برای نجات دندان تلاش کنیم یا آن را بکشیم و ایمپلنت بگذاریم؟

این دو جمله شبیه هم‌اند، اما به پرسش‌های متفاوتی پاسخ می‌دهند. «آیا نجات‌پذیر است» پرسشی فنی است: آیا با روش‌هایی که در اختیار داریم می‌شود این دندان را امروز دوباره سرپا کرد؟ «آیا ارزش نجات دارد» چیز دیگری می‌پرسد: آن نجات چند سال برایتان زمان می‌خرد، در این مدت چند بار دیگر مداخله لازم می‌شود و اگر شکست بخورد چه باقی می‌ماند؟ اینکه دندانی به پرسش اول «بله» و به پرسش دوم «نه چندان» پاسخ دهد، وضعیتی است که زیاد با آن روبه‌رو می‌شویم.

شش معیار تصمیم را تعیین می‌کنند. اولی این است که بالای سطح لثه چقدر بافت سالم مانده؛ اگر دیواره‌ای برای نگه‌داشتن روکش تازه نباشد، ترمیم عمر کوتاهی دارد. دومی یکپارچگی ریشه است: اگر ریشه در طول ترک خورده باشد، برای باکتری مسیری باز می‌شود که بستنی نیست و هیچ درمانی آن را نمی‌بندد. سومی تکیه‌گاه استخوانی است، یعنی چه مقدار از استخوانی که ریشه را نگه می‌دارد هنوز سر جایش است.

چهارمی اغلب نادیده گرفته می‌شود: دندان در دهان چه کاری انجام می‌دهد. دندان آسیابی که دیگر دندانی مقابلش برای جویدن نمانده، تقریباً هیچ باری تحمل نمی‌کند؛ ارزش ورود به جراحی دشوار برای نگه‌داشتن آن پایین است. اگر همان دندان پایه یک بریج باشد یا در ناحیه جلو قرار داشته باشد، حساب تغییر می‌کند. پنجمی سابقه درمان است: در دندانی که بارها باز و بسته شده، انتظار از تلاش تازه به اندازه تلاش اول نیست. ششمی بُعد زمانی هزینه است؛ کاری که امروز ارزان به نظر می‌رسد، وقتی دو سال بعد با کشیدن دندان و جایگزینی استخوان ازدست‌رفته همراه شود، ممکن است مجموعش از تصمیم درست در ابتدا بیشتر شود.

جدا دیدن یک دندان از بقیه دهان هم به خطای تصمیم می‌انجامد. اگر فقط یک دندان مشکل داشته باشد، حساب ساده است. اما اگر وضعیت پنج شش دندان مشکوک باشد، تلاش برای نجات یکی‌یکی آن‌ها ممکن است شما را وارد زنجیره‌ای از تعمیرات کند که سال‌ها طول می‌کشد؛ در هر حلقه آن کمی استخوان و کمی زمان از دست می‌رود. در چنین وضعیتی پرسش این نیست که «آیا این دندان نجات پیدا می‌کند»، این است که «برنامه این دهان برای ده سال آینده چیست».

تفکیک زیر پس از معاینه و CBCT روشن می‌شود. اینکه خودتان را در فهرست دوم ببینید به این معنا نیست که دندان فوراً کشیده می‌شود؛ فقط نشان می‌دهد انتظاری که از تلاش برای نجات می‌رود کوچک‌تر شده است.

این ترتیب برای تشخیص است، نه درمان. در پایان می‌دانید کدام مسیر برای دهان شما واقع‌بینانه است و چرا؛ ما به‌جای شما تصمیم نمی‌گیریم، داده‌ها را پیش رویتان می‌گذاریم.

1. 1

   عکس رادیولوژی خود را بفرستید

   اگر رادیوگرافی پانورامیک (OPG) یا CBCT دارید، آن را از طریق فرم بفرستید. تصویر را دندان‌پزشکی می‌خواند که درمان را انجام خواهد داد و ظرف ۲۴ ساعت کتبی پاسخ می‌دهیم که چه گزینه‌هایی روی میز است. برای این مرحله لازم نیست بیایید.

2. 2

   معاینه و سابقه دندان

   دیواره‌های سالم باقی‌مانده، لقی دندان و عمق پاکت لثه را ارزیابی می‌کنیم. هم‌زمان درباره اینکه این دندان چند بار درمان شده صحبت می‌کنیم: شکایتی که تکرار می‌شود با دردی که اولین بار ظاهر شده متفاوت خوانده می‌شود.

3. 3

   تصویربرداری سه‌بعدی

   سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) ترک‌های ریشه و مرز تحلیل استخوان را بسیار بهتر از عکس معمولی نشان می‌دهد؛ با این حال ترک‌های ظریف همیشه در تصویر دیده نمی‌شوند. تصمیم بیشتر اوقات همین‌جا روشن می‌شود. اگر یافته‌ها با عکس معمولی روشن نشوند، تصمیم به نجات یا کشیدنی که بدون دیدن CBCT گرفته شود، یعنی بر داده ناقص تکیه دارد.

