روز ۱: تصویربرداری، کاشت و نخستین امتحان دندان‌ها - روز ۲: دندان‌های آزمایشی و رنگ نهایی - روز ۳: تحویل دندان‌های نهایی

ذره‌بین

نبود مادرزادی دندان پیشین کناری: تبدیل دندان نیش، ایمپلنت و بریج چسبنده

برای هر سه راه داده‌ی منتشرشده وجود دارد. آنچه انتخاب میان آن‌ها را تعیین می‌کند اغلب خود روش نیست، اندازه‌ی فضای خالی و تمام شدن یا نشدن رشد است.

بیشتر افراد در نوجوانی متوجه این وضعیت می‌شوند: دندان شیری می‌افتد، دندان دائمی از زیر آن بیرون نمی‌آید و در عکس رادیولوژی دیده می‌شود که جوانه‌ی آن دندان هرگز شکل نگرفته است. این وضعیت در دندان‌های پیشین کناری بالا رایج است و معمولاً سه راه پیش روی شما گذاشته می‌شود. در ادامه جنبه‌های اندازه‌گیری‌شده‌ی این سه راه در مقالات علمی، اینکه کدام جزئیات تشریحی کدام راه را جلو می‌اندازد و اینکه چرا زمان‌بندی از خود روش تعیین‌کننده‌تر است را از هم جدا می‌کنیم. تصمیم را ارتودنتیست و دندان‌پزشک خودتان می‌گیرند؛ این اطلاعات برای این است که آماده وارد آن گفت‌وگو شوید.

پاسخ کوتاه

در نبود مادرزادی دندان پیشین کناری بالا سه راه اصلی هست: بستن فضا با ارتودنسی و تبدیل دندان نیش به پیشین کناری، باز کردن فضا به اندازه‌ی درست و گذاشتن ایمپلنت، یا بریج چسبنده. کارآزمایی تصادفی‌ای که این راه‌ها را مقایسه کند وجود ندارد؛ مرور نظام‌مندی که در ۲۰۲۶ منتشر شد نتایج زیبایی و لثه را نزدیک به هم یافت و قطعیت شواهد را پایین علامت زد. آنچه انتخاب را تعیین می‌کند اغلب نوع اکلوژن، شکل و رنگ دندان نیش، عرض واقعی فضا و کامل شدن یا نشدن رشد است.

شیوع
بدون احتساب دندان‌های عقل، در اروپا در مردان ۴٫۶٪ و در زنان ۶٫۳٪
رتبه
پیشین کناری، پس از آسیای کوچک دوم پایین، شایع‌ترین دندان غایب است
قوت شواهد
کارآزمایی تصادفی‌ای که راه‌ها را مقایسه کند نیست؛ در مرور ۲۰۲۶ قطعیت پایین است
معیار ایمپلنت
نه سن تقویمی، بلکه نشان دادن اینکه رشد متوقف شده است

بازبینی پزشکی: Bilge Ilgın، دندان‌پزشک · ایمپلنتولوژی

دندان پیشین کناری غایب: اعداد، وراثت و نقطه‌ای که تصمیم گرفته می‌شود

در دندان‌پزشکی به این وضعیت آژنزی (عدم تشکیل) دندان پیشین کناری می‌گویند. دندان بعداً از دست نرفته است؛ جوانه در مرحله‌ای بسیار زود از رشد هرگز شکل نگرفته است. چون دندان دائمی‌ای وجود ندارد که ریشه‌ی دندان شیری را تحلیل ببرد و جای آن را بگیرد، دندان پیشین کناری شیری اغلب در دهان می‌ماند و در برخی افراد تا دهه‌ی سی زندگی باقی است. به همین دلیل این وضعیت معمولاً نه با درد، بلکه با یک عکس رادیولوژی کشف می‌شود.

پرمراجعه‌ترین مطالعه‌ای که شیوع را اندازه گرفته، متاآنالیزی است که در سال ۲۰۰۴ در مجله‌ی Community Dentistry and Oral Epidemiology منتشر شد. وقتی دندان‌های عقل کنار گذاشته شوند، شیوع دندان غایب در اروپا در مردان ۴٫۶٪ و در زنان ۶٫۳٪، در استرالیا ۵٫۵٪ و ۷٫۶٪ و در آمریکای شمالی ۳٫۲٪ و ۴٫۶٪ است. شیوع در زنان ۱٫۳۷ برابر مردان است. در همین متاآنالیز شایع‌ترین دندان غایب آسیای کوچک دوم پایین است، رتبه‌ی دوم پیشین کناری بالا و رتبه‌ی سوم آسیای کوچک دوم بالا. در ۸۳٪ کسانی که دندان غایب دارند فقط یک یا دو دندان غایب است؛ یعنی برای بیشتر افراد موضوع نه بقیه‌ی دهان، بلکه یک ناحیه است.

