Ağızda qan qabarcığı: nədən olur, nə vaxt qan analizi lazımdır?

Ağızdaxili qan qabarcığı selikli qişanın düz altındakı kiçik damardan sızan qanın üstdəki nazik qatı qaldırması ilə yaranır. Görünüşü diqqət çəkir: tünd qırmızı, bənövşəyi və ya qaraya yaxın, gərgin və parlaq qabarcıq. Amma eyni görüntünün arxasında bir-birindən çox fərqli səbəblər ola bilər. Ayrımı qabarcığın necə başladığına, neçə dənə olduğuna və bədənin başqa yerində qanaxma əlaməti olub-olmadığına baxaraq aparırıq.

Ən çox rast gəlinən səbəb angina bullosa haemorrhagica adlanan vəziyyətdir. Adı qorxulu səslənsə də, xoşxassəli və öz-özünə məhdudlaşan vəziyyətdir. 225 pasiyenti bir araya gətirən sistematik icmalda orta yaş 55,4, qabarcıqların 66%-i damaqda olub; pasiyentlərin üçdə birinin heç bir xəstəliyi yoxdur və aparılan qan analizləri normaldır. Braziliyada dörd stomatologiya xidmətinin 14 illik qeydlərini araşdıran tədqiqatda da 23 pasiyentin 65,2%-ində qabarcıq yumşaq damaqda idi, 73,9%-ində ağrı yox idi, ən çox rast gəlinən təhrikedici amil çeynəmə zamanı travma idi və heç bir pasiyentdə laxtalanma pozuntusu tapılmadı.

Tipik hekayə belədir: bərk və ya xırtıldayan bir şey yeyərkən, isti tikəni udarkən və ya diş həkimində prosedur zamanı damaqda qəfil dolğunluq hissi, ardınca güzgüdə görünən qanla dolu qabarcıq. Braziliya seriyasında qabarcıqlar bir neçə dəqiqə və ya bir neçə saat ərzində partlayıb yerində səthi aşınma qoyub. DermNet də qabarcıqların adətən öz-özünə partladığını və yerinin problemsiz sağaldığını yazır. İcmalda təkrarlanma tez-tez rast gəlinir (62%): eyni insanda aylar və ya illər fasilə ilə yenidən çıxa bilir.

Uzun müddət inhalyasiya steroidlərindən istifadə də bu mənzərə ilə əlaqələndirilir. DermNet ehtimal olunan amillər sırasında travmanı, uzunmüddətli ağıza sürtülən və ya nəfəslə qəbul edilən (inhalyasiya) steroid istifadəsini, şəkərli diabeti və ailəvi meyli sayır; bildirilən klinik halların bir hissəsi inhalyasiya steroidi istifadə edən astma xəstələridir. Amma sistematik icmal ümumi xəstəlik və ya dərmanla dəqiq əlaqə qurulmadığını vurğulayır; sübutlar klinik hal təsvirlərinə əsaslanır. Astma və ya XOAX (xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi) üçün inhalyator istifadə edirsinizsə, dərmanı özbaşına dayandırmayın; NHS inhalyatora speyser (aralıq kamera) taxmağın ağızda və boğazda steroidin yan təsiri riskini azalda bildiyini yazır, bunu həkiminizlə müzakirə edin.

Daha nadir, amma diqqətdən kənarda qalmamalı olan səbəb qanda trombositlərin azalmasıdır. King's College Hospital xəstəxanasının immun mənşəli trombositopeniya (ITP) üzrə pasiyent məlumatında trombositlərin azlığının yarada biləcəyi əlamətlər sırasında göyərmə, dəridə iynə ucu kimi qan nöqtələri (petexiya), burun və diş əti qanaxması, tünd bənövşəyi və ya qara görünən ağızdaxili qan qabarcıqları, sidikdə və ya nəcisdə qan, yorğunluq və güclü aybaşı qanaxması sayılır. Ayrımı təkcə qabarcıqların sayı aparmır, çünki angina bullosa haemorrhagica zamanı da birdən çox qabarcıq ola bilər. Əsas baxılmalı olan müşayiət edən mənzərədir: trombositlərin azlığında bədənin başqa yerində də qanaxma izləri gözlənilir.

