Ağız quruluğu nədən olur, dişlərə zərəri varmı?

Tüpürcək ağzınızda gördüyünüzdən xeyli çox iş görür. Yediklərinizdəki turşuları neytrallaşdırır, dişlərinizə kalsium və fosfat daşıyaraq mina qatını gücləndirir, çeynəməyi və udqunmağı asanlaşdırır, ağızdakı bakteriyaları daim yuyaraq azaldır. Tüpürcək vəziləri normadan az işlədikdə bu funksiyaların hamısı eyni anda pozulur; nəticə yalnız narahatedici quruluq deyil, dişləri və diş ətini qoruyan sistemin sıradan çıxmasıdır.

Ən çox rast gəlinən səbəb dərmanlardır. Bəzi antidepressantlar, təzyiqi salan dərmanlar, antihistamin preparatları, sidikqovucu dərmanlar və bəzi ağrıkəsicilər tüpürcək vəzilərinin işini ləngidir. Bu dərmanların çoxu tüpürcəyi azaltmaq üçün deyil, başqa məqsədlə təyin edilir; quruluq yan təsirdir. Yeni dərmana başladıqdan qısa müddət sonra ağzınız qurumağa başlayıbsa, əlaqə böyük ehtimalla budur; dərmanı öz qərarınızla dayandırmayın, həkiminizə deyin və dərmanın istifadə təlimatına baxın.

Baş və boyun nahiyəsinə tətbiq olunan radioterapiya tüpürcək vəzilərinin toxumasına birbaşa zərər verir. Müalicə bitdikdən sonra belə tüpürcək ifrazı əvvəlki səviyyəsinə qayıtmaya bilər; bu halda quruluq qalıcı olur və gündəlik qulluq qaydası da buna uyğun olaraq həmişəlik dəyişir. Kimyaterapiya alan pasiyentlərdə isə quruluq adətən müalicə müddətində müşahidə olunur və müalicə bitdikdən sonra geriləyir.

Şeqren sindromu immun sistemin tüpürcək və göz yaşı vəzilərinə hücum etdiyi autoimmun xəstəlikdir. Ağız quruluğuna adətən göz quruluğu da qoşulur; ikisi birlikdədirsə və başqa səbəb yoxdursa, bunu həkiminizlə müzakirə etməlisiniz. Bu, diş həkiminin təkbaşına diaqnoz qoya biləcəyi vəziyyət deyil; revmatoloq müayinəsi tələb edir.

Nəzarətsiz qan şəkəri də ağzı qurudur; orqanizm artıq şəkəri sidiklə xaric edərkən su itkisi artır və bu, tüpürcəyə də təsir edir. Şəkərli diabetiniz varsa və son vaxtlar ağzınız qurumağa başlayıbsa, qan şəkəri göstəricilərinizin necə dəyişdiyini həkiminizə deyin; quruluq bəzən nəzarətin pozulduğunun ilk əlamətlərindən biridir.

Gecələr ağzı açıq yatmaq, burun tutulması və ya xoruldama da səhər quruluğunun tez-tez rast gəlinən səbəbidir. Bu vəziyyət adətən gecəyə xasdır və gün ərzində düzəlir; qalıcı tüpürcək vəzisi problemindən fərqlidir. Burun tutulması daimidirsə, qulaq-burun-boğaz (QBB) həkiminin müayinəsi lazım ola bilər.

Yaşlanmanın özü tüpürcək vəzilərini qurutmur; ahıl pasiyentlərdə görülən quruluq əsasən istifadə edilən dərmanların sayının artmasından qaynaqlanır. Bir neçə dərmanı birlikdə qəbul edən pasiyentlərdə quruluq dərmanların ayrı-ayrılıqda təsirindən deyil, eyni yan təsiri daşıyan dərmanların təsirinin üst-üstə düşməsindən yaranır. Az su içmək və həddindən artıq kofein də quruluğu nəzərəçarpan edir, amma bunlar təkbaşına daimi quruluğa səbəb olacaq qədər güclü deyil; quruluq daimidirsə, yuxarıdakı səbəblərdən biri ağla gəlməlidir.

Aşağıdakı siyahı quruluğun hansı hallarda yuxarıdakı səbəblərlə üst-üstə düşdüyünü, hansı halda isə başqa bir şeyin araşdırılmalı olduğunu ayırır.

Ağız quruluğu ilə müraciət edəcəyiniz yer diş həkiminizdir; bəzi hallarda ailə həkiminiz və ya müvafiq mütəxəssis də işə qoşulur. Aşağıdakı ardıcıllıq müayinədə nəyin danışılmalı olduğunu göstərir.