از ترکیه هم داده وجود دارد. وقتی رادیوگرافی پانورامیک ۳٬۳۴۱ بیمار ارتودنسی در دانشگاه آتاتورک بررسی شد، شیوع دندان غایب بدون احتساب دندان‌های عقل ۴٫۶٪ بود و در این گروه شایع‌ترین دندان غایب پیشین کناری بالا بود. پیشین کناری ویژگی دیگری هم دارد: در بیشتر دندان‌ها غیبت در یک طرف دیده می‌شود، اما در پیشین کناری بالا غایب بودن هر دو طرف شایع‌تر است. به همین دلیل وقتی در یک طرف غیبت دیده شود، طرف دیگر با دقت بررسی می‌شود؛ اگر آنجا دندانی باشد، اغلب کوچک‌تر از معمول است یا نوکش تیز مانده است. این دندان کوچک شکل خفیف‌تر همان گرایش است.

سهم وراثت بالاست. در غیبت دندانی که همراه یک سندرم نیست، امروز نام پنج ژن برجسته است: PAX9، MSX1، EDA1، AXIN2 و WNT10A. همه در مسیرهایی کار می‌کنند که شکل‌گیری جوانه‌ی دندان را هدایت می‌کنند. دیده شدن همین وضعیت در خانواده شایع است. اما انتقال آن با یک قاعده‌ی ساده‌ی تک‌ژنی پیش نمی‌رود: در یک خانواده ممکن است یک نفر دو دندان غایب داشته باشد و دیگری فقط یک پیشین کناری نوک‌تیز. درستش این است: احتمال بالا می‌رود، نتیجه از پیش معلوم نیست.

یکی از دلایلی که پیشین کناری موضوعی جداگانه است، اثر آن بر همسایه‌اش است. نظریه این است که دندان نیش دائمی هنگام پایین آمدن از سمت کام، ریشه‌ی پیشین کناری را مثل یک راهنما به کار می‌برد. اما مطالعاتی که اندازه گرفته‌اند وقتی ریشه نباشد چه می‌شود، نتیجه‌ی واحدی نمی‌دهند: در متاآنالیزی در سال ۲۰۲۵ که ۱۷ مطالعه‌ی مورد-شاهدی و ۱۰٬۱۵۵ بیمار را گرد آورد، غیبت پیشین کناری با اختلال رویش دندان نیش مرتبط بود. این ارتباط بیشتر با جابه‌جایی دندان و ضعیف‌تر با نهفته ماندن آن برقرار شد؛ خود مرور کیفیت شواهد را پایین علامت زده است. در عمل دو وضعیت جدا پیش می‌آید. اگر دندان نیش به سمت فضای خالی رویش کرده باشد، وضعیتی که خانواده‌ها تعریف می‌کنند، یعنی «دندان نیش خودش آنجا آمده»، شکل می‌گیرد و گزینه‌ی اول بحث درمان از همین‌جا زاده می‌شود: حالا که دندان آنجا آمده، همان‌جا بماند؟ اگر دندان نیش راهش را گم کرده یا در کام نهفته مانده باشد، وضعیت از اساس فرق می‌کند؛ باز کردن جراحی آن دندان و کشیدنش به جای خود با ارتودنسی مطرح می‌شود و برنامه هم بر همین اساس چیده می‌شود.

نخستین گره کل برنامه این پرسش است: آیا فضا بسته می‌شود، یا به عرض درست باز می‌شود و با یک دندان کامل می‌شود؟ در راه بستن، دندان نیش به جای پیشین کناری آورده می‌شود، لبه‌ی برنده و گوشه‌هایش تراشیده می‌شود و در صورت نیاز با کامپوزیت یا لمینت شکل و رنگش به پیشین کناری نزدیک می‌شود؛ آسیای کوچک پشت آن هم نقش دندان نیش را بر عهده می‌گیرد. در راه باز کردن، ارتودنسی فضا را به اندازه‌ی درست می‌رساند و ریشه‌های مجاور را هم در سطح تاج و هم در سطح ریشه موازی می‌کند؛ سپس فضا با ایمپلنت یا بریج چسبنده پر می‌شود. تصمیم را ارتودنتیست و دندان‌پزشک پروتز یا ترمیمی با هم می‌گیرند و باید پیش از نصب براکت گرفته شود.

جزئیاتی که تصمیم را تعیین می‌کنند ملموس‌اند: موقعیت دندان‌های آسیای بالا و پایین نسبت به هم، وجود یا نبود نامرتبی (کرادینگ) در فک، رنگ و اندازه‌ی دندان نیش، ارتفاع لبه‌ی لثه، اینکه هنگام خندیدن چقدر لثه دیده می‌شود، و یک‌طرفه یا دوطرفه بودن غیبت. اگر دندان‌های فک بالا جلو زده باشند و نامرتبی وجود داشته باشد، راه بستن خودبه‌خود منطقی می‌شود، چون در هر حال باید جا باز کرد. اگر اکلوژن خوب جفت می‌شود و در فک بالا جای اضافه‌ای نیست، بستن فضا ممکن است رابطه‌ی بالا و پایین را به هم بزند.

