BƏLƏDÇİ
Diş itkisi və implant haqqında yazdıqlarımız
Pasiyentlərin ən çox soruşduğu mövzuları bir-bir araşdırdıq. Hər yazı bir qərarı asanlaşdırmaq üçün yazılıb.
Diş çəkilməsi və sonrası
- Dişin çəkilməsindən sonra qanaxma: nə qədəri normaldır?Tüpürcəkdə çəhrayılıq normaldır, ağzı dolduran qanaxma yox. Qanaxmanı evdə dayandırmaq, qanı durulaşdıran dərmanın təsiri və təcili yardım tələb edən əlamətlər.
- Diş çəkildikdən sonra ilk 3 gün: nə etməli, nə etməməliLaxtanı qorumağın qaydaları: tampon, yemək, qarqara, fırçalama, siqaret, idman, dəstəmaz və namaz. Normal sağalma necə görünür, nə vaxt həkimə getməli.
- Retinə olunmuş ağıl dişi: çəkilməlidirmi, nə vaxt?Retinə olunmuş ağıl dişi problem yaratmırsa, çox vaxt izlənilir. Hansı hal çəkilmə tələb edir, rentgendə sinirə yaxınlıq nə deməkdir, koronektomiya və sonrası.
- Quru yuva (alveolit): diş çəkildikdən sonra artan ağrıDiş çəkildikdən 2–3 gün sonra azalmaq əvəzinə artan, qulağa vuran ağrı quru yuva ola bilər. Necə tanınır, infeksiyadan fərqi nədir, həkimdə nə edilir.
- Perikoronit: ağıl dişi ətrafında diş əti iltihabı və müalicəsiYarıya qədər çıxmış ağıl dişinin üstündəki qapaq niyə iltihablanır, nə vaxt təcilidir, antibiotik nə vaxt lazımdır, diş hansı halda çəkilir.
Dişi saxlamaq, yoxsa çəkmək
- Apeksifikasiya: kökü inkişaf etməmiş ölü diş xilas edilirmi?Kökü tamamlanmamış gənc dişin siniri ölübsə, MTA ilə apeksifikasiya və ya regenerativ müalicə aparılır. Fərqlər, seans sayı, uğur, rəng dəyişikliyi və təqib.
- Apikal rezeksiya: kök ucu əməliyyatı, uğur və risklərApikal rezeksiya (kök ucu əməliyyatı) kimə və necə edilir, uğuru 1, 5 və 10 ildə necə dəyişir? Təkrar kanal müalicəsi və implantla müqayisə, sağalma və risklər.
- Kanal müalicəsi nəticə vermədi: seçimləriniz hansılardır?Kanal müalicəsi niyə nəticə vermir, diş hələ xilas edilə bilərmi, dişin çəkilməsi və implant nə vaxt gündəmə gəlir? Üç seçimin müqayisəsi və qərar meyarları.
- Dişi xilas etmək, yoxsa çəkdirib implant qoydurmaq?Dişi xilas etmək, yoxsa çəkdirib implant? Qərarı müəyyən edən altı meyar, «xilas edilə bilər» ilə «xilas etməyə dəyər» fərqi və təxirə salmanın bədəli.
- Diş çəkildikdən sonra implant üçün nə qədər gözləmək lazımdır?Eyni seansda, bir neçə həftə sonra və ya aylar sonra. Üç vaxt seçimi, hansının nə zaman seçildiyi və gözləmənin sümüyə necə təsir etdiyi barədə ətraflı.
- Dişə zərbə dəydi: ilk dəqiqələrdə nə etməli?Diş tamamilə çıxıbsa, dəqiqələr həlledicidir: necə tutulur, süddə necə saxlanılır, yerinə necə qoyulur. Sınıq, laxlama və rəng dəyişikliyində nə edilir?
- Diş kariyesi: mərhələləri, əlamətləri və müalicəsiKariyes ağ ləkə ilə başlayır, sinirə çatanda ağrıyır. Hansı mərhələdə flüor kifayətdir, nə vaxt plomb, kanal və ya çəkmə lazımdır; uşaq və böyükdə fərq.
