بیماری لثه‌ام پیشرفت کرده؛ دندان‌هایم را از دست می‌دهم؟

بیماری لثه یک وضعیت واحد نیست، دو مرحله پشت سر هم است. اولی ژنژیویت است: لایه نرم باکتریایی (پلاک) که روی سطح دندان جمع می‌شود لثه را تحریک می‌کند؛ لثه قرمز و متورم می‌شود و هنگام مسواک زدن خونریزی می‌کند. استخوانی که دندان را سرپا نگه می‌دارد در این مرحله هنوز آسیب ندیده است و وقتی پلاک به‌طور منظم برداشته شود، لثه به حالت قبلی‌اش برمی‌گردد. ژنژیویت تنها مرحله برگشت‌پذیر است.

دومی پریودنتیت است: التهاب به زیر لثه، به رشته‌هایی که دندان را به استخوان وصل می‌کنند و به خود استخوان می‌رسد. بافت ازدست‌رفته برنمی‌گردد؛ درمان پیشرفت را متوقف می‌کند، اما استخوان تحلیل‌رفته را جایگزین نمی‌کند. به همین دلیل پاسخ پرسش «آیا دندانم را از دست می‌دهم» به شدت درد شما بستگی ندارد، به این بستگی دارد که چه مقدار از استخوانتان باقی مانده. پریودنتیت بی‌درد پیش می‌رود؛ بسیاری از افراد نخستین بار وقتی بیماری را متوجه می‌شوند که دندانی لق شده است.

میان لثه و دندان شیاری طبیعی و کم‌عمق وجود دارد. در معاینه، سر باریکی با درجه‌بندی میلی‌متری در این شیار فرو برده می‌شود؛ به عددی که اندازه‌گیری می‌شود عمق پاکت می‌گویند. در دهان سالم این عدد از ۳ میلی‌متر بیشتر نمی‌شود، یعنی مسواک و نخ دندان به آنجا می‌رسند. هرچه استخوان تحلیل برود، شیار عمیق‌تر می‌شود؛ از ۴ میلی‌متر به بعد هیچ تمیز کردنی در خانه به ته پاکت نمی‌رسد و باکتری آنجا در امان می‌ماند.

معیار دوم در عکس رادیولوژی دیده می‌شود: چه مقدار از طول ریشه هنوز در استخوان قرار دارد؟ اگر تحلیل در بخش بالایی ریشه مانده باشد، زیر دندان بستری برای تحمل بار هست؛ رسیدن تحلیل به نوک ریشه یعنی جایی برای ماندن نمانده است. دندان‌پزشکان این دو معیار و اینکه بیماری به چند دندان گسترش یافته را با هم ترکیب می‌کنند و وضعیت را از ۱ تا ۴ مرحله‌بندی می‌کنند. شماره مرحله توصیفی است از اینکه چه مقدار بافت بی‌بازگشت از دست رفته است. به همین دلیل به پرسش «آیا دندان‌هایم را از دست می‌دهم» با «همه» یا «هیچ‌کدام» پاسخ داده نمی‌شود: در بیشتر دهان‌ها برخی دندان‌ها می‌مانند و برخی نمی‌توانند بمانند.

این تفکیک پس از معاینه، اندازه‌گیری پاکت و عکس رادیولوژی روشن می‌شود. اینکه خودتان را در فهرست دوم ببینید به این معنا نیست که همه دندان‌هایتان را از دست می‌دهید؛ در بیشتر دهان‌ها دندان‌های هر دو فهرست کنار هم هستند.

این ترتیب برای تشخیص است، نه درمان. در پایان می‌دانید کدام دندان‌ها می‌توانند بمانند، کدام نمی‌توانند و چرا.

1. 1

   عکس رادیولوژی خود را بفرستید

   اگر رادیوگرافی پانورامیک (OPG) یا CBCT دارید، آن را از طریق فرم بفرستید. دندان‌پزشک ما تصویر را ارزیابی می‌کند و ظرف ۲۴ ساعت کتبی پاسخ می‌دهیم که در کدام مرحله هستید. برای این مرحله لازم نیست بیایید.

2. 2

   اندازه‌گیری پاکت

   اطراف هر دندان در شش نقطه جداگانه اندازه‌گیری می‌شود؛ سر وسیله باریک و کُند است و اندازه‌گیری چند دقیقه طول می‌کشد. نتیجه، نقشه دهان شماست؛ بدون این نقشه نه مرحله‌بندی ممکن است و نه طرح درمان.

3. 3

   ثبت خونریزی و لقی

   نقاطی که هنگام اندازه‌گیری خونریزی می‌کنند، جاهایی هستند که التهاب فعال است. لقی دندان‌ها هم جداگانه درجه‌بندی می‌شود؛ لقی به‌تنهایی تفسیر نمی‌شود و همراه با سطح استخوان در عکس رادیولوژی ارزیابی می‌شود.