برای کسانی که می‌خواهند انتخاب را به داده‌ها بسپارند خبر بدی هست: کارآزمایی تصادفی‌ای که این را مقایسه کند وجود ندارد. مرور نظام‌مندی که در ۲۰۲۶ در مجله‌ی Cureus منتشر شد ۱٬۲۴۴ مورد را بررسی کرد و به ۱۹ مطالعه رسید؛ ۱۸ مورد گذشته‌نگر و فقط یکی آینده‌نگر بود. نتایج این است: در زیبایی، بستن فضا هم از نظر بیماران و هم از نظر ناظرانی که دندان‌پزشک نبودند اغلب قابل قبول ارزیابی شد؛ اندازه‌های لثه در دو گروه نزدیک به هم بود و در سمت پروتز ناحیه‌ای با تجمع پلاک بیشتر گزارش شد؛ در مفصل گیجگاهی‌فکی در یکی از دو روش مشکل بیشتری از دیگری دیده نشد. در بیشتر مطالعات خطر سوگیری متوسط یا جدی است و قطعیت کلی شواهد پایین است. مروری هفت‌مطالعه‌ای که در ۲۰۲۱ در مجله‌ی Stomatologija منتشر شد هم به همین نقطه رسیده بود: به نظر تفاوتی هست، اما از نظر آماری معنادار نیست.

کدام جزئیات کدام راه را جلو می‌اندازد

موارد زیر برای انتخاب بیمار نیستند، برای این‌اند که ببینید کدام ویژگی دهان شما بحث را به کدام سمت می‌کشد. هیچ‌کدام جای معاینه را نمی‌گیرد و حرف آخر را ارتودنتیست شما می‌زند.

چه زمانی مناسب است

  • وضعیتی که بستن را جلو می‌اندازداگر در فک بالا نامرتبی هست، اگر رابطه‌ی آسیاهای بالا و پایین اجازه‌ی بستن فضا را می‌دهد، اگر دندان نیش باریک و روشن است و اگر لبه‌ی لثه با همسایه‌هایش هم‌تراز است، راه بستن جلو می‌افتد. بزرگ‌ترین مزیتش این است که قطعه‌ی مصنوعی‌ای در دهان نمی‌ماند.
  • وضعیتی که باز کردن فضا را جلو می‌اندازداگر اکلوژن از قبل خوب جفت می‌شود، نامرتبی نیست و دندان نیش درشت، تیره‌رنگ و با برآمدگی مشخص است، باز کردن فضا منطقی‌تر می‌شود. درآوردن چنین دندان نیشی به شکل پیشین کناری هم تراش زیاد و هم روکش گسترده لازم دارد.
  • وضعیتی که بریج چسبنده را جلو می‌اندازداگر دندان‌های مجاور هرگز پرکردگی نداشته‌اند و فضا باریک است، بریج چسبنده‌ی تک‌بال جلو می‌افتد، چون کار روی مینای سالم به حداقل می‌رسد. همین راه را می‌توان سال‌ها در دوره‌ی انتظار برای تمام شدن رشد به کار برد.
  • کسانی که سال‌هاست دندان شیری را نگه داشته‌انددر کسانی که با دندان پیشین کناری شیری به بزرگسالی رسیده‌اند، مسئله‌ی زمان‌بندی حل شده است؛ پرسش اصلی این است که دندان تا کی دوام می‌آورد. خطر جای دیگری است: چون دندان هرگز نیفتاده، استخوان زیر آن هرگز تحت فشار قرار نگرفته و اغلب باریک مانده است. برنامه پیش از لق شدن دندان و با تصویربرداری سه‌بعدی چیده می‌شود.

چه زمانی مناسب نیست

  • وقتی فضا باریک‌تر از آن است که به نظر می‌رسدمطالعه‌ای که در ۲۰۱۹ در Journal of the American Dental Association منتشر شد، ۲۰۵ سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی را اندازه گرفت. در ناحیه‌ی پیشین کناری بالا، نسبت نواحی‌ای که میان ایمپلنت برنامه‌ریزی‌شده و دندان‌های مجاور کمتر از ۲ میلی‌متر فاصله می‌ماند، در سمت چپ ۲۲٪ و در سمت راست ۲۷٪ بود. یعنی در نزدیک به یک‌چهارم نواحی پیشین کناری، فضایی که از داخل دهان کافی به نظر می‌رسد در سطح ریشه کافی نیست. این مطالعه آن را بر اساس ناحیه می‌شمارد، نه فرد؛ وضعیت خود شما فقط در سی‌تی اسکن خودتان دیده می‌شود.
  • وقتی ستیغ استخوانی نازک استدر همان مطالعه، در بیش از نیمی از نواحی پیشین بالا، ضخامت استخوان فراتر از قطر ایمپلنت کمتر از ۴ میلی‌متر اندازه‌گیری شد. در ناحیه‌ای که دندان هرگز شکل نگرفته، ستیغ استخوانی از اساس باریک رشد می‌کند. تصمیم را سی‌تی اسکن می‌دهد، نه نگاه از داخل دهان.
  • وقتی غیبت یک‌طرفه استاگر فقط در یک طرف دندان غایب باشد، تقارن مشکلی جداگانه می‌شود. تبدیل دندان نیش به پیشین کناری در یک طرف و باقی گذاشتن پیشین کناری طبیعی در طرف دیگر ممکن است لبه‌ی لثه و عرض دندان دو طرف را متفاوت بگذارد. به همین دلیل در وضعیت‌های یک‌طرفه اغلب برای طرف مقابل هم اصلاح کوچکی برنامه‌ریزی می‌شود.
  • وقتی رشد هنوز تمام نشدهایمپلنتی که با استخوان جوش می‌خورد مثل دندان‌های مجاور حرکت نمی‌کند. در حالی که فک به رشد ادامه می‌دهد و دندان‌های مجاور به رویش ادامه می‌دهند، ایمپلنت سر جایش می‌ماند؛ تفاوت میان آن‌ها طی سال‌ها با چشم دیده می‌شود. در مقالات، ایمپلنت در فک در حال رشد به وضعیت‌های شدیدی محدود می‌شود که دندان‌های بسیار کمی در دهان هست و حتی آنجا هم از ابتدا پذیرفته می‌شود که پروتز بارها باید بازسازی شود.

