Göz ətrafında və gözün arxasında ağrı: sinus, diş, yoxsa baş ağrısı?

NHS göz ağrısının gözün arxasında, içində və ya ətrafında hiss oluna bildiyini, tez-tez rast gəlindiyini və çox vaxt narahatlıq üçün səbəb olmadığını, amma bəzən ciddi ola bildiyini və tibbi yardım tələb edə bildiyini yazır. Eyni mənbə səbəbi özbaşına diaqnoz etməyə çalışmamağı tövsiyə edir. Bu xəbərdarlığın səbəbi var: göz ətrafında hiss olunan ağrı göz qapağından, gözün səthindən, gözün içindən, göz yuvasındakı toxumalardan, sinuslardan, sinirlərdən və dişlərdən gələ bilər. Aşağıdakı məlumatlar sizi düzgün həkimə və düzgün sürətlə yönləndirmək üçündür; diaqnoz müayinədə qoyulur.

Sinusit ağla ən çox gələn səbəbdir. NHS sinusitin əsas əlamətləri sırasında yanaqlarda, gözlərin ətrafında və ya alında ağrı, şişkinlik və həssaslığı, tutulmuş və ya axan burnu, qoxu hissinin zəifləməsini və yaşıl və ya sarı burun axıntısını sayır; diş ağrısı da sinusitin əlamətləri sırasındadır. MSD Manuals sinusitdə göz və ya üz ağrısının başın vəziyyəti ilə dəyişdiyini yazır. Yəni irəli əyiləndə artan, burun əlamətləri ilə birlikdə gələn və soyuqdəymədən sonra başlayan ağrı sinusitin xeyrinədir. NHS sinusitin adətən 4 həftə ərzində öz-özünə keçdiyini qeyd edir.

Amma sinus ağrısı sanılan ağrının əhəmiyyətli hissəsi miqrendir. Archives of Internal Medicine-də dərc olunmuş tədqiqatda öz təsvirinə görə və ya həkim diaqnozu ilə sinus baş ağrısı anamnezi olan, əvvəllər miqren diaqnozu almamış və infeksiya tapıntısı olmayan 2.991 nəfər qiymətləndirilib; onların 88%-i miqren tipli baş ağrısı meyarlarına uyğun gəlib. Bu pasiyentlərin ən çox bildirdiyi əlamətlər sinus nahiyəsində təzyiq, sinus nahiyəsində ağrı və burun tutulması olub. Müəlliflər qızdırma və ya irinli axıntı olmadan təkrarlanan baş ağrılarında sinus nahiyəsi əlamətlərinin miqrenin bir hissəsi ola biləcəyini yazır. İştirakçılar sinus baş ağrısı anamnezi olan və infeksiya tapıntısı daşımayan şəxslər arasından seçilib; bu göstərici ümumi əhaliyə birbaşa şamil edilə bilməz, amma təkrarlanan sinus ağrısında miqrenin mütləq düşünülməli olduğunu göstərir.

Klaster baş ağrısı nadirdir, amma xarakterikdir. NHS onu adətən başın bir tərəfində, göz ətrafında kəskin, yandırıcı və ya deşici ağrı kimi təsvir edir; tutmalar 15 dəqiqə ilə 3 saat arasında davam edir, xəbərdarlıq etmədən başlayıb bitir, ilin eyni dövründə və ya günün müəyyən saatlarında gəlir və insanı yerində dura bilməyəcək qədər narahat edir. Eyni tərəfdəki gözdə qızartı və yaşarma, göz qapağının düşməsi və şişməsi, göz bəbəyinin kiçilməsi, üzdə tərləmə və burun tutulması və ya axıntısı müşayiət edə bilər. NHS ibuprofen və parasetamol kimi ağrıkəsicilərin klaster baş ağrısında işə yaramadığını yazır.

Diş tərəfi ilə əlaqə iki istiqamətlidir. Birincisi, klaster baş ağrısı və oxşar baş ağrıları ağrını üzün ortasına və dişlərə əks etdirə bilər. UCLA Stomatologiya Fakültəsinin ağrı mərkəzində müayinə olunan 33 klaster baş ağrısı pasiyentini araşdıran retrospektiv tədqiqatda 14 pasiyent (42%) diş həkimlərinə gedib və effektsiz diş və ya dərman müalicəsi almışdı. 22 tədqiqatı araşdıran sistematik icmal da bu baş ağrısı qrupunda ən çox səhv qoyulan diaqnozlar sırasında miqreni, üçlü sinir nevralgiyasını, sinus infeksiyasını, diş ağrısını və çənə oynağı problemlərini sayır və bunun lazımsız, bəzən invaziv müalicələrə səbəb olduğunu yazır. Bu tədqiqatlar kiçik və seçilmiş pasiyent qruplarına əsaslanır; tezliyi deyil, qarışıqlığın real olduğunu göstərir.

