داروی پوکی استخوان (استئوپروز) مصرف می‌کنم: آیا می‌توانم ایمپلنت بگذارم؟

پوکی استخوان کاهش تراکم و توده استخوان در کل اسکلت است. با شکستگی لگن، ستون مهره‌ها و مچ شناخته می‌شود و تا شکستگی رخ ندهد خود را نشان نمی‌دهد. استخوان فک هم بیرون از این وضعیت نیست، اما آنچه در فک رخ می‌دهد با همان سرعتی که در لگن پیش می‌رود پیش نمی‌رود. عامل اصلی کاهش استخوان در دهان خود از دست رفتن دندان است: پس از کشیدن دندان، ناحیه‌ای که دیگر باری تحمل نمی‌کند تحلیل می‌رود. پوکی استخوان زمینه‌ای است که این تحلیل را سرعت می‌بخشد، نه تنها علت آن.

دو لایه استخوان به یک اندازه از این بیماری اثر نمی‌پذیرند. استخوان اسفنجی درونی متخلخل و پویاست؛ پیوسته تخریب و بازسازی می‌شود، بنابراین کاهش تراکم را زودتر و آشکارتر از همه نشان می‌دهد. استخوان کورتیکال بیرونی اما لایه‌ای متراکم و فشرده است که مانند پوسته تخم‌مرغ فک را در بر گرفته؛ سرعت نوسازی‌اش پایین است و در برابر کاهش بسیار مقاوم‌تر است. در فکی که تشخیص پوکی استخوان گرفته، لایه سخت بیرونی همچنان سر جایش می‌ماند.

موضوع اصلی داروهاست. داروهای ضدجذب استخوان که در پوکی استخوان به کار می‌روند، با مهار کار سلول‌هایی که استخوان را تخریب می‌کنند عمل می‌کنند. بیس‌فسفونات‌ها رایج‌ترین گروه آن‌اند: آلندرونات، ریزدرونات، ایباندرونات و زولدرونیک اسید. دنوزوماب با سازوکاری متفاوت به همان نتیجه می‌رسد. هر دو تخریب استخوان را کُند می‌کنند، خطر شکستگی را پایین می‌آورند و کارشان را انجام می‌دهند. عارضه جانبی‌شان اما کُند شدن توان نوسازی استخوان است؛ یعنی وقتی در فک زخمی باز می‌شود، ممکن است بهبود کُندتر پیش برود.

عارضه شناخته‌شده و نام‌گذاری‌شده این داروها نکروز استخوان فک است که در منابع علمی با نام استئونکروز دارویی فک آمده است. معمولاً پس از کشیدن دندان یا جراحی‌ای که به استخوان دست می‌زند پدید می‌آید. نامش ترسناک است، اما فراوانی‌اش آن‌طور که گمان می‌رود نیست: بیش از نود درصد بیمارانی که این تشخیص را می‌گیرند، کسانی‌اند که دارو را برای درمان سرطان با دوز بالا و به‌طور مکرر از راه وریدی دریافت کرده‌اند.

تفاوت مصرف خوراکی و تزریق وریدی همین‌جاست. در بیماری که برای پوکی استخوان قرص روزانه یا هفتگی مصرف می‌کند، میزان بروز این عارضه بسیار کمتر از یک در هزار است. در بیمارانی که با اندیکاسیون سرطان دوز بالا را از راه وریدی دریافت می‌کنند، این میزان به یک تا ده درصد می‌رسد. یک خانواده دارویی، دو وضعیت کاملاً متفاوت. اینکه شما در کدام قرار دارید را نه نام دارو، بلکه دوز و راه مصرف آن می‌گوید؛ به همین دلیل اولین چیزی که می‌پرسیم همین است.

مدت مصرف دومین عامل تعیین‌کننده است. طولانی شدن درمان ضدجذب بیش از دو سال خطر را بالا می‌برد، چون بیس‌فسفونات‌ها در استخوان رسوب می‌کنند و همان‌جا انباشته می‌شوند. نتیجه عملی این انباشت این است: قطع دارو خطر را همان روز صفر نمی‌کند. اثر دنوزوماب در استخوان به اندازه بیس‌فسفونات‌ها ماندگار نیست، اما قطع ناگهانی دنوزوماب خطر شکستگی را برمی‌گرداند. در هر دو حالت، تصمیم به قطع یا وقفه در دارو با پزشکی است که شما را پیگیری می‌کند. ما آن تصمیم را نمی‌گیریم؛ مکاتبه با پزشک شما را درخواست می‌کنیم.