برنامه چگونه چیده می‌شود: از تشخیص تا دندان نهایی

این کار اغلب سال‌ها طول می‌کشد و ترتیبش از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. ستون زیر گام‌هایی را نشان می‌دهد که هر راهی انتخاب شود مشترک‌اند.

  1. 1

    ثبت اطلاعات و اندازه‌گیری

    رادیوگرافی پانورامیک نشان می‌دهد کدام دندان غایب است، اما به‌تنهایی کافی نیست. اسکن داخل دهانی یا قالب، عکس‌ها، تحلیل اکلوژن و در صورت نیاز سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی اضافه می‌شود. سهم اصلی سی‌تی اسکن نشان دادن عرض فضا نیست، نشان دادن ضخامت استخوان و موقعیت واقعی ریشه‌های مجاور است.

  2. 2

    تصمیم درباره‌ی راه: بستن یا باز کردن

    ارتودنتیست و دندان‌پزشک پروتز تصمیم را با هم و پیش از نصب براکت می‌گیرند. تغییر جهت در ادامه اغلب یعنی چیدن دوباره‌ی درمان از اول، چون دندان‌ها به یک سمت حرکت داده شده‌اند. آسان‌ترین زمان برای گرفتن نظر دوم هم همین است.

  3. 3

    ارتودنسی

    درمان معمولاً چند سال طول می‌کشد. اگر قرار است فضا باز شود، کار فقط جدا کردن تاج دندان‌ها نیست: ریشه‌های مجاور هم باید از هم دور و موازی شوند. از حرکت‌هایی که ریشه‌ها را به سمت استخوان فشار می‌دهند پرهیز می‌شود، چون ممکن است استخوان لازم برای ایمپلنت را کم کنند.

  4. 4

    نشان دادن اینکه رشد متوقف شده

    اینجا به سن تقویمی نگاه نمی‌شود، به اندازه‌گیری نگاه می‌شود. در مطالعه‌ی گوتنبرگ که نتایج ایمپلنت در نوجوانان را ده سال پیگیری کرد، رشد با اندازه‌گیری قد، ارزیابی بلوغ اسکلتی و روی هم گذاشتن عکس‌های نیم‌رخی که پشت سر هم گرفته شده بودند پیگیری شد. معنای عملی‌اش این است: میان دو ثبتی که با فاصله‌ی چند ماه گرفته می‌شوند نباید تغییری مانده باشد. رشد در مردان دیرتر تمام می‌شود.

  5. 5

    دوره‌ی میانی

    صبر کردن به معنای زندگی با جای خالی نیست. یک دندان مصنوعی که به نگه‌دارنده (ریتینر) اضافه شده، بریج چسبنده‌ی تک‌بال یا یک دندان مصنوعی متحرک کوچک این دوره را پوشش می‌دهد. اگر دندان شیری محکمی باشد، اغلب بهترین راه‌حل موقت همان است؛ هم فضا و هم استخوان زیرش را حفظ می‌کند.

  6. 6

    راه‌حل دائمی و برنامه‌ریزی دیجیتال

    وقتی سی‌تی اسکن، اسکن داخل دهانی و عکس‌های لبخند در یک فایل یکی شوند، جای ایمپلنت نه در استخوان، بلکه درون دندان برنامه‌ریزی‌شده انتخاب می‌شود. همین فایل در راه بستن هم به کار می‌آید: شکل بازسازی‌شده‌ی دندان نیش را می‌توان روی صفحه امتحان کرد و در دهان به‌صورت یک امتحان موقت نشان داد.

خود راه‌ها: چه می‌کنند و چه چیزی را حل نمی‌کنند

هیچ‌کدام نسخه‌ی بهتر دیگری نیست. هر کدام از شما می‌خواهد از چیز متفاوتی بگذرید و آنچه از آن می‌گذرید از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند.