İkinci istiqamət həqiqi diş problemidir. Yuxarı arxa dişlərin kökləri sinusun dibinə çox yaxındır; iltihablı yuxarı diş sinusu infeksiyalaşdırıb sinusit yarada bilər və bu ağrı gözün altına yerləşə bilər. Bu mənzərəni sinusitin diş mənşəli ola biləcəyini izah edən səhifəmizdə ətraflı nəzərdən keçirmişik. Daha nadir, amma ciddi olanı diş absessindən yayılan infeksiyanın göz ətrafına çatmasıdır. NHS diş absessində gözdə şişkinlik və ya ağrı başlarsa, yaxud görmədə qəfil problem olarsa, təcili yardım şöbəsinə getməyi deyir. MSD də göz yuvası infeksiyasının (orbital sellülit) çox vaxt sinus infeksiyasından, amma bəzən diş infeksiyasından yayıldığını yazır.

Gözün öz xəstəlikləri isə nəzərdən qaçırılmamalı olan qrupdur. NHS göz səthinə düşmüş cismi və ya cızığı, konyunktiviti, göz quruluğunu, kontakt linzalarla əlaqəli infeksiyaları, gözün daxili qatının iltihabını (uveit) və qlaukomanı sayır. MSD görmə sinirinin iltihabında (optik nevrit) ağrının adətən yüngül olduğunu və gözü tərpədəndə artdığını, qəfil inkişaf edən dar bucaqlı qlaukomada isə şiddətli göz ağrısı və qızartı olduğunu yazır. NHS kəskin qlaukomada intensiv göz ağrısı, qırmızı göz, göz ətrafında həssaslıq, parlaq işıqların ətrafında göy qurşağı rəngli halqalar, bulanıq görmə, ürəkbulanma və qusma, baş ağrısı ola bildiyini və bunun təcili vəziyyət olduğunu qeyd edir.

Bir xəbərdarlıq da var. Yeni başlayan, tez-tez təkrarlanan və şiddətli baş ağrısı, gicgahda və ya saçlı dəridə həssaslıq, yemək yeyərkən və ya danışarkən çənə ağrısı və görmə problemi birlikdədirsə, NHS gicgah arteriyasının iltihabını (temporal arteriit) düşünür. NHS bunun müalicə olunmazsa, insulta və korluğa səbəb ola bildiyini, görmə problemi olanların eyni gün xəstəxananın göz şöbəsində qiymətləndirilməli olduğunu və müalicənin diaqnoz dəqiqləşmədən başlandığını yazır. Gicgah ağrısı səhifəmiz bu mövzunu ətraflı nəzərdən keçirir.

Birinci siyahı ağrının sinusdan, baş ağrısından və ya dişdən gəlmə ehtimalını artıran əlamətlərdir; bunlar üçün əczaçı, ailə həkimi və ya diş həkimi uyğun başlanğıcdır. İkinci siyahıdan bir maddə sizə uyğun gəlirsə, gözləməyin.

Ardıcıllıq şüurlu olaraq gözü və beyni təhdid edən ehtimallardan başlayır, sonra sinus, baş ağrısı və diş arasında ayırd etməyə keçir.

1. 1

   Əvvəlcə görmə və təcili əlamətlər

   Qəfil başlanğıc, görmə itkisi və ya bulanıqlıq, işıqların ətrafında halqalar, çox qırmızı göz, önə itələnmiş göz, göz hərəkəti ilə ağrı, ilk dəfə müşahidə olunan göz qapağı düşməsi və ya eyni olmayan göz bəbəkləri varsa, qiymətləndirmə təcili yardım şöbəsində və ya göz təcili yardımında aparılır. 112-yə zəng edin və ya kiminsə sizi aparmasını xahiş edin.

2. 2

   Ağrının təsviri alınır

   MSD həkimlərin ağrının nə vaxt başladığını, nə qədər şiddətli olduğunu, müxtəlif istiqamətlərə baxmağın və ya göz qırpmağın ağrı verib-vermədiyini soruşduğunu yazır. Ağrının tutmalar şəklində, yoxsa daimi olması, neçə dəqiqə və ya saat davam etməsi, günün hansı saatında gəlməsi və birtərəfli olub-olmaması diaqnozu böyük ölçüdə daraldır.