ایمپلنت استراتژیک دقیقاً در همین وضعیت معنا پیدا می‌کند. ایمپلنت کلاسیک در استخوان اسفنجی قرار می‌گیرد و گیرش به این بستگی دارد که استخوان اطراف در طول ماه‌ها نوسازی شود و با سطح ایمپلنت جوش بخورد. فرایندی که داروهای ضدجذب کُندش می‌کنند دقیقاً همین نوسازی است. ایمپلنت استراتژیک اما از روز اول به‌طور مکانیکی در لایه کورتیکال بیرونی قفل می‌شود. آنچه گیر را تأمین می‌کند جوش خوردن زیستی‌ای نیست که ماه‌ها منتظرش بمانیم، بلکه همین قفل‌شدگی است که از لحظه گذاشتن ایمپلنت وجود دارد.

پیامد دوم آن حتی مهم‌تر است: پیوند استخوان و لیفت سینوس مطرح نمی‌شود. در بیماری که داروی پوکی استخوان مصرف می‌کند، آنچه اساساً باید از آن پرهیز کرد جراحی‌های اضافه‌ای است که به استخوان فک دست می‌زنند و زخم‌هایی که مدت طولانی باز می‌مانند. بیرون نگه داشتن جایگزین استخوان (پودر استخوان) و ماه‌ها انتظار از طرح درمان، در این گروه از بیماران کمکی مستقیم به طرح درمان است. در پایان سه روز کاری کلینیک با دندان‌های ثابت نهایی خود بیرون می‌روید.

تفکیک زیر پس از بررسی هم‌زمان اطلاعات دارویی و CBCT شما قطعی می‌شود. اگر خود را در فهرست دوم می‌بینید، به این معنا نیست که درها بسته شده؛ برخی موارد نه «نمی‌شود»، بلکه «اول با پزشکتان صحبت کنیم» معنا می‌دهند.

این فهرست را برای تشریفات نمی‌خواهیم. در بیماری که داروی پوکی استخوان مصرف می‌کند، کل طرح درمان بر پایه همین اطلاعات ساخته می‌شود؛ هر موردی که ناقص داده شود به ضرر خود شما تمام می‌شود.

1. 1

   نام کامل دارو

   ماده مؤثره و نام تجاری را با هم بنویسید. آلندرونات، ریزدرونات، ایباندرونات، زولدرونیک اسید و دنوزوماب به یک هدف خدمت می‌کنند، اما در برنامه‌ریزی در یک جایگاه قرار نمی‌گیرند. ساده‌ترین راه این است که از جعبه عکس بگیرید و بفرستید.

2. 2

   راه مصرف و دفعات آن

   قرص، آمپول یا سرم وریدی؟ هفته‌ای یک بار، ماهی یک بار، هر شش ماه یک بار یا سالی یک بار؟ همین یک پرسش بیش از هر چیز سطح خطر شما را تعیین می‌کند.

3. 3

   برای کدام بیماری شروع شده

   دارو برای پوکی استخوان شروع شده یا برای گسترش سرطان به استخوان یا میلوم؟ یک مولکول در دو اندیکاسیون با دوزهای بسیار متفاوت به کار می‌رود و اگر این دو وضعیت با هم اشتباه گرفته شوند، طرح درمان از پایه غلط چیده می‌شود.

4. 4

   تاریخ شروع و مدت کل

   چند سال است مصرف می‌کنید؟ دوره‌ای بوده که وقفه داده باشید؟ اگر قطع کرده‌اید، کی قطع کردید؟ مصرف بیش از دو سال طرح درمان را تغییر می‌دهد؛ به همین دلیل تاریخ‌ها را نه با حدس، بلکه با نگاه به نسخه‌هایتان بنویسید.

5. 5

   داروها و عادت‌های دیگر

   کورتون، برخی داروهای سرطان، دیابت کنترل‌نشده و سیگار مستقیماً بر بهبود اثر می‌گذارند. فهرست کامل داروهایی را که به‌طور منظم مصرف می‌کنید و در صورت وجود، آخرین آزمایش‌هایتان را می‌خواهیم.