01

بستن فضا با ارتودنسی

دندان نیش به جای پیشین کناری آورده می‌شود و شکل و رنگش به آن نزدیک می‌شود. دندان مصنوعی‌ای در دهان نمی‌ماند: روکشی که بعدها تعویض شود، بالی که ممکن است جدا شود یا ایمپلنتی که اطرافش باید پیگیری شود در کار نیست. در عوض مدت درمان طولانی‌تر می‌شود، مقداری از بافت سالم دندان تراشیده می‌شود و نتیجه به رنگ طبیعی دندان محدود است.

02

ایمپلنت

بدون دست زدن به دندان‌های مجاور فضا را پر می‌کند و با استخوان جوش می‌خورد. محدودیت‌هایش این‌هاست: رشد باید تمام شده باشد، فضا باید در سطح ریشه هم کافی باشد، ستیغ استخوانی باید به اندازه‌ی کافی ضخیم باشد و احتمال اینکه دندان ایمپلنتی در سال‌های بعد از همسایه‌هایش عقب بماند باید در نظر گرفته شود. طرح‌هایی که روکش در آن‌ها با پیچ نگه داشته می‌شود، تعویض آن را سال‌ها بعد در صورت نیاز آسان‌تر می‌کنند.

03

بریج چسبنده

قطعه‌ی پرسلنی که جای دندان غایب را می‌گیرد، با یک بال نازک که پشت آن امتداد می‌یابد به دندان مجاور وصل می‌شود. بزرگ‌ترین برتری‌اش این است که دندان مجاور تقریباً تراشیده نمی‌شود و در صورت نیاز کاملاً قابل برداشتن است. هم به‌عنوان راه‌حل میانی طولانی و هم به‌عنوان راه‌حل دائمی به کار می‌رود. در عوض احتمال جدا شدن بال را می‌پذیرید؛ این معمولاً مشکلی قابل ترمیم است اما ممکن است تکرار شود.

04

پیوند آسیای کوچک خودتان

یک آسیای کوچک که ریشه‌اش هنوز کامل نشده، می‌تواند از دهان خودتان برداشته و به جای دندان غایب گذاشته شود. دندان پیوندی با استخوان جوش نمی‌خورد، با بافت همبند خودش می‌نشیند؛ به همین دلیل استخوان اطرافش همراه دندان‌های مجاور به رشد ادامه می‌دهد. نقطه‌ای که از ایمپلنت جدا می‌شود همین است: در دوره‌ی رشد هم می‌توان آن را گذاشت. محدودیتش این است: تکنیک بسیار ظریفی است و کیفیت روش‌شناختی خود مرورهایی که این موضوع را جمع‌بندی کرده‌اند پایین ارزیابی شده، یعنی نباید اعداد را مثل وعده‌ای قطعی خواند.

05

بریج کلاسیک و دندان موقت متحرک

در بریج کلاسیک دندان‌های دو طرف فضا تراشیده و روکش می‌شوند. در دندان‌های جوان دست‌نخورده این کار برگشت‌پذیر نیست و ممکن است به مغز دندان فشار بیاورد، به همین دلیل امروز در صدر فهرست نیست. دندان مصنوعی متحرک کوچک هم راه‌حل میانی سریعی است؛ فضا را می‌پوشاند، اما چون گذاشته و برداشته می‌شود، ممکن است در استفاده‌ی روزانه آزاردهنده باشد.

مشکلاتی که مقالات در درازمدت گزارش می‌کنند

موارد زیر ناکامی‌های نادر نیستند، وضعیت‌هایی‌اند که در مطالعات با پیگیری طولانی مرتب با آن‌ها روبه‌رو می‌شویم. دانستنشان حتی اگر تصمیم را تغییر ندهد، انتظار را در جای درستش می‌گذارد.

عقب ماندن دندان ایمپلنتی با گذشت زمان

ایمپلنتی که با استخوان جوش خورده سر جایش می‌ماند، در حالی که دندان‌های مجاور به آرامی به رویش ادامه می‌دهند؛ به این تفاوت اینفرااکلوژن می‌گویند. در مطالعه‌ای که ایمپلنت‌های ناحیه‌ی جلو را ۵ تا ۲۰ سال پیگیری کرد، این تفاوت در ۷۳٫۳٪ موارد دیده شد، اما در بیشترشان کمتر از ۱ میلی‌متر بود. در همان مطالعه ۳۸٫۶٪ بیماران حتی متوجه وضعیت نبودند و ۱۸٫۲٪ خواستار اصلاح شدند.

