Dişlər niyə aralanır və sürüşür?

Diş sümüyə çalınmış mismar deyil. Kök ilə sümük arasında nazik birləşdirici toxuma var və diş bu toxuma sayəsində ömür boyu hərəkət edə bilən bir quruluş olaraq qalır. Dil içəridən itələyir, dodaq və yanaq çöldən sıxır, çeynəmə qüvvəsi yuxarıdan düşür. Sağlam ağızda bu üç qüvvə bir-birini tarazlaşdırır və dişlər onilliklərlə eyni yerdə durur. Aralanma bu tarazlığın pozulduğu deməkdir.

Tarazlığı pozan əsas şey sümük itkisidir. Diş əti xəstəliyi irəlilədikcə kökü əhatə edən sümük yavaş-yavaş əriyir və diş daha qısa kök uzunluğu ilə dayanmağa çalışır. Dilin və dodağın qüvvəsi dəyişməyib; dəyişən o qüvvəyə müqavimət göstərən dayağın miqdarıdır. Yuxarı ön dişlər yelpik kimi irəli açılır, iki ön diş arasında illərdir olmayan boşluq yaranır, bir diş qonşularının səviyyəsindən uzanıb irəli çıxır. Bu mənzərəyə patoloji miqrasiya deyilir və pasiyentlərin diş əti xəstəliyini ilk dəfə hiss etdikləri məqam budur. Sümük itkisi ağrısız irəliləyir; güzgüdə görünən ilk şey ağrı deyil, açılan aralıqdır.

İkinci səbəb arxadakı çatışmayan dişdir. Azı dişi çəkilir, boşluq görünmədiyi üçün yerinə heç nə qoyulmur və iş bitdi sanılır. Halbuki dişlər cərgə şəklində bir-birinə söykənir: arxadakı qonşu boşluğa əyilir, öndəki diş geri sürüşür, aradakı sıx təmas nöqtələri açılır. Açılan hər təmas nöqtəsi yemək ilişən cibə çevrilir və kariyes orada başlayır. Arxada itirilən diş öndə açılan aralığın səbəbi olur.

Eyni boşluğun qarşı çənədə də bir nəticəsi var. Qarşısında çeynəyəcəyi diş qalmayan diş yuvasından yavaş-yavaş çıxır və qonşularının səviyyəsini aşır; buna dişin uzanması deyirik. Uzanan diş dişləməni kilidləyir və gələcəkdə həmin boşluğa qoyulacaq dişin ehtiyac duyduğu şaquli məsafəni tutur. İtirilən azı dişinin bədəlini yalnız onun öz nahiyəsi deyil, qarşı çənə də ödəyir.

Dişləri sıxmanın payı realdır, amma tək başına həlledici deyil. Sağlam sümüklə əhatələnmiş dişin dayağını gecə sıxma tək başına əritmir. Zəifləmiş dayaqda isə eyni qüvvə yerdəyişməni sürətləndirir: ön dişlər dişləyərkən barmaqla hiss ediləcək qədər titrəyir, səhərlər çənə yorğun olur, kəsici kənarlar eyni səviyyədə düzləşir. Sıxma burada xəstəliyi başladan deyil, sürətləndirən amildir. Səbəbi həll etmədən yalnız kapa taxmaq prosesi ləngidir, istiqamətini dəyişmir.

Hər açılan aralıq yerdəyişmə deyil. Diş əti geriləyəndə iki dişin arasını dolduran üçbucaq diş əti itir və geridə qara üçbucaq qalır; dişlər yerində durur, təmas nöqtələri bağlıdır, sadəcə altları boşalıb. Yaşla birlikdə alt ön dişlərdə yaranan yüngül çəpəki düzülmə də ayrı mövzudur; dişlər ömür boyu irəli doğru millimetrlərlə sürüşür və bunu sağlam ağızlarda da görürük. Narahat olmalı olduğunuz mənzərə dişlərin əvvəllər olmayan istiqamətlərdə və son aylar ərzində yerini dəyişməsidir.

Fərqi müəyyən edən yeganə şey sürətdir: aralanma nə vaxt başladı və o gündən bu günə böyüdümü. Aşağıdakı iki siyahı həkimə getməzdən əvvəl özünüzü hansı tərəfdə gördüyünüzü anlamağınız üçündür.

Bu ardıcıllığın məqsədi müalicə deyil, aralanmanın səbəbini və sürətini üzə çıxarmaqdır. Sonda əlinizdə dişlərin niyə sürüşdüyü, prosesin hələ də işləyib-işləmədiyi və hansı ardıcıllıqla nə ediləcəyi olur.

1. 1

   Rentgeninizi göndərin

   Panoram rentgeniniz və ya tomoqrafiyanız varsa, formadan göndərin; sümük səviyyəsinə baxıb nə ilə üz-üzə olduğunuzu 24 saat ərzində yazırıq. Bu, ilkin qiymətləndirmədir; qəti qərar müayinə və cib ölçməsindən sonra verilir.

2. 2

   Nə vaxt başladığını danışırıq

   Bir il ərzində açılan aralıq ilə on ildir eyni duran aralıq eyni şey deyil. Telefonunuzdakı köhnə gülüş fotoşəkilləri burada rentgen qədər işə yarayır; iki fotoşəkil arasındakı fərq prosesin sürətini birbaşa göstərir.

3. 3

   Cib dərinliyinin və qanaxmanın ölçülməsi

   Hər dişin ətrafında diş əti ilə kök arasındakı cibin dərinliyini ölçür, zond toxunduqda qanayan nöqtələri qeyd edirik. Aralanan dişlərin ətrafında dərin ciblərin aşkar edilməsi yerdəyişmənin səbəbini tək başına izah edir.