1. 1

   Dərmanlarınızın siyahısını tərtib edin

   İstifadə etdiyiniz bütün dərmanları, qida əlavələrini və onlara nə vaxt başladığınızı yazın. Quruluq yeni başlayıbsa, hansı dərmanın əlavə olunduğuna baxmaq ilk addımdır.

2. 2

   Quruluğun gedişini müşahidə edin

   Yalnız səhər, gün boyu, yoxsa yemək yeyərkən nəzərəçarpan olduğunu qeyd edin. Səhərə xas quruluq gecə tənəffüsünü, daimi quruluq isə dərman və ya ümumi orqanizm xəstəliyi ilə bağlı səbəbi düşündürür.

3. 3

   Diş həkiminizə və həkiminizə deyin

   Hər ikisinə deməlisiniz; diş həkimi ağızdakı zədəni qiymətləndirir, həkiminiz isə əsasda duran səbəbi və ya dərman seçimlərini. Biri digərini əvəz etmir.

4. 4

   Ağzın müayinəsi

   Kariyesin ilkin mərhələləri, diş ətinin vəziyyəti, protez varsa onun oturuşu və göbələk infeksiyası əlamətləri yoxlanılır. Quru ağızda kariyes adətən diş ətinə yaxın nahiyələrdə və dişlərin arasında başlayır.

5. 5

   Lazım olduqda əlavə müayinə

   Göz quruluğu və oynaq ağrısı qoşulursa, revmatoloqa, qan şəkərindən şübhə varsa, daxili xəstəliklər həkiminə göndəriş gündəmə gəlir. Stomatologiya bu araşdırmanın başlanğıc nöqtəsidir, sonu deyil.

Bunlar quruluğun altında yatan səbəbi müalicə etmir, amma gündəlik narahatlığı azaldır və dişlərinizi qoruyur.

Məqsədimiz sizi qorxutmaq deyil, nəyə ciddi yanaşmalı olduğunuzu aydınlaşdırmaqdır.

Quruluğun keçib-keçməyəcəyi səbəbindən asılıdır; buna görə burada vahid zaman cədvəli deyil, səbəbə görə dəyişən gediş var.

1. İlk günlər

   Nəmləndirici məhsullar və tez-tez su içməklə gündəlik narahatlıq azalır. Bu, əsasda duran səbəbi müalicə etmir, yalnız əlaməti yüngülləşdirir.

2. Dərman dəyişikliyi sınanıbsa, bir neçə həftə

   Həkiminiz dərmanı dəyişibsə, təsirini bir neçə həftə ərzində görəcəksiniz. Dəyişiklik olmursa, bu, səbəbin təkcə həmin dərman olmadığını göstərə bilər.

3. Diş kontrolları sıxlaşır

   Xroniki quruluğu olan pasiyentlərdə diş həkimi kontrol müayinələri arasındakı fasiləni altı aydan üç-dörd aya endirir; kariyes və diş əti xəstəliyi erkən aşkarlanır.

4. Radioterapiyadan sonra qalıcıdırsa

   Tüpürcək vəzisinin zədəsi qalıcıdırsa, quruluq da qalıcı olur; burada məqsəd onun keçməsini gözləmək deyil, flüoridli qulluq və müntəzəm kontrol müayinələri ilə dişləri qorumaqdır.

Ağız quruluğunun özü prosedur deyil; qiyməti müəyyən edən quruluğun dişlərinizdə və diş ətinizdə buraxdığı zədənin həcmidir. Maddələr:

Kariyes və diş əti yoxlamasının həcmi

Quruluq uzun sürdükcə yoxlanılmalı olan nahiyələrin sayı arta bilər; erkən aşkarlanan hallarda həcm daha məhdud qalır.

Protezin oturuşunun yenidən tənzimlənməsi

Protez istifadə edən pasiyentlərdə quruluq davam etdikcə oturuşun pozulması tez-tez təkrarlana bilər; bu tənzimləmələr ayrıca maddədir.

İstifadə ediləcək qoruyucu məhsullar

Tüpürcəyi əvəz edən gel, sprey və ya xüsusi diş pastaları reseptsiz və ya reseptlə ola bilər; seçim quruluğun dərəcəsinə görə dəyişir.

Kontrol müayinələrinin tezliyi

Xroniki quruluğu olan pasiyentlərdə kontrol müayinələri sıxlaşdığı üçün illik ümumi məbləğ ayrıca hesablanır.