آشکارتر بودن تفاوت در ناحیه‌ی پیشین کناری

در مطالعه‌ی سوئدی که روکش‌های ایمپلنتی ناحیه‌ی جلو را ۱۴ تا ۲۰ سال پیگیری کرد، حرکت سه‌بعدی دندان‌های مجاور بین ۰ تا ۲٫۵ میلی‌متر اندازه‌گیری شد؛ حرکت بیش از ۱ میلی‌متر در ۳۰٪ بیماران دیده شد. تفاوت به‌ویژه در کسانی بیشتر بود که ایمپلنت در جای پیشین کناری و نیش بود، ارتفاع صورت پایینی زیاد بود و ایمپلنت در اکلوژن شرکت نمی‌کرد. یعنی ناحیه‌ای که موضوع این صفحه است، درست همان ناحیه‌ای است که بیشترین تفاوت انتظار می‌رود.

ایمپلنتی که در دوره‌ی رشد گذاشته می‌شود

مرور نظام‌مند سال ۲۰۱۹ درباره‌ی ایمپلنت‌های گذاشته‌شده در فک‌های در حال رشد، ۲۸ مطالعه را گرد آورد که ۴۹۳ ایمپلنت در ۱۴۷ بیمار ۳ تا ۱۸ ساله را ۱ تا ۲۰ سال پیگیری کرده بودند. دو مشکلی که بیشتر از همه گزارش شد این‌ها بودند: در فک بالا پایین‌تر ماندن ایمپلنت از سطح جویدن و در فک پایین چرخش موقعیت ایمپلنت. تا تمام شدن رشد، تنظیم و تعویض پروتز لازم شد. نتیجه‌ی مرور این است که ایمپلنت در فک در حال رشد فقط در موارد خاص باید در نظر گرفته شود.

جدا شدن بال بریج چسبنده

در مرور نظام‌مندی که ۲٬۳۰۰ بریج چسبنده را در بر می‌گرفت، میزان ماندگاری پنج‌ساله‌ی بریج‌ها ۹۱٫۴٪ (فاصله‌ی اطمینان ۸۶٫۷٪ تا ۹۴٫۴٪) و میزان ده‌ساله ۸۲٫۹٪ (۷۳٫۲٪ تا ۸۹٫۳٪) بود. شایع‌ترین مشکل جدا شدن بال بود: ۱۵٪ در پنج سال. شکستگی کوچک در پرسلن روکش در ۴٫۱٪ گزارش شد. طرح‌های تک‌بال از طرح‌های دوبال، ناحیه‌ی جلو از ناحیه‌ی عقب و چارچوب‌های زیرکونیا از مواد دیگر نتیجه‌ی بهتری داشتند.

هزینه‌ی نزدیکی به ریشه‌های مجاور

در مطالعه‌ای که ایمپلنت‌ها را در نوجوانان ده سال پیگیری کرد، رابطه‌ی روشنی گزارش شد: هرچه فاصله‌ی ایمپلنت تا دندان مجاور کمتر بود، کاهش سطح استخوان دندان مجاور بیشتر بود. این یکی از ملموس‌ترین یافته‌هایی است که توضیح می‌دهد چرا ارتودنسی باید نه فقط در سطح تاج، بلکه در سطح ریشه هم فضا باز کند.

نگه‌داری دندان نیش تبدیل‌شده

دندان نیش به‌طور طبیعی از پیشین کناری ضخیم‌تر و زردتر است و لبه‌ی لثه‌اش بالاتر است. این تفاوت‌ها با تراش، کامپوزیت و گاهی لمینت پوشانده می‌شوند؛ سطحی که به دست می‌آید دائمی نیست، با گذشت زمان تغییر رنگ می‌دهد و باید تجدید شود. همچنین وظیفه‌ی هدایت فک هنگام جویدن از دندان نیش به آسیای کوچک پشت آن منتقل می‌شود.

پس از آن چه چیزی پیگیری می‌شود

اینجا بهبود کار یک هفته نیست، پیگیری‌ای است که سال‌ها ادامه دارد. هر راهی انتخاب شود، آنچه پیگیری می‌شود مشخص است و برنامه‌ی زمانی کم‌وبیش یکسان است.

  1. سال اول

    در بریج چسبنده لبه‌ی بال، در ایمپلنت تناسب روکش و مرز لثه، و در راه بستن لبه‌های کامپوزیت اضافه‌شده کنترل می‌شود. اینکه نگه‌دارنده به‌طور منظم استفاده می‌شود یا نه هم پیگیری می‌شود؛ فضای بازشده با نگه‌دارنده‌ای که استفاده نشود ممکن است در مدت کوتاهی تنگ شود و این استفاده سال‌ها ادامه دارد.

  2. پنج سال اول

    در بریج‌های چسبنده بیشتر جدا شدن‌ها در این دوره گزارش می‌شود؛ میزان جدا شدن پنج‌ساله در مرور ۱۵٪ است. گزارش شده که در بریج‌های تک‌بال ساخته‌شده از سرامیک شیشه‌ای موفقیت پس از سال ششم رو به کاهش می‌گذارد، اما چارچوب‌های زیرکونیا و آلومینای نفوذیافته با شیشه تا ده و پانزده سال بادوام‌ترند.