- Dişlər özünü bərpa edirmi, kariyes öz-özünə keçirmi?Mina qatı yenidən böyümür, amma erkən lezyon dayandırıla bilər. Remineralizasiyanın sərhədi, sümükdən fərqi və dişin yenidən böyüdülməsi tədqiqatları.
- Diş əti xəstəliyi irəliləyib: dişlərimi itirəcəyəmmi?Gingivit ilə parodontitin fərqi, cib dərinliyi və sümük itkisi hansı dişin qalacağını necə müəyyən edir, müalicə harada dayandırır, implant planı necə olur.
- İnley və onley (tab): plomb ilə tac arasındakı seçimİnley, onley və overley nə vaxt plomb və ya tac əvəzinə seçilir? Keramika ilə kompozitin fərqi, tədqiqatlarda 5 və 10 illik nəticələr, risklər.
- Kanal müalicəli diş xəstəlik yaradırmı? SübutlarKanal müalicəli diş ürək xəstəliyi, xərçəng və ya revmatizm yaradırmı? Fokal infeksiya nəzəriyyəsinin mənşəyi, tədqiqatların tapdığı və əsl risk.
- Təkrar kanal müalicəsi: nə vaxt lazımdır, nə qədər uğurludurKanal müalicəsi niyə təkrarlanır, necə aparılır, uğur nisbəti nədir, kök ucu əməliyyatından və dişin çəkilməsindən fərqi nədir? Qərara təsir edən tapıntılar.
- Dişim sınıb: xilas etmək olar, yoxsa çəkilməlidir?Nəticəni sınığın yeri müəyyən edir: mina qatı sınığı plombla bağlanır, diş ətindən aşağı enən və şaquli kök sınığı çəkmə deməkdir. Parça necə saxlanılır?
- Kanal müalicəsində kök perforasiyası: diş xilas edilirmi?Kanal müalicəsi zamanı kök deşilib? Perforasiya niyə yaranır, MTA ilə bərpanın uğuru, nəticəni müəyyən edən amillər və dişin nə vaxt çəkilməli olduğu.
- Körpünün altı çürüyüb və ya körpü laxlayır: nə etməli?Laxlayan və ya pis iy verən körpüdə problem adətən dayaq dişindədir: sement həll olub, tac altında kariyes var, yoxsa sümük itkisi? Fərq və seçimlər.
- Kuafaj nədir? Dərin kariyesdə kanal müalicəsindən qaçmaqDirekt və indirekt kuafaj nədir, dərin kariyesdə kanal müalicəsinin qarşısını ala bilərmi? Uğur göstəriciləri, MTA ilə kalsium hidroksid fərqi və hüdudları.
- Ştift-kult (post-core) nədir? Fiber ştift və ştiftli dişŞtift dişi möhkəmləndirmir, kultu saxlayır. Fiber və tökmə ştift fərqi, kəmərin (ferrule) rolu, kök sınığı riski və dişin çəkilməsi nə vaxt gündəmə gəlir.
- Dişim laxlayır: xilas edilə bilər, yoxsa çəkilməlidir?Diş niyə laxlayır, hansı halda xilas edilir, şinalama və diş əti müalicəsi nəyə yarayır, dişin çəkilməsi nə vaxt düzgün qərardır. Meyarlar və seçimlər.
- «Bütün dişləriniz çəkiləcək» dedilər: indi nə olacaq?Bu cümləni eşitdikdən sonra veriləcək suallar, qərarın həqiqətən düzgün olub-olmadığını anlamağın yolu və dişlər çəkildikdən sonra ağzın necə planlaşdırılacağı.
Ihde metodu
- Bazal implant nədir? Disk (BOI) implantdan bu günə qədərBazal implant nədir, disk implant və BOI implant nə deməkdir? Yandan yerləşdirilən disklərdən vintli kortikobazal implantlara keçid və terminlərin mənası.
- Ihde metodu: pasiyent rəylərini necə oxumalı?Bu metod haqqında oxuduqlarınız niyə bu qədər ifratdır? Rəyləri qiymətləndirməyin yolu, pasiyentlərin çətinlik çəkdiyi məqamlar və peşə mübahisəsi.
