Diş ağrısı gecələr niyə artır?

Dişin içi dolu deyil. Mina qatından və dentindən ibarət bərk divarların ortasında pulpa adlanan yumşaq toxuma yerləşir: damarlar və sinir. Bu toxuma iltihablandıqda bədənin hər yerində olduğu kimi şişmək istəyir. Amma pulpa şişə bilmir, çünki onu əhatə edən divarlar genişlənmir. Çölə çıxa bilməyən maye qapalı kamerada təzyiq yaradır və həmin təzyiq birbaşa sinir uclarına düşür. Diş ağrısının o zoqquldayan, nəbz kimi vuran xarakteri buradan gəlir.

Uzananda dəyişən şey təzyiqin özüdür. Ayaq üstə olanda başınız ürəyinizdən yuxarıdadır və cazibə qüvvəsi baş nahiyəsindəki qanın geri qayıtmasına kömək edir. Uzandığınız zaman bu kömək aradan qalxır, baş və çənə nahiyəsindəki damarlarda qanın həcmi artır. Onsuz da həddə olan pulpada bu kiçik artım həddi aşır. Gün boyu sızıldayan həmin diş gecə zoqquldamağa başlayır.

İkinci səbəb diqqətdir. Gündüz beyin daim başqa bir şeylə məşğul olur; ağrı siqnalı eyni şiddətlə gəlir, amma növbəyə düşür. Gecə o növbə boşalır və sakit otaqda qalan yeganə qıcıq ağrının özü olur. Üçüncüsü dərmandır: axşam yeməyindən sonra qəbul edilən ağrıkəsicinin təsiri gecə yarısı bitir və siz də məhz o saatda oyanırsınız. Dördüncüsü gecə dişləri sıxmadır; sıxma onsuz da iltihablı olan dişə hər gecə əlavə yük qoyur.

Bunlar ağrının niyə gecə artdığını izah edir, niyə mövcud olduğunu izah etmir. Səbəblər bir neçədir və hamısı eyni nöqtədə birləşir: pulpaya çatmış iltihab. Pulpaya söykənmiş dərin kariyes, sınmış və ya çatlamış diş, altından çürümüş köhnə plomb, təkrarlanmalı olan kanal müalicəsi, kök ucunda yerləşmiş absess. Bir ehtimal isə dişdən kənardadır: sinus iltihabında üst arxa dişlər uzananda ağrıyır, çünki sinus boşluğundakı təzyiq də uzananda artır.

Ağrının xarakteri mənzərəni üzə çıxarır. Soyuq bir şey toxunduqda başlayan və qıcıqlandırıcı götürüldükdə saniyələr içində bitən ağrı sinirin hələ qıcıqlanma mərhələsində olduğunu göstərir; o diş gecə öz-özünə ağrımır. Öz-özünə başlayan, dəqiqələrlə davam edən, istidən artan və uzananda şiddətlənən ağrı geri dönməz pulpit mənzərəsidir: sinir toxuması iltihabı artıq daşıya bilmir. Dişləyəndə gələn kəskin ağrı, dişin uzanmış kimi hiss olunması və diş ətində şişkinlik isə iltihabın kök ucundan çıxıb sümüyə keçdiyini, yəni absessi göstərir.

Gecə ağrısının özü təcili yardım şöbəsinə getmək üçün səbəb deyil; onu müşayiət edən bir neçə tapıntı səbəbdir. Gözə və ya boyuna doğru yayılan şişkinlik, ağzı aça bilməmək və udqunarkən çətinlik çəkmək infeksiyanın yumşaq toxumaya yayıldığını göstərir; bu mənzərə saatlar ərzində irəliləyir və səhəri gözləmir. Bir nöqtədə qalan şişkinlik və tək başına qızdırma isə eyni gün diş həkiminin işidir. Qalan bütün hallarda plan eynidir: gecəni düzgün idarə edəcəksiniz, ertəsi gün həkimə gedəcəksiniz.