  3. ده سال و پس از آن

    عقب ماندن دندان ایمپلنتی از همسایه‌هایش معمولاً در این دوره با چشم دیده می‌شود. عملی‌ترین راه پیگیری، مقایسه‌ی عکس‌هایی است که از یک زاویه در طول سال‌ها گرفته شده‌اند. اگر تفاوت به اندازه‌ی آزاردهنده برسد، راه‌حل اغلب تعویض روکش است، نه ایمپلنت.

در این موارد صبر نکنید

  • اگر بال بریج لق شده یا افتاده. قطعه را نگه دارید و سعی نکنید در خانه بچسبانید. اغلب می‌توان آن را تمیز کرد و دوباره چسباند. اگر همان بال در فاصله‌ی کوتاه دو بار جدا شود، طرح باید بازبینی شود.
  • اگر دندان ایمپلنتی کوتاه‌تر از همسایه‌هایش به نظر می‌رسد. ظاهر شدن خطی تیره در لبه‌اش، تحلیل لثه یا بالاتر ماندن دندان نسبت به همسایه‌ها نیاز به کنترل دارد. اگر زود متوجه شوید، راه‌حل معمولاً تعویض روکش است.
  • اگر کامپوزیت اضافه‌شده ساییده شده یا تغییر رنگ داده. افزوده‌های دندان نیش تبدیل‌شده با گذشت زمان مات می‌شوند و از لبه‌ها رنگ می‌گیرند. این کار نگه‌داری مورد انتظار است و معمولاً در یک جلسه تجدید می‌شود.
  • اگر نگه‌دارنده شکسته یا شروع به فشار دادن کرده. فضای بازشده ممکن است در چند روز تنگ شود. اگر نگه‌دارنده شکسته، بدون صبر کردن آن را تعویض کنید؛ اگر فضا تنگ شود، ممکن است جایی برای دندان برنامه‌ریزی‌شده نماند و بخشی از ارتودنسی تکرار شود.

چه چیزی دامنه‌ی کار را تعیین می‌کند

در نبود مادرزادی دندان پیشین کناری صحبت از یک اقدام واحد نیست، از سال‌هایی است که پشت سر هم می‌آیند. قلم‌های اصلی که دامنه‌ی کار را تعیین می‌کنند این‌ها هستند:

راه انتخاب‌شده
بستن فضا درون ارتودنسی تمام می‌شود و قطعه‌ی مصنوعی‌ای در دهان باقی نمی‌گذارد. باز کردن فضا یک مرحله‌ی ترمیمی جداگانه به ارتودنسی اضافه می‌کند.
دامنه و مدت ارتودنسی
حرکتی محدود که فقط برای فضا انجام شود و اصلاحی که هر دو فک را در بر بگیرد، برنامه‌های بسیار متفاوتی‌اند و مدتشان هم فرق می‌کند.
دوره‌ی انتظار
اگر منتظر توقف رشد باشید، دوره‌ی میانی ممکن است سال‌ها طول بکشد. اینکه در این دوره از کدام راه‌حل موقت استفاده شود و چند بار بازسازی شود، قلم جداگانه‌ای از برنامه است.
وضعیت استخوان و تصویربرداری
اگر ستیغ استخوانی باریک باشد، ممکن است ضخیم کردن آن لازم شود؛ استفاده یا عدم استفاده از سی‌تی اسکن، اسکن داخل دهانی و راهنمای جراحی هم دامنه‌ی کار را تغییر می‌دهد.

پرسش‌های رایج

آیا نبود مادرزادی دندان پیشین کناری ارثی است، به فرزندم منتقل می‌شود؟

سهم وراثت بالاست و دیده شدن آن در بیش از یک نفر از خانواده شایع است. در غیبت دندانی که همراه سندرم نیست، امروز نام پنج ژن برجسته است: PAX9، MSX1، EDA1، AXIN2 و WNT10A. اما انتقال با یک قاعده‌ی ساده پیش نمی‌رود؛ در یک خانواده ممکن است یک نفر دو دندان غایب داشته باشد و دیگری فقط یک پیشین کناری نوک‌تیز. اگر این وضعیت در خانواده‌تان هست، گفتن آن به دندان‌پزشک هنگام عوض شدن دندان‌های فرزندتان امکان ارزیابی زودهنگام را فراهم می‌کند.

آیا استفاده از دندان نیش به جای پیشین کناری به آن دندان آسیب می‌زند؟

در مرورها از نظر اندازه‌های لثه و یافته‌های مفصل فک تفاوت ثابتی میان دو راه گزارش نمی‌شود؛ اما قطعیت شواهد پایین است. در عمل کاری که انجام می‌شود تراشیدن لبه‌ی برنده و گوشه‌های دندان و در صورت نیاز افزودن کامپوزیت یا لمینت است. این تراش برگشت‌پذیر نیست و سطح افزوده‌شده باید طی سال‌ها تجدید شود. آنچه تصمیم را تعیین می‌کند رنگ و اندازه‌ی دندان و ارتفاع لبه‌ی لثه است؛ این را فقط ارتودنتیستی که شما را معاینه می‌کند می‌تواند ارزیابی کند.