Evdə edə biləcəyiniz ən faydalı yoxlama dərinizə baxmaqdır. Yaxşı işıqda ayaqlarınızın aşağı hissəsini, topuqlarınızı və qollarınızın daxili səthini nəzərdən keçirin. MSD Manuals ITP zamanı əksər hallarda ayaqların aşağı hissəsində kiçik, qırmızı və ya bənövşəyi nöqtələrin yarandığını, kiçik zərbələrin göyərmə qoyduğunu yazır. Bundan əlavə, son günlərdə diş ətinizin fırçalayarkən həmişəkindən çox qanayıb-qanamadığını, burnunuzun qanayıb-qanamadığını və izah edə bilmədiyiniz göyərmələrin olub-olmadığını düşünün. Bunların heç biri yoxdursa və qabarcıq bir tikə ilə başlayıbsa, mənzərə böyük ehtimalla angina bullosa haemorrhagica ilə izah olunur.

Qan qabarcığı ilə qarışdırılan başqa mənzərələr də var. DermNet-in differensial diaqnoz siyahısında selikli qişa pemfiqoidi, bulloz pemfiqoid və ağızdaxili qırmızı yastı dəmrov (liken planus) kimi dərini və selikli qişanı birlikdə tutan xəstəliklər yer alır; bunlarda qabarcıqlar təkrar-təkrar və fərqli yerlərdə çıxır, sağalması daha uzun çəkir və çox vaxt biopsiya lazım olur. Aşağı dodağın daxili səthində şəffaf və ya göyümtül, maye ilə dolu qabarcıq isə qan qabarcığı deyil, tüpürcək vəzisi mənşəli mukoseldir; onu ayrıca səhifədə izah etmişik.

Bir də nadir, amma ciddi istisna var. Yeddi yeni klinik halı və ədəbiyyatdakı 199 klinik halı araşdıran tədqiqat yayılmış qabarcıqların tənəffüs yolunu tıxama riski daşıya biləcəyini və cərrahi müdaxilə tələb edə biləcəyini yazır; boğazın arxa hissəsində sürətlə böyüyən qan qabarcığının tənəffüs yolunu bağladığı və intubasiya, ardınca isə cərrahi traxeostomiya tələb etdiyi bir klinik hal bildirilib. Buna görə boğazın dərinliyində böyüyən qabarcıq nəfəs almağınızı və ya udmağınızı çətinləşdirirsə, gözləmədən 112-yə zəng edin.

Birinci siyahıdakı əlamətlər angina bullosa haemorrhagica ehtimalını, ikinci siyahıdakılar isə qan analizi və ya müayinə tələb edən mənzərəni düşündürür. Dəqiq ayrımı həkim aparır.

Ardıcıllıq bilərəkdən ən təhlükəli vəziyyətdən başlayır. Bu səhifə müayinəni əvəz etmir.

1. 1

   Əvvəlcə tənəffüs yolu və ağır qanaxma

   Boğazınızda böyüyən qabarcıq nəfəs almağınızı və ya udmağınızı çətinləşdirirsə, 112-yə zəng edin. ITP üzrə məlumat bu hallarda gözləmədən təcili yardım şöbəsinə müraciət edilməsini tələb edir: yuxululuq, qusma və ya görmə itkisi ilə müşayiət olunan şiddətli baş ağrısı, 30 dəqiqədən uzun davam edən burun qanaxması, qara və ya qanlı nəcis, sidikdə qan və digər həddindən artıq qanaxma və ya göyərmə. Bunlardan biri varsa, ən yaxın təcili yardım şöbəsinə gedin, lazım gələrsə, 112-yə zəng edin.

2. 2

   Dəridə və ağızda başqa iz axtarın

   Ayaqlarınızın aşağı hissəsində və qollarınızda iynə ucu kimi nöqtələrin, izah edilə bilməyən göyərmələrin olub-olmadığına baxın. Ağzınızın içində başqa qabarcıq və ya qanayan nöqtə olub-olmadığını güzgüdə yoxlayın. Diş ətinizin və burnunuzun son günlərdə qanayıb-qanamadığını düşünün.