- Ihde Dental nədir? Şirkət, məhsullar və fondIhde Dental implantları kimindir, nə istehsal edir? İsveçrəli istehsalçının tarixi, KOS, BCS, TPG uno məhsulları, International Implant Foundation ilə əlaqəsi.
- Ihde implantının qiymətini nə müəyyən edir?Bu protokolun qiyməti fərqli maddələrdən ibarətdir: sümük artırılması əksər hallarda lazım deyil, implantların sayı isə çoxdur. Maddə-maddə müqayisə.
- Ihde implantı hansı ölkənindir?Ihde implantı İsveçrə mənşəlidir. Amma mənşə tək başına heç nə demir: əsl baxılmalı olan sertifikat, ehtiyat hissələrin davamlılığı və tətbiq edən həkimdir.
- Ihde implantı nədir?Ihde implantı markadır, yoxsa metod? Kortikobazal yerləşdirmə, birhissəli dizayn və dərhal yükləmənin mənası və klassik implantdan fərqi.
- Ihde implantının ömrü: bazal implant neçə il xidmət edir?Bazal implant neçə il xidmət edir? Dərc olunmuş ən uzun müşahidə məlumatları nə deyir, nəyi hələ bilmirik, implantın və körpünün ömrü niyə ayrıca hesablanır.
- Ihde implantının riskləri və bazal implantın yan təsirləriSinir, sinus, implantın əyilməsi və sınması, mukozit, erkən yükləmə: bazal implantın yan təsirləri, nəşrlərdəki göstəricilər və sübutların bugünkü vəziyyəti.
- Ihde metodunu kim tətbiq edə bilər?Hər diş həkimi bu protokolu tətbiq edə bilmir. Niyə az sayda klinikada aparıldığı, sertifikatın mənası və klinikanın səriştəsini necə anlayacağınız.
- Ihde metodu ilə klassik implantın fərqiİki yanaşma mövzu-mövzu yan-yana: bərkimənin mənbəyi, implantın dizaynı, yükləmə vaxtı, sümük tələbi, müddət, düzəldilə bilmə və sübut bazası.
İmplant markaları
- Adin implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?Adin İsrailin Afula şəhərində istehsal olunur və özünü müstəqil istehsalçı kimi təqdim edir. Touareg, UniFit, CloseFit xətləri və nəşrlərin dedikləri.
- Alpha-Bio implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?Alpha-Bio Tec İsrail mənşəlidir; 2008-ci ildə Nobel Biocare-ə keçib, indi Envista-nındır. Nobel-dən fərqi, xətləri, məlumatları və implant kartındakı qeyd.
- Ankylos implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?Ankylos 1985-ci ildə Münhendə dizayn edilib, bu gün Dentsply Sirona-nındır. Konusvari birləşmə, platform switching, 17 illik məlumat və Astra Tech-dən fərqi.
- Anthogyr implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?Anthogyr Fransa markasıdır, mərkəzi Sallanşdadır; 2019-cu ildən tam Straumann Group-a məxsusdur. Axiom xətti, tədqiqatlar və markadan əvvəl veriləcək suallar.
- Astra Tech implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?Astra Tech İsveçin Mölndal şəhərindən çıxıb, 2011-ci ildən Dentsply-nindir. Mənşəyi, bugünkü sahibi, EV və TX nəsilləri və implant kartında nəyə baxılır.
- BEGO implant hansı ölkənindir? Semados sistemiBEGO 1890-cı ildə Bremendə təsis edilmiş Almaniya ailə şirkətidir; implant sisteminin adı Semados-dur. Mənşəyi, xətləri və kartda nəyə baxılmalıdır.
- BioHorizons implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?BioHorizons 1994-cü ildə Birminhemdə (Alabama) təsis edilib; 2013-cü ilin sonundan çoxu Henry Schein-indir. Laser-Lok-un sübutu, xətləri və kartda nə yazılmalı.
