Diş əti xəstəliyim irəliləyib, dişlərimi itirəcəyəmmi?

Diş əti xəstəliyi tək bir mənzərə deyil, bir-birini izləyən iki mərhələdir. Birincisi gingivitdir: diş səthində toplanan yumşaq bakterial təbəqə (ərp) diş ətini qıcıqlandırır; diş əti qızarır, şişir və fırçalayarkən qanayır. Dişi yerində saxlayan sümük bu mərhələdə hələ təsirlənməyib, ərp müntəzəm təmizləndikdə diş əti əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Gingivit geri döndərilə bilən yeganə mərhələdir.

İkincisi parodontitdir: iltihab diş ətinin altına, dişi sümüyə bağlayan liflərə və sümüyə enir. İtirilən toxuma geri gəlmir; müalicə irəliləməni dayandırır, amma əriyən sümüyü yerinə qaytarmır. Buna görə «dişimi itirəcəyəmmi» sualının cavabı ağrınızın şiddətindən deyil, sümüyünüzün nə qədərinin qaldığından asılıdır. Parodontit ağrısız irəliləyir; bir çox insan xəstəliyi ilk dəfə bir diş laxlayanda fərq edir.

Diş əti ilə diş arasında təbii və dayaz şırım var. Müayinədə bu şırıma millimetr bölgülü nazik uc salınır; ölçülən dəyərə cib dərinliyi deyilir. Sağlam ağızda bu ölçü 3 millimetri keçmir, yəni fırça və diş sapı ora çatır. Sümük əridikcə şırım dərinləşir; 4 millimetrdən sonra evdə edilən heç bir təmizləmə cibin dibinə çata bilmir və bakteriyalar orada qorunaqlı qalır.

İkinci ölçü rentgendə görünür: kökün uzunluğunun nə qədəri hələ sümüklə əhatələnib? İtki kökün yuxarı hissəsində qalıbsa, dişin altında onu daşıyacaq zəmin var deməkdir; əriminin kök ucuna çatması isə dayanacaq yerin qalmadığını bildirir. Həkimlər bu iki ölçünü və xəstəliyin neçə dişə yayıldığını birləşdirib vəziyyəti 1-dən 4-ə qədər mərhələlərə bölürlər. Mərhələ nömrəsi nə qədər toxumanın geri dönməz şəkildə itdiyini təsvir edir. Buna görə «dişlərimi itirəcəyəmmi» sualına «hamısını» və ya «heç birini» deyə cavab verilmir: əksər ağızlarda bəzi dişlər qalır, bəziləri qala bilmir.

Bu bölgü müayinə, cib ölçümü və rentgendən sonra dəqiqləşir. Özünüzü ikinci siyahıda görməyiniz bütün dişlərinizi itirəcəyiniz demək deyil; əksər ağızlarda hər iki siyahının dişləri bir yerdə olur.

Bu ardıcıllıq müalicə üçün deyil, diaqnoz üçündür. Sonda hansı dişlərin qala biləcəyi, hansılarının qala bilməyəcəyi və bunun səbəbi aydın olur.

1. 1

   Rentgeninizi göndərin

   Əlinizdə panoram rentgen və ya tomoqrafiya varsa, formadan göndərin. Görüntünü həkimimiz qiymətləndirir; hansı mərhələdə olduğunuzu 24 saat ərzində yazırıq. Bu addım üçün gəlməyinizə ehtiyac yoxdur.

2. 2

   Cib ölçümü

   Hər dişin ətrafında altı ayrı nöqtədən ölçmə aparılır; uc nazik və kütdür, ölçmə bir neçə dəqiqə çəkir. Nəticədə ağzınızın xəritəsi yaranır; bu xəritə olmadan nə mərhələləndirmə, nə də müalicə planı qurmaq olar.

3. 3

   Qanaxma və laxlamanın qeydə alınması

   Ölçmə zamanı qanayan nöqtələr iltihabın aktiv olduğu yerlərdir. Dişlərin laxlaması ayrıca dərəcələndirilir; laxlama tək başına yozulmur, rentgendəki sümük səviyyəsi ilə birlikdə qiymətləndirilir.

4. 4

   Rentgendə sümüyün səviyyəsi

   Panoram rentgen ümumi mənzərəni verir. İmplant müzakirə olunacaqsa, 3D tomoqrafiya istəyirik: o, yalnız sümüyün hündürlüyünü deyil, çənənin xarici səthindəki bərk qatın (kortikal sümük) qalınlığını da göstərir. Strateji implant qərarı bu qata baxılaraq verilir.