4. 4

   نه به یک دندان، به کل دهان نگاه می‌کنیم

   همسایه‌های دندان مشکل‌دار، دندان‌های مقابل آن و بریج‌های قدیمی شما را، اگر باشند، با هم می‌خوانیم. تصمیمی که بدون دیدن اثر نجات یک دندان بر طرح بقیه گرفته شود، اغلب دو سال بعد دوباره باز می‌شود.

5. 5

   گزینه‌ها را صریح بررسی می‌کنیم

   توضیح می‌دهیم هر مسیر چه چیزی را حل می‌کند، چند مراجعه لازم دارد، اگر شکست بخورد چه باقی می‌ماند و بار کلی آن در طول زمان چقدر است. اگر وضعیت شما با پروتکل ما سازگار نباشد، این را هم می‌گوییم.

هیچ‌کدام از این مسیرها به‌طور مطلق از دیگری برتر نیست؛ برتری بسته به وضعیت دهان تغییر می‌کند. ترتیب درست از کم‌تهاجمی‌ترین شروع می‌شود، چون اگر آن پله شکست بخورد، بقیه همچنان روی میز هستند.

این‌ها را برای ترساندن شما نمی‌نویسیم، می‌نویسیم تا نزد هر دندان‌پزشکی که رفتید بتوانید پرسش‌های درست را بپرسید. اگر دندان‌پزشکی خودش این‌ها را توضیح نداد، شما بپرسید.

بهبود این دو مسیر شبیه هم نیست. در درمان‌هایی که دندان را سر جایش نگه می‌دارند، بهبود معمولاً چند روز طول می‌کشد. روند زیر وقتی صدق می‌کند که کشیدن دندان و راه‌حل ثابت برای کل دهان انتخاب شده باشد.

1. سه روز کلینیکی

   روز اول برنامه‌ریزی، در صورت نیاز کشیدن دندان‌ها و قرار دادن ایمپلنت‌ها؛ روز دوم امتحان‌ها؛ روز سوم گذاشتن دندان‌های ثابت نهایی شما. این مدت را بی‌دندان نمی‌گذرانید؛ روز اول چند ساعت پس از ایمپلنت‌ها، نخستین دندان‌های آزمایشی شما گذاشته می‌شوند.

2. هفته اول

   کمی تورم و حساسیت طبیعی است؛ معمولاً از روز سوم فروکش می‌کند. کمپرس سرد و داروهایی که تجویز می‌کنیم کافی است. در این دوره از شما می‌خواهیم غذای نرم بخورید و ناحیه را به‌آرامی تمیز کنید.

3. سه ماه اول

   التیام بافت در این دوره کامل می‌شود. چون دندان‌های ثابت شما از ابتدا گذاشته شده‌اند، زندگی روزمره‌تان ادامه دارد؛ فقط از شما می‌خواهیم با غذاهای سفت و چسبناک مراقب باشید. معاینه‌های میانی را از راه دور هم می‌توانیم انجام دهیم.

4. درازمدت

   مراقبت تفاوت زیادی با دندان طبیعی ندارد: مسواک زدن منظم، تمیز کردن بین دندان‌ها و معاینه سالانه. سیگار و قند خون کنترل‌نشده بر بهبود اثر منفی دارند؛ درباره هر دو از ابتدا صحبت می‌کنیم.

در این صفحه عددی نمی‌دهیم، چون عدد درست را فقط پس از دیدن CBCT می‌شود گفت و هزینه این دو مسیر بسیار با هم فرق دارد. عکس رادیولوژی خود را بفرستید تا دامنه کار و عدد را کتبی با شما در میان بگذاریم. مواردی که قیمت را تعیین می‌کنند این‌هاست:

مسیر انتخاب‌شده

نگه‌داشتن یک دندان و راه‌حل ثابت برای کل دهان کارهایی با دامنه یکسان نیستند. اما کنار هم گذاشتن آن‌ها هم گمراه‌کننده است: یکی مشکل یک دندان را حل می‌کند و دیگری طرح کل دهان را.

چند دندان درگیر است

مشکل یک دندان با در معرض از دست رفتن بودن هم‌زمان چند دندان، یعنی طرح‌های متفاوت. حل کردن هم‌زمان آن‌ها اغلب یعنی مراجعه کمتر و هزینه کل کمتر.

آیا جراحی اضافی لازم است

اگر افزودن استخوان یا لیفت سینوس لازم باشد، دامنه کار گسترده‌تر می‌شود. با ایمپلنت‌هایی که در استخوان کورتیکال قفل می‌شوند، در بیشتر موارد مناسب این مورد پیش نمی‌آید؛ مواردی هم هست که پیش می‌آید و از ابتدا می‌گوییم.

مجموع در طول زمان

قیمت کار امروز نیمی از ماجراست. چند بار برگشتن سراغ همان دندان، در نهایت باز هم کشیدن آن و جایگزین کردن استخوانی که در این میان از دست رفته، مجموع را بالا می‌برد. حساب سال‌های پیش رو را بخواهید، نه فقط یک کار.