست دوم نشانه‌هایی است که مفصل، دندان یا وضعیتی را مطرح می‌کنند که نباید منتظرش ماند. تمایز را معاینه انجام می‌دهد؛ این فهرست‌ها برای این است که اطلاعات درست را به پزشک برسانید.

این ترتیب ابتدا وضعیت‌هایی را که نباید منتظرشان ماند جدا می‌کند و سپس به تمایز عضله و مفصل و درمان‌های برگشت‌پذیر می‌رسد.

1. 1

   ابتدا نشانه‌های اورژانسی

   اگر اطراف چشم یا در گردن تورم دارید، تورمی که نفس کشیدن، قورت دادن یا حرف زدن را سخت کرده یا از دست رفتن ناگهانی بینایی، با شماره ۱۱۲ تماس بگیرید. اگر نمی‌توانید دهانتان را باز کنید یا بخورید و بنوشید یا حساسیت شقیقه و نشانه بینایی دارید، همان روز به پزشک مراجعه کنید.

2. 2

   شرح حال

   پرسیده می‌شود درد کجاست، با چه چیزی بیشتر می‌شود، صبح بیشتر است یا عصر، عادت فشردن دندان‌ها و جویدن آدامس، استرس، خواب و اینکه آیا در جاهای دیگر هم درد دارید. DC/TMD اینکه درد با حرکت فک، جویدن یا عادت‌های فشردن تغییر می‌کند یا نه را بخشی از تشخیص می‌داند.

3. 3

   معاینه عضله و مفصل

   پزشک با فشاری استاندارد روی عضله ماستر و تمپورال فشار می‌آورد، اطراف مفصل را لمس می‌کند، میزان باز شدن دهان را اندازه می‌گیرد و می‌پرسد درد آشنا از کجا می‌آید. با ادامه دادن فشار به مدت چند ثانیه، بررسی می‌شود که آیا درد پخش می‌شود یا نه.

4. 4

   رد کردن دندان‌ها

   اگر درد به دندان‌ها هم بازتاب پیدا می‌کند، دندان‌پزشک دندان‌ها را با آزمایش سرما، ضربه و گاز گرفتن و رادیوگرافی ارزیابی می‌کند. اگر دندانی نیست که درد را دوباره ایجاد کند، روی دندان اقدام برگشت‌ناپذیری انجام نمی‌شود.

5. 5

   مراقبت از خود و آگاهی‌بخشی

   در فراتحلیلی که ۴۷ کارآزمایی تصادفی‌شده را با هم ترکیب کرد، توضیح بیماری به بیمار و آموزش مراقبت از خود، در میان‌مدت و بلندمدت نتیجه‌ای مشابه بسیاری از دیگر درمان‌های محافظه‌کارانه داشت؛ درمان‌های دیگر ممکن بود در کوتاه‌مدت درد را بیشتر کم کنند. قطعیت شواهد پایین یا بسیار پایین بود.

6. 6

   ورزش‌های فک

   راهنمای ۲۰۲۳ انجمن مفصل گیجگاهی‌فکی ژاپن، ورزش‌های باز کردن دهان را که خود فرد انجام می‌دهد و نایت گاردهای سخت تثبیت‌کننده را به‌عنوان درمان اولیه توصیه می‌کند؛ سطح شواهد بسیار پایین ارزیابی شد. در یک مرور نظام‌مند که ۵ مطالعه را بررسی کرد، ورزش‌های هماهنگی که باز و بسته شدن درست فک را آموزش می‌دهند، در درد و دامنه حرکت بهبود معناداری نشان دادند. ورزش‌ها را از دندان‌پزشک یا فیزیوتراپیست یاد بگیرید.

7. 7

   اگر خوب نشد، قدم‌های بیشتر

   NHS می‌نویسد پزشک خانواده ممکن است مسکن‌های قوی‌تر، روش‌های آرام‌سازی و توصیه‌های خواب بدهد و در صورت نیاز شما را به دندان‌پزشک، روان‌شناس یا فیزیوتراپیست ارجاع دهد و اگر این‌ها کمک نکنند، متخصص مفصل ممکن است تزریق داروی ضد درد یا جراحی را بررسی کند.

NIDCR به دلیل محدود بودن شواهد، ابتدا درمان‌های محافظه‌کارانه و برگشت‌پذیر را توصیه می‌کند و پرهیز از درمان‌هایی را که دندان‌ها، جفت شدن دندان‌ها یا مفصل را برای همیشه تغییر می‌دهند و شامل جراحی‌اند.

موارد زیر تصمیم‌های نادرستی هستند که در این وضعیت زیاد دیده می‌شوند، همراه با هزینه‌شان.

NHS می‌نویسد TMD اغلب خودبه‌خود بهتر می‌شود و NIDCR یادآوری می‌کند که برخی موارد ممکن است طولانی‌مدت شوند. روند زیر چارچوبی کلی است؛ برنامه پزشکی که شما را پیگیری می‌کند در اولویت است.

1. روزهای اول

   غذای نرم، مسکن، یخ یا کمپرس گرم و ماساژ ملایم عضلات. از آدامس و غذاهای سفت دوری کنید و در طول روز حواستان باشد که دندان‌هایتان از هم جدا باشند.

2. هفته‌های اول

   اگر درد کم می‌شود، مراقبت از خود را ادامه دهید. سعی کنید متوجه عادت فشردن دندان‌ها شوید؛ در صورت نیاز دندان‌پزشک ورزش آموزش می‌دهد یا برای نایت گارد قالب می‌گیرد.

3. اگر پس از چند هفته هنوز ادامه دارد

   دندان‌پزشک یا پزشک خانواده دوباره ارزیابی می‌کند؛ ممکن است فیزیوتراپی، حمایت روانی یا متخصص درد وارد کار شود.

4. درد طولانی‌مدت

   اگر درد ماه‌ها ادامه دارد و به نواحی دیگر پخش می‌شود، ارزیابی یک متخصص درد دهان و صورت بجاست. پیش از درمان‌های برگشت‌ناپذیر نظر دوم بگیرید.

اینجا یک رقم واحد نمی‌دهیم، چون درمان درد عضلات جونده اغلب به اقدام‌های ساده محدود می‌ماند و گاهی هم به چند متخصص نیاز دارد. اقلامی که دامنه را تعیین می‌کنند:

معاینه و آزمایش‌ها

علاوه بر معاینه عضله و مفصل، ممکن است برای رد کردن دندان‌ها رادیوگرافی لازم باشد.

نایت گارد

نایت گاردی که با قالب‌گیری ساخته می‌شود و نوبت‌های کنترل، قلم جداگانه‌ای است.

فیزیوتراپی یا حمایت روانی

تعداد جلسه‌ها بر اساس سیر درد تعیین می‌شود.

مدت درد

در درد طولانی‌مدت و گسترده، پیگیری متخصص درد دامنه را گسترده‌تر می‌کند.