Dişlər arasına yemək ilişməsi

Yan-yana duran iki diş bir-birinə düz səthlə deyil, kiçik və sıx bir nöqtədən təmas edir. Bu nöqtə ağızdakı ən az diqqət çəkən, amma ən funksional strukturlardan biridir: çeynəmə zamanı qidanı yuxarı doğru itələyən qüvvəyə qarşı qapaq rolunu oynayır. Təmas sıxdırsa, tikə aradan keçə bilmir; boşaldığı anda hər çeynəmədə bir az daha içəri itələnir.

Bu təmasın açılmasının ən çox rast gəlinən səbəbi yaxınlıqdakı diş itkisidir. Diş çəkildikdə və ya itirildikdə qonşu dişlər boşluğa doğru əyilməyə, qarşı çənədəki diş isə boşluğa doğru uzanmağa başlayır. Əyilən dişin qonşusu ilə təması artıq eyni yerdə və eyni sıxlıqda olmur. Yəni yemək ilişməsi çox vaxt diş itkisinin aylar sonra üzə çıxan səssiz nəticəsidir.

İkinci qrup səbəblər təmas nöqtəsindəki strukturun özü ilə bağlıdır. Aşınmış və ya kənarı sınmış plomb, təmas nöqtəsində başlamış kariyes və ya qonşusu ilə təması düzgün qurulmamış tac eyni nəticəni verir. Bu qrupun ortaq cəhəti budur: problem kiçik olanda həll olunur, böyüdükcə həm müalicə, həm də xərc böyüyür.

Üçüncüsü diş ətinin özüdür. Diş əti geriləyəndə iki dişin arasındakı üçbucaq boşluq açılır və qida oraya girir. Burada təmas nöqtəsi hələ yerində ola bilər; problem onun altındakı dayağın geriləməsidir. Bu vəziyyətdə yemək ilişməsi irəliləmiş diş əti xəstəliyinin ilk hiss olunan əlaməti ola bilər.

Az bilinən səbəb isə qarşı çənədən gəlir. Qarşıdakı dişin sivri qabarı düz iki dişin arasına düşdükdə hər dişləmədə qidanı porşen kimi aşağı itələyir. Bu vəziyyətdə aşağıdakı dişlərdə gözlə görünən problem olmaya bilər; düzəldilməli olan yer qarşı çənədəki həmin qabardır.

İlişən qalığın orada qalması zərərsiz deyil. Bakteriya həmin nahiyədə toplanır, diş əti iltihablanır, qanamağa başlayır və zamanla həmin nöqtədə cib dərinləşir. Cib dərinləşdikcə təmizləmək çətinləşir, təmizlənmədikcə sümük itkisi irəliləyir. Eyni nahiyədə təmas nöqtəsi kariyesi də tez-tez görülür. Yəni gündə iki dəfə yaşanan kiçik narahatlıq aylar ərzində sümük itkisinə çevrilə bilər.

Eyni şikayət çox fərqli səbəblərə əsaslana bilər. Ayrım müayinə və rentgenlə aparılır; özünüzə baxaraq ayırd edə bilməzsiniz.

Şikayət sadə görünsə də, qiymətləndirmə bir neçə addımdan ibarətdir, çünki eyni əlamətin arxasında çox fərqli səbəblər ola bilər.

1. 1

   İlişən nahiyənin müəyyən edilməsi

   Hansı iki diş arasına, hansı tərəfdə və hansı qidalarda ilişdiyi soruşulur. Pasiyentin verdiyi məlumat burada çox dəyərlidir; nahiyə çox vaxt pasiyentin göstərdiyi yerdir.

2. 2

   Təmas nöqtəsinin yoxlanılması

   Nazik lentlə iki dişin arasındakı təmasın sıxlığı ölçülür. Lentin müqavimətsiz keçdiyi aralıq təmasın açıldığını birbaşa göstərir.