6. 6

   تصویر و ارتباط با پزشک شما

   اگر رادیوگرافی پانورامیک (OPG) یا CBCT دارید، بفرستید؛ پاسخ اول را دستیار نمی‌نویسد، دندان‌پزشک می‌نویسد. در صورت لزوم با پزشکی که شما را پیگیری می‌کند تبادل نظر کتبی می‌کنیم و پس از آن طرح درمان را کتبی به شما می‌دهیم.

پیش روی بیماری که داروی پوکی استخوان مصرف می‌کند بیش از یک راه وجود دارد. اینکه کدام درست است را اطلاعات دارویی و وضعیت خاص فک شما با هم تعیین می‌کنند.

این‌ها را برای ترساندن شما نمی‌نویسیم، بلکه برای اینکه به هر کلینیکی مراجعه کنید بتوانید پرسش‌های درست را بپرسید.

روند زیر برای بیمارانی است که ایمپلنت استراتژیک دریافت می‌کنند. اگر داروی ضدجذب مصرف می‌کنید، فاصله معاینات را کوتاه‌تر می‌کنیم.

1. سه روز کاری کلینیک

   روز اول CBCT، ارزیابی دوباره طرح درمان، گذاشتن ایمپلنت‌ها و ظرف چند ساعت نخستین دندان‌های آزمایشی؛ روز دوم امتحان دندان‌ها و انتخاب رنگ نهایی؛ روز سوم نصب دندان‌های ثابت نهایی. با دندان‌های ثابت نهایی از کلینیک بیرون می‌روید. در این روزها کمی تورم و حساسیت طبیعی است.

2. هفته اول

   تورم فروکش می‌کند. از شما می‌خواهیم غذای نرم بخورید، از غذاهای سفت و داغ دوری کنید و ناحیه را با مسواک نرم تمیز کنید. در این گروه از بیماران، محل زخم را هر هفته پیگیری می‌کنیم.

3. هفته‌های اول

   بار جویدن را کم‌کم افزایش می‌دهیم. لثه در این هفته‌ها به شکل تازه خود درمی‌آید. اگر جایی بهبود کُندتر از انتظار پیش برود، می‌خواهیم زود ببینیم؛ برنامه معاینات به همین دلیل فشرده است.

4. معاینات و بلندمدت

   برنامه معاینات و مراقبت از پروتز روی ایمپلنت را کتبی می‌دهیم. تمیز کردن فاصله بین دندان‌ها، جرم‌گیری حرفه‌ای منظم و تصویربرداری سالانه همان چیزی است که این درمان را ماندگار می‌کند. اگر داروی پوکی استخوانتان تغییر کرد، به ما خبر دهید.

در این صفحه عددی اعلام نمی‌کنیم، چون عدد درست فقط پس از بررسی هم‌زمان اطلاعات دارویی و CBCT شما گفته می‌شود. تصویر و فهرست داروهایتان را بفرستید تا دامنه درمان را مورد به مورد و کتبی به شما بگوییم. موارد زیر تعیین‌کننده مبلغ‌اند:

تعداد ایمپلنت‌ها و فک مورد نظر

یک فک یا دو فک، تعداد ایمپلنت‌های برنامه‌ریزی‌شده و نواحی‌ای که ایمپلنت‌ها در آن گذاشته می‌شوند، مبلغ کل را مستقیماً تعیین می‌کند.

آماده‌سازی دهان

اگر دندان‌هایی باید کشیده شوند، التهاب لثه باید درمان شود یا ریشه‌هایی باید خارج شوند، این‌ها به طرح درمان اضافه می‌شوند. در بیماری که داروی ضدجذب مصرف می‌کند، این آماده‌سازی با دقت بیشتری انجام می‌شود و بر زمان‌بندی اثر می‌گذارد.

نیاز یا عدم نیاز به جراحی اضافه

اگر پیوند استخوان یا لیفت سینوس لازم باشد، دامنه درمان گسترده‌تر می‌شود. وقتی این مورد در کار نباشد، هم زمان‌بندی و هم مبلغ کوچک‌تر می‌شود؛ اینکه برای شما لازم است یا نه را پس از CBCT می‌گوییم.

پروتز روی ایمپلنت

جنس دندان‌های ثابت و کار لابراتوار مستقیماً بر مبلغ اثر می‌گذارد. برند موادی را که به کار می‌بریم از ابتدا کتبی اعلام می‌کنیم.