4. 4

   Dişləmə və sıxma izləri

   Dişləyərkən hansı dişin birinci təmas etdiyinə, ön dişlərin dişləmə anında titrəyib-titrəmədiyinə, kəsici kənarlardakı düzləşməyə və plomb kənarlarındakı qırılmalara baxırıq. Bu izlər dişə düşən qüvvənin haradan gəldiyini deyir.

5. 5

   Rentgen və lazım olduqda tomoqrafiya

   Adi rentgen sümük səviyyəsini və qonşu dişlərin əyilmə bucağını göstərir. Diş çatışmayan nahiyələrdə qarşı dişin nə qədər uzandığını və qalan sümüyün real hündürlüyünü görmək üçün üçölçülü görüntüləmədən istifadə edirik; gələcəkdə həmin boşluğa nə ediləcəyi bu ölçüdən asılıdır.

Bunlar bir-birinin rəqibi deyil, ardıcıllıqla tətbiq olunan addımlardır. Ardıcıllıq pozulduqda görülən iş hədər gedir; buna görə hansının niyə əvvəl gəldiyini yazırıq.

Aralanmanın ən aldadıcı tərəfi ağrısız olmasıdır. Aşağıdakıları sizi qorxutmaq üçün deyil, hansı həkimə getsəniz də, düzgün suallar verə bilməyiniz üçün yazırıq.

Aşağıdakı ardıcıllıq diş əti müalicəsi ilə başlayan yol üçün keçərlidir. Ortodontiya və ya çatışmayan dişlərin bərpası işə qoşularsa, müddət uzanır; ardıcıllıq dəyişmir.

1. İlk iki həftə

   Diş ətlərində ağrılılıq və soyuğa qarşı keçici həssaslıq normaldır. Qanaxma ilk günlərdə artmış kimi görünür, sonra sürətlə azalır. Fırçalamağı dayandırmayın; ciblərin bağlanması evdəki təmizlikdən asılıdır. İşə ara verməyinizə ehtiyac yoxdur.

2. Altı-səkkiz həftə

   Diş əti sıxlaşır, qanaxma dayanır və cib dərinliklərini yenidən ölçürük. Eyni seansda dişlərin hərəkətini də yenidən qiymətləndiririk. Yerdəyişmə dayanıbsa, ortodontiya və estetika məsələlərini müzakirə etməyə buradan başlayırıq.

3. Ortodontik düzəliş seçilibsə

   Aralıqların bağlanması və əyilmiş dişlərin dikləşdirilməsi aylarla çəkən işdir. Bu müddət ərzində diş əti kontrolları tezləşir, çünki qüvvə altındakı sümüyü yaxından izləmək lazımdır. Breketlər çıxarıldıqda retayner işə düşür və daimi istifadə olunur.

4. Çatışmayan dişlər implantla bərpa ediləcəksə: üç klinik gün

   Tətbiq etdiyimiz protokolda implantlar çənənin dərinliyindəki bərk bazal kortikal qata mexaniki olaraq kilidlənir. Klassik implant isə dişlə birlikdə əriyən yuxarı nahiyəyə, yəni alveol sümüyünə yerləşdirilir; diş əti xəstəliyində ən çox itirilən sümük orası olduğu üçün əvvəlcə qreftlə həcmi tamamlamaq, sonra aylarla sümüklə birləşməni gözləmək lazım olur. Fərq buradan çıxır. Sümük artırılması və aylarla gözləmə gündəmə gəlmir, üç klinik günün sonunda daimi sabit dişlərinizlə çıxırsınız. Bu protokolun sahəsi tam ağız və ya çox sayda dişin çatışmamasıdır.

5. Altı ayda bir kontrol

   Aralanmanı başladan proses nəzarət altına alınır, bağlanıb bitirilmir. Müntəzəm kontrol müayinəsi cib dərinliyinin yenidən artıb-artmadığını erkən göstərir; baxım pozulduqda ilk xəbərdarlığı diş əti verir.

Bu səhifədə vahid rəqəm vermirik, çünki aralanan dişlərdə yol diş əti müalicəsi ilə bitə də bilər, ortodontiyaya və çatışmayan dişlərin bərpasına qədər uzana da bilər; aradakı fərq böyükdür. Düzgün rəqəmi rentgenə və müayinə ölçmələrinə baxdıqdan sonra deyirik. Rentgeninizi göndərin, həcmi yazılı şəkildə bildirək. Qiyməti müəyyən edən maddələr:

Yerdəyişmənin səbəbi

Diş əti müalicəsi, şinalama, ortodontiya və çatışmayan dişin bərpası bir-birindən fərqli prosedurlardır; müddətləri və seans sayları da fərqlidir. Səbəb müəyyən edilmədən verilən rəqəm klinikada dəyişməyə məhkumdur.

Neçə dişin təsirləndiyi

İrəliləmiş diş əti xəstəliyi bir nahiyədə dayanmır. Dörd ön diş üzərində qurulan plan ilə bütün ağzı əhatə edən plan ayrı hesablanır.

Neçə diş çatışmır və nə qədər müddətdir

Uzun müddət boş qalan nahiyədə qonşu dişlərin əyilməsi və qarşı dişin uzanması əlavə prosedur deməkdir. Boşluq erkən bərpa edildikdə bu maddələrin heç biri tətbiq olunmur.

Üst konstruksiya

Hazırlanacaq sabit dişlərin materialı və laboratoriya işi ümumi məbləğə birbaşa təsir edir. İstifadə etdiyimiz materialın markasını əvvəlcədən yazılı şəkildə bildiririk.