5. 5

   Siqaret, diabet və dərmanlarınızı müzakirə edirik

   Gündə neçə siqaret çəkdiyiniz, qan şəkərinizin son üç aylıq ortasını göstərən HbA1c göstəriciniz və qəbul etdiyiniz dərmanlar plana birbaşa təsir edir; bunlar nəzərə alınmadan qurulan plan natamam qalır.

6. 6

   Planı birlikdə müzakirə edirik

   Hansı dişlərin qala biləcəyini, hansılarının qala bilməyəcəyini və müdaxilələrin ardıcıllığını açıq-aydın izah edirik. Hələlik saxlanılıb bir neçə ay sonra yenidən baxılacaq dişlər varsa, onları da deyirik; hər diş əvvəldən iki dəqiq qrupa ayrılmır.

Hansının düzgün olduğu mərhələyə görə dəyişir. Sıralama ən az müdaxilə tələb edəndən başlayır və əksər ağızlarda bir neçəsi birlikdə tətbiq olunur.

Bunları hansı həkimə getməyinizdən asılı olmayaraq düzgün suallar verə bilməyiniz üçün yazırıq. Həkim bunları özü izah etmirsə, soruşun.

Aşağıdakı ardıcıllıq diş əti müalicəsi seçildikdə keçərlidir. Dişin çəkilməsi və implant gündəmə gəldikdə proses fərqli gedir; onu planınızda ayrıca yazırıq.

1. İlk bir neçə gün

   Təmizləmədən sonra dişlərdə soyuğa qarşı həssaslıq adi haldır. Şişkinlik çəkildiyi üçün dişlər bir az daha uzun görünə bilər; bu, diş ətinin daha da gerilədiyini deyil, iltihabın azaldığını göstərir.

2. İlk həftə

   Qanaxma nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır. Dişarası fırça və ya diş sapı istifadəsini bu həftə vərdişə çevirməyinizi istəyirik: iki kontrol arasındakı təmizliyi edən sizsiniz.

3. Altı-səkkiz həftə sonra yenidən ölçmə

   Cib dərinlikləri yenidən ölçülür və ilk xəritə ilə müqayisə edilir; dayazlaşmayan nahiyələr üçün ayrıca addım planlaşdırılır. İlk mərhələdə hər cibin bağlanmaması gözlənilən haldır.

4. Baxım aralığı

   Parodontit keçirmiş ağızda kontrol aralığı ildə bir dəfə deyil, üç-dörd ayda bir olur. Xəstəlik dayandıqdan sonra da bu aralığın davam etməsi qazanılanı qoruyur.

Bu səhifədə rəqəm vermirik, çünki düzgün rəqəmi yalnız cib ölçümü və rentgen görüldükdən sonra demək olar; gingivit təmizləməsi ilə irəliləmiş parodontitin müalicəsi arasındakı fərq çox böyükdür. Rentgeninizi göndərin, həcmi və məbləği yazılı şəkildə bölüşək. Aşağıdakılar qiyməti müəyyən edən maddələrdir:

Hansı mərhələdə olduğunuz

Gingivitin təmizlənməsi, orta mərhələdə diş ətialtı müalicə və irəliləmiş mərhələdə gündəmə gələn cərrahi və ya implant planı bir-birindən fərqli işlərdir. Aradakı fərq bir neçə qat olur.

Neçə nahiyənin müalicə ediləcəyi

Xəstəlik bir neçə dişdə cəmlənib, yoxsa bütün ağıza yayılıb. Bu, seansların sayını və ümumi müddəti birbaşa müəyyən edir.

Diş saxlanılır, yoxsa əvəz edilir

Xilas edilə bilən dişin müalicəsi ilə dişin çəkilməsi və implant ayrı maddələrdir. Əksər ağızlarda ikisi bir yerdə olur; plan da buna görə qurulur.

Əlavə cərrahiyyənin lazım olub-olmaması

Sümükdaxili çuxurlarda bərpaedici müdaxilə və ya klassik implant yolunda qreft lazımdırsa, həcm genişlənir. Strateji implantda bu maddə əksər ağızlarda işə düşmür; qərarı tomoqrafiya verir.