3. 3

   Rentgen

   Təmas nöqtəsindəki kariyes gözlə görünmür; rentgendə üzə çıxır. Eyni görüntü həmin nahiyədəki sümük səviyyəsini və varsa, sümük itkisini də göstərir.

4. 4

   Diş əti ölçməsi

   Həmin nöqtədəki cib dərinliyi ölçülür və qanaxma olub-olmadığına baxılır. Bu, yemək ilişməsinin diş ətinə nə qədər zərər verdiyini göstərən əsas ölçmədir.

5. 5

   Dişləmənin yoxlanılması

   Qarşı çənədəki qabarın qidanı aşağı itələyib-itələmədiyi yoxlanılır. Bu addım buraxılsa, aşağıdakı diş neçə dəfə müalicə olunursa olunsun, yemək ilişməsi davam edir.

6. 6

   Səbəbə görə müalicə

   Plombun və ya tacın yenilənməsi, kariyesin təmizlənməsi, dişləmənin tənzimlənməsi və ya diş əti müalicəsi. Çatışmayan diş varsa, əsas söhbət həmin boşluğun necə həll olunacağı üzərində gedir.

Daimi həll klinikadadır; amma qəbula qədər nahiyəni düzgün təmizləmək zərərin böyüməsinin qarşısını alır.

Bu şikayət kiçik göründüyü üçün ən çox təxirə salınan əlamətlərdən biridir. Aşağıdakılar təxirə salmağın real nəticələridir.

Səbəb düzgün tapıldıqda nəticə dərhal hiss olunur; hiss olunmursa, səbəb hələ tapılmayıb deməkdir.

1. Eyni gün

   Təmas nöqtəsi yenilənibsə və ya dişləmə tənzimlənibsə, yemək ilişməsi elə həmin gün aradan qalxır. İlk günlərdə nahiyədə yüngül həssaslıq ola bilər; bu, toxuma sakitləşdikcə keçir.

2. İlk həftə

   Diş əti iltihabı varsa, geriləməyə başlayır; qanaxma azalır. Nahiyəni müntəzəm təmizləməyə davam etmək lazımdır; iltihablıdır deyə onu baxımsız qoymaq vəziyyəti pisləşdirir.

3. İlk ay

   Cib ölçməsi təkrarlanır və iltihabın geriləyib-geriləmədiyi qiymətləndirilir. Qalan dərinlik varsa, diş əti müalicəsi planlaşdırılır.

4. Uzunmüddətli dövr

   Səbəb diş itkisidirsə, əsas söhbət burada başlayır. Boşluq həll edilmədikcə qonşu dişlər əyilməyə və qarşı diş uzanmağa davam edir; yemək ilişməsi başqa bir nöqtədə geri qayıdır.

Eyni şikayət bir seanslıq prosedurla da həll oluna bilər, diş əti müalicəsinə və çatışmayan dişin planlaşdırılmasına qədər də uzana bilər. Müəyyən edən maddələr bunlardır:

Səbəbin nə olduğu

Dişləmənin tənzimlənməsi, plombun yenilənməsi, kariyesin müalicəsi və tac bir-birindən fərqli prosedurlardır. Dəqiq rəqəm rentgen görüldükdən sonra məlum olur.

Diş əti müalicəsinin lazım olub-olmadığı

Cib dərinləşibsə, müalicə yerli prosedurdan bütün ağzı əhatə edən plana keçə bilər. Erkən müraciət edildikdə bu maddə ümumiyyətlə yaranmır.

Çatışmayan diş varsa, sonrakı plan

Yemək ilişməsinin mənbəyi diş itkisidirsə, əsas xərc həmin boşluğun həllindədir. Erkən qərar verən pasiyentlərdə əlavə cərrahi maddə yaranmır.

Neçə nahiyədə olduğu

Tək nöqtə ilə məhdud vəziyyət ilə ağzın bir neçə yerində eyni problem eyni iş deyil. Geniş yayılmış yemək ilişməsi adətən daha böyük problemin əlamətidir.