Qərarı ağrının şiddəti deyil, iltihabın haraya qədər çatdığı müəyyən edir. Ayrım müayinə, canlılıq testi və rentgendən sonra aydınlaşır; ən şiddətli ağrıyan diş xilas edilə bildiyi halda, heç ağrımayan diş çəkilmə həddində ola bilər.

Aşağıdakılar müalicə deyil. Məqsəd səhərə qədər ağrını idarə etmək və bu arada dişə zərər verməməkdir. Ardıcıllığı olduğu kimi tətbiq edin.

1. 1

   Başınızı yuxarı qaldırın

   İki yastıqla və ya çarpayının baş tərəfini qaldıraraq yatın. Baş ürək səviyyəsindən yuxarıda qaldıqda nahiyəyə gedən qan azalır və dişin içindəki təzyiq düşür. Gecə ağrısında ən tez fayda verən addım budur və heç bir xərci yoxdur. Eyni səbəbdən ağrıyan tərəfin üstə yatmayın.

2. 2

   Ağrıkəsicini yatmazdan dərhal əvvəl qəbul edin

   Parasetamol və ya ibuprofeni təlimatındakı dozada və yatağa girməzdən dərhal əvvəl qəbul edin; beləliklə dərmanın təsiri gecənin ən ağrılı saatlarına düşür. Mədə, böyrək və ya qanı durulaşdıran dərman istifadəsi ilə bağlı vəziyyətiniz varsa, hansını qəbul edəcəyinizi əczaçıdan soruşun.

3. 3

   Soyuq tətbiq edin, isti tətbiq etməyin

   Nazik parçaya bükülmüş buzu yanağınızın xaricinə on beş dəqiqə tutun, sonra fasilə verin. İsti kompress, isti duş və ya üzə tutulan isti dəsmal nahiyəyə qan axınını artırır: şişkinlik böyüyür, təzyiq yüksəlir, ağrı şiddətlənir. Absess varsa, istilik yayılmanı sürətləndirir.

4. 4

   Aspirini udun, dişin üstünə qoymayın

   Ağrıyan dişin üstünə və ya diş ətinə basılan aspirin tableti ağrını kəsmir. Turşu selikli qişanı yandırır və geridə ağ, ağrılı yara qoyur; ertəsi gün həkim həm dişlə, həm də o yanıqla məşğul olur. Ağrıkəsici yalnız udulduqda işləyir. Aspirini 16 yaşdan kiçik heç kimə verməyin; bu yaş qrupunda parasetamol və ya ibuprofen istifadə olunur.

5. 5

   Nahiyəni təmizləyin və duzlu su ilə çalxalayın

   Diş ətinin altına və ya kariyes boşluğuna ilişən yemək qalığı təzyiqi artırır. Yumşaq fırça ilə həmin nahiyəni ehtiyatla təmizləyin; ağrıyan dişin ətrafında diş sapından istifadə etməyin, iltihablı diş ətinə sap basmaq ağrını və şişkinliyi artırır. Dişlərin arasında çıxmayan qalıq qalıbsa, özünüz məşğul olmayın, ertəsi gün həkiminizə göstərin. Sonra bir stəkan ilıq suya yarım çay qaşığı duz qatıb çalxalayın. Ağrıyır deyə həmin nahiyəni fırçalamağı dayandırmaq mənzərəni pisləşdirir.

6. 6

   Səhər ilk iş qəbula yazılın

   Ağrıkəsici ilə keçirilən hər gecə iltihabın irəliləməsi üçün qazanılmış vaxtdır. Səhərə ağrı keçsə belə, qəbulu ləğv etməyin: ağrının susması tez-tez sinirin ölməsi deməkdir və həmin səssiz dövrdə absess hazırlanır.

Gecə ağrısını bitirən yeganə şey mənbədəki təzyiqi aradan qaldırmaqdır. Aşağıdakılar ağrının haradan gəldiyinə görə sıralanır; ən az müdaxiləli olan əvvəldədir.