3. 3

   Qabarcığı partlatmağa çalışmayın

   Qabarcıqlar çox vaxt qısa müddətdə öz-özünə partlayır. İynə və ya dırnaqla açmağa çalışmaq yeni yara və infeksiya üçün qapı açır. Partladıqdan sonra yerində qalan səthi yara üçün ilıq duzlu su ilə yaxalamaq və bir neçə gün yumşaq, ilıq qidalanma kifayət edir; DermNet yüngül ağrıkəsici və sadə qarqaranın adətən kifayət etdiyini yazır.

4. 4

   Şəkil çəkin və qeyd aparın

   Qabarcığın şəklini çəkin, nə edərkən çıxdığını, neçə dənə olduğunu və nə vaxt partladığını yazın. Həkimə getdiyiniz zaman qabarcıq artıq keçmiş ola bilər; diaqnoz böyük ölçüdə bu hekayəyə və görüntüyə əsaslanır.

5. 5

   Lazım gələrsə, qanın ümumi analizi

   DermNet tipik angina bullosa haemorrhagica zamanı adətən analiz lazım olmadığını, amma başqa xəstəlikləri istisna etmək lazım gəldikdə tələb edildiyini yazır. Qabarcıq öz-özünə və çox sayda çıxırsa və ya başqa qanaxma əlamətləri varsa, həkim qanın ümumi analizini və laxtalanma testlərini tələb edə bilər. MSD ITP-dən şübhələnildikdə trombositlərin sayını və laxtalanmanı ölçən qan testlərinin aparıldığını, amma ITP-ni təkbaşına təsdiqləyən qəbul olunmuş testin olmadığını yazır.

6. 6

   Təkrarlanan və ya qeyri-tipik mənzərədə müayinə

   Qabarcıqlar tez-tez təkrarlanırsa, fərqli yerlərdə çıxırsa və ya yerində həftələrlə davam edən yaralar qalırsa, diş həkimi və ya dermatoloq müayinə edir; lazım gələrsə, biopsiya tələb edir. İcmalda pasiyentlərin 35%-ində biopsiya aparılmışdı.

Qan qabarcığının müalicəsi onun arxasındakı səbəbə görə çox fərqlidir.

Aşağıdakılar bu şikayətdə ən çox yanlış qərar verilən məqamlardır.

Aşağıdakı gediş angina bullosa haemorrhagica üçün tipik gedişdir. Sizdəki buna uyğun gəlmirsə, həkimə müraciət edin.

1. İlk dəqiqələr və saatlar

   Qabarcıq sürətlə şişir. Braziliya seriyasında onların çoxu bir neçə dəqiqə və ya bir neçə saat ərzində öz-özünə partladı.

2. Partladıqdan sonra

   Yerində səthi, yüngül göynəyən aşınma qalır. Yumşaq və ilıq qidalar bu dövrü asanlaşdırır.

3. Bir neçə gün

   Braziliya tədqiqatında mənzərə bir neçə gün ərzində müsbət gedişlə keçdi; DermNet də yerin problemsiz sağaldığını yazır.

4. Sonrakı aylar

   İcmalda təkrarlanma tez-tez görüldü. Yeni qabarcıq çıxarsa, eyni yoxlamaları edin: dəridə nöqtə, göyərmə və başqa qanaxma varmı?

Tipik qan qabarcığı heç bir prosedur tələb etmədən keçdiyi üçün xərc əksər hallarda səbəbi aydınlaşdırmaqla bağlıdır. Həcmi müəyyən edən maddələr:

Qan analizinin lazım olub-olmadığı

Qanın tam ümumi analizi və laxtalanma testləri ailə həkimi və ya daxili xəstəliklər həkimi çərçivəsində aparılır.

Biopsiyanın lazım olub-olmadığı

Təkrarlanan və ya qeyri-tipik qabarcıqlarda toxuma nümunəsi və patoloji müayinə ayrı maddələrdir.

Əsasda duran xəstəlik

Trombositlərin azlığı və ya dəri və selikli qişa xəstəliyi aşkar edilərsə, onun təqibi və müalicəsi ayrıca prosesdir.