3. 3

   Göz müayinəsi

   Görmə itiliyi, göz bəbəyinin reaksiyaları, göz hərəkətləri və gözün ön səthi yoxlanılır; lazım olduqda göz daxili təzyiq ölçülür. MSD göz ağrısının səbəbinin çox vaxt müayinədə müəyyən edilə bildiyini yazır.

4. 4

   Burun və sinus qiymətləndirməsi

   Burun axıntısının rəngi, birtərəfli və ya ikitərəfli olması, qızdırma və ağrının başın vəziyyəti ilə dəyişməsi soruşulur. NHS yalnız üzün bir tərəfində əlamət verən, müalicəyə 3 ay ərzində cavab verməyən və ya tez-tez təkrarlanan sinusitdə qulaq-burun-boğaz mütəxəssisinə yönləndirmə edilə bildiyini yazır.

5. 5

   Baş ağrısının tipinin müəyyən edilməsi

   NHS klaster baş ağrısı üçün xüsusi test olmadığını, diaqnozun ağrının yeri, tezliyi və müşayiət edən əlamətlərlə qoyulduğunu, lazım olduqda başqa səbəbləri istisna etmək üçün beyin görüntüləməsi təyin oluna bildiyini qeyd edir. NHS həm miqrendə, həm də klaster baş ağrısında təhrikedici amilləri anlamaq üçün baş ağrısı gündəliyi aparmağı tövsiyə edir.

6. 6

   Diş tərəfinin yoxlanılması

   Yuxarı arxa dişlərdə kariyes, dərin plomb, kanal müalicəli diş və ya diş əti iltihabı varsa, diş həkimi soyuq, taqqıldatma və dişləmə testləri və rentgenlə bir dişin ağrını izah edib-etmədiyinə baxır. Heç bir diş ağrını yenidən yaratmırsa, dişə geri dönüşü olmayan prosedur etməzdən əvvəl baş ağrısı diaqnozu nəzərdən keçirilməlidir.

Göz ətrafında ağrının müalicəsi tək deyil; səbəbə görə ailə həkimi, göz həkimi, qulaq-burun-boğaz mütəxəssisi, nevroloq və ya diş həkimi işə qoşulur.

Aşağıdakılar bu mənzərədə tez-tez rast gəlinən yanlış qərarlar və onların bədəlidir. Hansı həkimə getməyinizdən asılı olmayaraq düzgün sualları verə bilməyiniz üçün yazırıq.

Müddətlər səbəbə görə çox dəyişir. Aşağıdakı ardıcıllıq NHS-in təsvir etdiyi adi gedişlərdir; sizi izləyən həkimin planı əsasdır.

1. Klaster baş ağrısı tutması

   NHS tutmaların 15 dəqiqə ilə 3 saat arasında davam etdiyini, gündə bir neçə dəfə gələ bildiyini və həftələr və ya aylar boyu davam edə bildiyini yazır.

2. Miqren tutması

   NHS tutmaların adətən 4 saat ilə 3 gün arasında davam etdiyini, erkən əlamətlərin baş ağrısından saatlar və ya 2 gün əvvəl başlaya bildiyini yazır.

3. Sinusit

   NHS sinusitin adətən 4 həftə ərzində öz-özünə keçdiyini yazır; evdə 3 həftəyə və ya müalicə ilə 7 günə düzəlməyən mənzərə ilə həkimə getmək lazımdır.

4. Uzanan və ya birtərəfli sinusit

   NHS 3 ay müalicəyə baxmayaraq davam edən, tez-tez təkrarlanan və ya yalnız üzün bir tərəfində əlamət verən sinusitdə qulaq-burun-boğaz mütəxəssisinə yönləndirmə edilə bildiyini yazır. Birtərəfli və keçməyən mənzərədə yuxarı dişlərin də yoxlanılması yerində olar.

Burada tək bir rəqəm vermirik, çünki göz ətrafında ağrının qiymətləndirilməsi və müalicəsi səbəbə görə tamamilə fərqli şöbələrdə aparılır. Həcmi müəyyən edən maddələr:

Hansı şöbənin işə qoşulması

Göz, qulaq-burun-boğaz, nevrologiya və ya diş müayinəsi; bəzən bir neçəsi birlikdə.

Görüntüləmə ehtiyacı

Sinus və ya göz yuvası infeksiyası şübhəsində tomoqrafiya, baş ağrısında lazım olduqda beyin görüntüləməsi təyin olunur.

Xəstəxanaya yerləşdirilmə

Göz yuvası infeksiyasında venadaxili antibiotik üçün xəstəxanaya yerləşdirilmə lazımdır.

Düzgün diaqnozun vaxtı

Baş ağrısının dişə bağlanması effektsiz və geri dönüşü olmayan diş prosedurlarına səbəb ola bilər.