Waarom klikt of blokkeert het kaakgewricht?

Het kaakgewricht ligt een centimeter voor de gehoorgang en is een van de twee gewrichten die de onderkaak met de schedel verbinden. Aandoeningen van dit gewricht en de kauwspieren die het bewegen, heten samen temporomandibulaire aandoeningen (TMD). Geluid, pijn en bewegingsbeperking zijn verschillende klachten binnen deze groep; ze komen niet altijd samen en elk heeft een eigen ernst.

Een klik of knak ontstaat op het moment dat de discus in het gewricht en de gewrichtskop tijdens het bewegen ten opzichte van elkaar verschuiven. Is er geen pijn, gaat uw mond normaal ver open en wijkt de kaak niet naar één kant af, dan zien tandartsen dit geluid meestal niet als teken van een dringend probleem; bij veel mensen blijft het jarenlang bestaan zonder ander probleem te geven. Waar u op let, is niet het geluid zelf, maar of er pijn of beperking bij komt.

Een blokkade kan op twee manieren optreden. Soms schuift de discus in het gewricht naar voren en belemmert hij het openen van de kaak; na een bepaald punt krijgt u uw mond niet verder open. In andere gevallen is het precies omgekeerd en kan de kaak na wijd openen niet meer dicht; dat is een vorm van een kaakluxatie. Gaan beide niet binnen een paar minuten vanzelf over, dan moet het dezelfde dag worden beoordeeld.

De bekendste oorzaak van kaakpijn in de ochtend is een gewoonte om in de slaap te klemmen of te knarsen die u niet merkt. De hele nacht dragen de kauwspieren steeds opnieuw een belasting die ze bij normaal kauwen nooit krijgen; ’s ochtends is de kaak vermoeid, zijn de slapen gevoelig en is er soms hoofdpijn. Naarmate de spieren in de loop van de dag ontspannen, neemt de pijn meestal af. Afgevlakte kauwvlakken en vullingen en kronen die op onverwachte momenten breken, zijn de sporen van deze gewoonte in de mond.

Ontbrekende of sterk afgesleten tanden dragen langs een andere weg aan dit beeld bij. Ontbreken er kiezen achterin of vordert de slijtage, dan daalt de beethoogte en moet de onderkaak bij het sluiten verder omhoog en naar achteren bewegen dan zou moeten. Die veranderde stand legt extra belasting op het kaakgewricht en de spieren eromheen; na verloop van tijd kunnen geluid en pijn het beeld groter maken.

De fout die thuis het vaakst wordt gemaakt, is de kaak bewust laten knakken of steeds kauwgom kauwen om het gewricht te ontspannen; allebei verhogen ze de belasting van het gewricht in plaats van die te verminderen. Een andere fout is een geblokkeerde kaak met kracht open proberen te krijgen; dat kan de discus nog verder naar voren duwen.

Het grootste deel van dit beeld herstelt met geduld en eenvoudige maatregelen vanzelf. Komt de blokkade terug, wijkt de kaak blijvend naar één kant af of houdt de pijn na weken nog aan, dan zijn beeldvorming en beoordeling door een specialist nodig; die stap uitstellen levert niets op.

De punten in de eerste lijst wijzen op een beeld dat meestal vanzelf of met een eenvoudige maatregel herstelt; die in de tweede lijst op een beeld dat dezelfde dag of op korte termijn moet worden beoordeeld.

Met geluid en blokkades van het kaakgewricht gaat u naar uw tandarts; die verwijst zo nodig door naar een kaakchirurg of fysiotherapeut. Deze pagina vervangt het onderzoek niet.

1. 1

   Het verhaal

   Er wordt gevraagd wanneer het geluid begon, of er pijn is, of het ’s ochtends of ’s avonds erger is, of u in een stressvolle periode zit en of u de gewoonte heeft om te klemmen.

2. 2

   Mondopening meten en betasten

   Er wordt gemeten hoeveel millimeter uw mond opengaat, en door met de vingers op het gewricht en op de slaap- en wangspieren te drukken wordt naar gevoelige punten gezocht.

3. 3

   Beoordeling van beet en slijtage

   Er wordt gekeken hoe uw tanden bij het sluiten contact maken, naar afgevlakte kauwvlakken en naar ontbrekende tanden; die laten zien of de beethoogte veranderd is.

4. 4

   Zo nodig beeldvorming

   Komt de blokkade terug of zijn de bevindingen niet duidelijk, dan kan de stand van de discus in het gewricht met een MRI-scan worden beoordeeld; een gewone röntgenfoto of panoramische foto laat alleen het bot zien.

5. 5

   Uitkomst en verwijzing

   Afhankelijk van de bevindingen komen een opbeetplaat (nachtbeschermer), fysiotherapie, omgaan met stress of het aanvullen van ontbrekende tanden ter sprake. Een operatie wordt alleen besproken als de andere methoden niet volstaan.

Er is niet één behandeling voor deze klacht; wat er gebeurt, hangt af van wat op de voorgrond staat: het geluid, de blokkade of het klemmen.

De punten hieronder laten zien wat de fouten die in deze situatie vaak worden gemaakt, in werkelijkheid erger maken.

De duur wordt, afhankelijk van het beeld, meestal niet in dagen maar in weken gemeten.

1. De eerste twee weken

   Zacht eten, de kaak niet te wijd openen (gapen, grote happen) en warmte kunnen de pijn in deze periode duidelijk verminderen. Geeft deze periode niet genoeg verlichting, dan moet u worden beoordeeld.

2. Een paar weken met een opbeetplaat

   Ochtendpijn door klemmen neemt met een opbeetplaat binnen een paar weken duidelijk af; de vermoeide kaak in de ochtend is meestal de klacht die het laatst verdwijnt.

3. Na een gesloten blokkade

   Na het handmatig openen kunnen pijn en gevoeligheid een paar dagen aanhouden; blijft u in die periode zacht eten, dan verkleint dat de kans op een nieuwe blokkade.

4. Na het aanvullen van ontbrekende tanden

   Het kost tijd voordat de belasting van het gewricht afneemt nu de beethoogte is hersteld; de verandering in geluid en pijn is in de loop van weken geleidelijk te zien.

Omdat de meeste gevallen verlopen met een opbeetplaat en eenvoudige maatregelen, blijven de kosten meestal beperkt; komen beeldvorming of het aanvullen van ontbrekende tanden ter sprake, dan wordt de omvang groter. De onderdelen die de omvang bepalen:

Of beeldvorming nodig is

Bij eenvoudige gevallen is geen beeldvorming nodig; komt de blokkade terug, dan komt een MRI-scan ter sprake.

Het soort opbeetplaat

Een op maat gemaakte plaat op basis van een afdruk en een kant-en-klare plaat verschillen in kosten en effect.

Of er ontbrekende of afgesleten tanden zijn

Moet de beethoogte worden hersteld, dan betekent dat een omvangrijker plan dan alleen een opbeetplaat.

Of fysiotherapie nodig is

Bij sommige patiënten komen naast de tandheelkundige behandeling ook sessies fysiotherapie in het traject.