4. 4

   سطح استخوان در عکس رادیولوژی

   رادیوگرافی پانورامیک تصویر کلی را می‌دهد. اگر قرار است درباره ایمپلنت صحبت شود، CBCT سه‌بعدی می‌خواهیم: نه‌تنها ارتفاع استخوان، بلکه ضخامت لایه سخت سطح بیرونی فک (استخوان کورتیکال) را هم نشان می‌دهد. تصمیم درباره ایمپلنت استراتژیک با نگاه به همین لایه گرفته می‌شود.

5. 5

   درباره سیگار، دیابت و داروهایتان صحبت می‌کنیم

   اینکه روزانه چند نخ سیگار می‌کشید، مقدار HbA1c شما که میانگین قند خون سه ماه اخیر را نشان می‌دهد و داروهایی که مصرف می‌کنید مستقیماً بر طرح اثر دارند؛ طرحی که بدون این‌ها چیده شود ناقص می‌ماند.

6. 6

   طرح را با هم مرور می‌کنیم

   صریح توضیح می‌دهیم کدام دندان‌ها می‌توانند بمانند، کدام نمی‌توانند و ترتیب کارها چیست. اگر دندان‌هایی هستند که فعلاً نگه داشته می‌شوند و چند ماه بعد دوباره بررسی خواهند شد، آن‌ها را هم می‌گوییم؛ هر دندانی از ابتدا در دو گروه روشن جا نمی‌گیرد.

اینکه کدام درست است بسته به مرحله تغییر می‌کند. ترتیب از کم‌تهاجمی‌ترین شروع می‌شود و در بیشتر دهان‌ها چند مسیر با هم به کار می‌رود.

این‌ها را می‌نویسیم تا نزد هر دندان‌پزشکی که رفتید بتوانید پرسش‌های درست را بپرسید. اگر دندان‌پزشکی خودش این‌ها را توضیح نداد، بپرسید.

روند زیر وقتی صدق می‌کند که درمان لثه انتخاب شده باشد. وقتی کشیدن دندان و ایمپلنت مطرح شود، روند متفاوت پیش می‌رود؛ آن را جداگانه در طرح شما می‌نویسیم.

1. چند روز اول

   پس از جرم‌گیری، حساسیت دندان‌ها به سرما طبیعی است. چون تورم فروکش می‌کند، ممکن است دندان‌ها کمی بلندتر به نظر برسند؛ این نشان نمی‌دهد لثه بیشتر تحلیل رفته، نشان می‌دهد التهاب کم شده است.

2. هفته اول

   خونریزی به‌طور محسوسی کم می‌شود. از شما می‌خواهیم استفاده از مسواک بین‌دندانی یا نخ دندان را در همین هفته جا بیندازید: تمیز کردن میان دو معاینه را شما انجام می‌دهید.

3. اندازه‌گیری دوباره پس از شش تا هشت هفته

   عمق پاکت‌ها از نو اندازه‌گیری و با نقشه اول مقایسه می‌شود؛ برای نواحی‌ای که کم‌عمق نشده‌اند، مرحله جداگانه‌ای برنامه‌ریزی می‌شود. اینکه در دور اول همه پاکت‌ها بسته نشوند، طبیعی است.

4. فاصله نگهداری

   در دهانی که پریودنتیت را پشت سر گذاشته، فاصله معاینه سالی یک بار نیست، هر سه تا چهار ماه یک بار است. ادامه این فاصله پس از متوقف شدن بیماری هم، آنچه به دست آمده را حفظ می‌کند.

در این صفحه عددی نمی‌دهیم، چون عدد درست را فقط پس از دیدن اندازه‌گیری پاکت و عکس رادیولوژی می‌شود گفت؛ فاصله جرم‌گیری ژنژیویت با درمان پریودنتیت پیشرفته بسیار زیاد است. عکس رادیولوژی خود را بفرستید تا دامنه کار و مبلغ را کتبی با شما در میان بگذاریم. مواردی که قیمت را تعیین می‌کنند این‌هاست:

در کدام مرحله هستید

جرم‌گیری ژنژیویت، درمان زیر لثه در مرحله متوسط و جراحی یا طرح ایمپلنتی که در مرحله پیشرفته مطرح می‌شود کارهای متفاوتی هستند. فاصله میان آن‌ها چند برابر است.

چند ناحیه درمان می‌شود

بیماری در چند دندان متمرکز شده یا به کل دهان گسترش یافته است. این مستقیماً تعداد جلسات و مدت کل را تعیین می‌کند.

دندان نگه داشته می‌شود یا جایگزین

درمان دندانی که نجات‌پذیر است با کشیدن دندان و ایمپلنت دو هزینه جداگانه‌اند. در بیشتر دهان‌ها هر دو با هم هستند و طرح هم بر همین اساس چیده می‌شود.

آیا جراحی اضافی لازم است

اگر در فرورفتگی‌های درون استخوان کار بازسازی یا در مسیر ایمپلنت کلاسیک پیوند استخوان لازم باشد، دامنه کار گسترده‌تر می‌شود. در ایمپلنت استراتژیک این مورد در بیشتر دهان‌ها پیش نمی‌آید؛ تصمیم را CBCT می‌گیرد.