Bunları sizi qorxutmaq üçün deyil, hansı həkimə getməyinizdən asılı olmayaraq düzgün sual verə bilməyiniz üçün yazırıq. Həkim bunları özü izah etmirsə, siz soruşun.

Aşağıdakı ardıcıllıq kanal müalicəsi və ya absessin boşaldılması ilə irəliləyən yol üçün keçərlidir. Diş çəkilibsə, proses daha qısa, sonrakı plan isə daha uzunmüddətlidir.

1. İlk 24 saat

   İltihablı toxuma çıxarılıb təzyiq aradan qalxdıqda gecə ağrısı bitir; ən aydın fərq ilk gecə yata bilməkdir. Diş dişləyərkən bir neçə gün həssas qalır, bu da kök ucundakı toxumanın sakitləşməsi ilə keçir.

2. İlk həftə

   Şişkinlik varsa, üçüncü gündən sonra geriləyir və ağrıkəsiciyə ehtiyac azalır. Bu həftə ərzində ağrının yenidən yüksəlməsi prosedurun tamamlanmadığını göstərir; gözləmədən həkiminizə xəbər verin.

3. Dişin üstünün bağlanması

   Kanal müalicəsi bitmiş diş aylarla müvəqqəti plombla saxlanılmır. Müvəqqəti plomb sızdırır, bakteriyalar kanala geri qayıdır və tacı gecikmiş diş çatlayır. O nöqtədə bütün müalicə hədər gedir və əldə qalan yeganə seçim dişin çəkilməsi olur.

4. Diş xilas edilə bilməyibsə

   Dişin çəkildiyi nahiyədə sümük ilk aylarda sürətlə əriyir; buna görə yerinə nə qoyulacağı dişin çəkilməsindən əvvəl planlaşdırılır. Çoxlu dişi çatışmayan pasiyentlərdə ağzın tamamını bir planda həll edirik: implantlar çənənin dərinliyindəki bərk bazal və kortikal qata mexaniki olaraq kilidlənir; klassik implantın yerləşdirildiyi yuxarı nahiyə, yəni diş itkisi ilə birlikdə əriyən alveol sümüyü daşıyıcı kimi istifadə olunmur. Sümük artırılması və aylarla gözləmə gündəmə gəlmir; üç klinik günün sonunda sabit dişlərinizlə çıxırsınız.

Bu səhifədə vahid rəqəm vermirik: gecə ağrıyan diş bir seanslıq plombla bağlana bildiyi kimi, kanal müalicəsinə, dişin çəkilməsinə və implanta da uzana bilər; aradakı fərq böyükdür. Dəqiq rəqəm yalnız rentgen görüldükdən sonra deyilir. Qiyməti müəyyən edən maddələr bunlardır:

Ağrının mənbəyi

Plomb, kanal müalicəsi, absessin drenajı və dişin çəkilməsi bir-birindən fərqli prosedurlardır; müddətləri, materialları və seans sayları da fərqlidir. Mənbə müəyyən edilmədən verilən rəqəm klinikada dəyişməyə məhkumdur.

Dişin ağızdakı yeri

Ön dişin bir kanalı olur, azı dişinin isə üç və ya dörd kanalı var. Kanal sayı artdıqca prosedurun müddəti və istifadə olunan material artır.

Üstünə nə ediləcəyi

Kanal müalicəsi bitmiş dişin tacla örtülməsi müalicənin ayrılmaz hissəsi və xərcin real maddəsidir. Tacın materialı və laboratoriya işi ümumi məbləğə birbaşa təsir edir.

Diş xilas edilə bilmirsə, sonrakı plan

Tək diş implantı ilə ağzın tamamını əhatə edən sabit plan ayrıca hesablanır. Sümük hələ əriməmişkən qərar verən pasiyentlərdə əlavə cərrahiyyə maddəsi ümumiyyətlə işə düşmür.