زودترین زمان برای ایمپلنت کی است و چطور می‌فهمند رشد تمام شده؟

سن ثابتی وجود ندارد؛ معیار، نشان دادن توقف رشد است. در مطالعه‌ی گوتنبرگ که ایمپلنت‌ها را در نوجوانان ده سال پیگیری کرد، رشد با اندازه‌گیری قد، ارزیابی بلوغ اسکلتی و روی هم گذاشتن عکس‌های نیم‌رخی پشت سر هم پیگیری شد. معادل عملی‌اش این است: میان دو ثبتی که با فاصله‌ی چند ماه گرفته می‌شوند نباید تغییری مانده باشد. رشد در مردان دیرتر تمام می‌شود. معلوم است که تغییر در استخوان‌های صورت در بزرگسالی هم به آرامی ادامه دارد؛ یعنی صبر کردن مشکل را از میان نمی‌برد، کوچکش می‌کند.

بریج چسبنده چند سال دوام می‌آورد و اگر بیفتد چه می‌شود؟

در مرور نظام‌مندی که ۲٬۳۰۰ بریج را در بر می‌گرفت، میزان ماندگاری پنج‌ساله ۹۱٫۴٪ و ده‌ساله ۸۲٫۹٪ بود. شایع‌ترین مشکل جدا شدن بال بود که در پنج سال ۱۵٪ گزارش شد. بالی که جدا شده معمولاً می‌تواند تمیز و دوباره چسبانده شود. طرح‌های تک‌بال و چارچوب‌های زیرکونیا نتیجه‌ی بهتری دارند و ناحیه‌ی جلو وضعیت بهتری از ناحیه‌ی عقب دارد.

در یک طرف دندان غایب است و در طرف دیگر دندانی کوچک و نوک‌تیز. آیا برای هر دو طرف یک کار انجام می‌شود؟

بیشتر وقت‌ها نه. پیشین کناری کوچک و نوک‌تیز شکل خفیف‌تر همان گرایش است و معمولاً سر جایش گذاشته می‌شود و با کامپوزیت یا لمینت پهن‌تر می‌شود. طرفی که غایب است تصمیم جداگانه‌ای لازم دارد. دشواری اصلی تقارن است: اگر عرض دندان و لبه‌ی لثه‌ی دو طرف به هم نزدیک نباشد، لبخند نامتعادل به نظر می‌رسد. به همین دلیل برنامه اغلب هر دو طرف را با هم در بر می‌گیرد.

آیا برنامه‌ریزی دیجیتال واقعاً تفاوتی ایجاد می‌کند؟

آنچه اندازه‌گیری می‌شود دقت موقعیت است: در ایمپلنت‌هایی که با راهنما کاشته می‌شوند، انحراف زاویه و موقعیت میان برنامه و واقعیت در مقایسه با کاشت دستی کمتر است. ناحیه‌ی پیشین کناری هم یکی از جاهایی است که این تفاوت ممکن است بیشترین فایده را داشته باشد، چون میلی‌مترهای میان آن و ریشه‌های مجاور اندک است. اما این اعداد دقت را اندازه می‌گیرند، نه نتیجه‌ی ده سال بعد را: خود مرورهای دقت می‌نویسند ماندگاری ایمپلنت، عوارض و داده‌های پیگیری طولانی را پوشش نمی‌دهند. یعنی هنوز اندازه‌گیری نشده که کاشت دقیق‌تر در درازمدت چه اضافه می‌کند. فایده‌ی اصلی برنامه‌ریزی امروز جای دیگری است: اینکه فضا برای ایمپلنت مناسب است یا نه، پیش از جراحی دیده می‌شود.

نه فقط پیشین کناری، بلکه دندان‌های زیادی از من غایب است. آیا برنامه‌ی این صفحه تغییر می‌کند؟

بله، وضعیت تغییر می‌کند. در دهان‌هایی که دندان‌های زیادی به‌طور مادرزادی غایب‌اند، استخوان ممکن است هم باریک باشد و هم هرگز بار نگرفته باشد؛ در کودکی با دندان مصنوعی متحرک پیش می‌روند و راه‌حل ثابت پس از تمام شدن رشد چیده می‌شود. مقایسه‌ی این صفحه برای یک فضای خالی است و آن موضوع حوزه‌ی دندان‌پزشک و ارتودنتیست شماست. اگر دندان‌های زیادی در دهانتان غایب است و درباره‌ی راه‌حل ثابت صحبت می‌کنید، اگر از طریق فرم درخواست بنویسید، تیم کلینیک با شما تماس می‌گیرد.

منابع

صفحات مرتبط

گام بعدی

رادیوگرافی خود را بفرستید تا گزینه‌ها را با هم بررسی کنیم.

تصویر سی‌بی‌سی‌تی یا پانورامیک خود را بفرستید. ظرف ۲۴ ساعت می‌نویسیم کدام گزینه برای دندان شما واقع‌بینانه است.

درخواست ارزیابی
درخواست