- Bredent implant hansı ölkənindir? SKY və copaSKYBredent 1974-cü ildən Zendendə (Bavariya) fəaliyyət göstərən Almaniya ailə şirkətidir. SKY, copaSKY, fast & fixed konsepsiyası, qısa implant və məlumatlar.
- Dentium implant hansı ölkənindir? SuperLine və ImplantiumDentium 2000-ci ildə Cənubi Koreyada diş həkiminin təsis etdiyi şirkətdir. SuperLine, Implantium və bright xətləri, birləşmə fərqləri, kartda nə yazılmalıdır.
- DIO implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?DIO 1988-ci ildə Pusanda təsis edilib, implant istehsalına 2002-ci ildə başlayıb. Mülkiyyət, UF(II) və DIOnavi xətləri, müstəqil məlumatlar və implant kartı.
- Implance implant hansı ölkənindir, kimin markasıdır?Implance AGS Medikal-ın Trabzonda, Beşikdüzündə istehsal etdiyi Türkiyə implant markasıdır. FDA qeydi, implant tipləri, nəşrlər və markadan əvvəlki suallar.
- İmplant markalarının müqayisə cədvəliMarkalar dörd sinfə bölünür: köklü qlobal sistemlər, qrupların əlçatan xətləri, yerli istehsal, az tanınanlar. Mənşəyi, üstünlüyü, məhdudiyyəti, kimə uyğunluğu.
- Medentika implant hansı ölkənindir, Straumann-dırmı?Medentika 2005-ci ildə Almaniyada təsis edilib, 2013-cü ildən Straumann Group-dadır. Öz implantları, başqa markalara uyğun üst hissələr və orijinal hissə fərqi.
- MegaGen implant hansı ölkənindir? AnyOne və AnyRidgeMegaGen 2002-ci ildə Cənubi Koreyada təsis edilib, mərkəzi və fabriki Tequdadır. AnyOne, AnyRidge, ARi xətləri, Straumann ilə pozulan razılaşma, kartdakı qeyd.
- MIS implant hansı ölkənindir, sahibi kimdir?MIS İsrail mənşəli markadır; 2016-cı ildən Dentsply Sirona-ya məxsusdur. C1, V3, Seven, Lance xətləri, nə qədər öyrənildiyi və markadan əvvəlki suallar.
- Neodent implant hansı ölkənindir, yaxşıdırmı?Neodent Braziliya mənşəlidir; 2012-ci ildən İsveçrənin Straumann Group şirkətinin tərkibindədir. Mənşəyi, istehsal yeri, məlumatlar və markadan əvvəlki sual.
- Nobel Biocare hansı ölkənindir? İsveç kökü, İsveçrə mərkəziNobel Biocare 1981-ci ildə Göteborqda Brånemark və Bofors ilə yaranıb, mərkəzi bu gün İsveçrədə, sahibi ABŞ şirkəti Envista-dır. Xətlər və kartda nə yazılmalı.
- Nucleoss implant Türkiyə markasıdırmı, keyfiyyəti necədir?Nucleoss Türkiyədə istehsal olunan yerli implant markasıdır. Türkiyə istehsalının real üstünlüyü, real həddi və marka adından əvvəl baxılmalı olan sənədlər.
- Osstem implant hansı ölkənindir? Cənubi Koreya və HiossenOsstem 1997-ci ildə Cənubi Koreyada yaranıb, Hiossen onun ABŞ şirkətidir. TS, KS, SS, MS xətləri, 2023-cü ildə sahib dəyişikliyi və kartda nə yazılmalı.
- SIN implant hansı ölkənindir? Braziliya və Henry ScheinSIN Implant System 2003-cü ildə San-Pauluda yaranıb, 2023-cü ildən ABŞ-ın Henry Schein şirkətinə məxsusdur. Epikut, Unitite, Strong SW, zəmanət və kart.
- Straumann implant hansı ölkənindir, niyə bahadır?Straumann İsveçrə mənşəlidir və sektorda ən çox nəşr olunmuş sistemlərdən biridir. Qiymət fərqi haradan gəlir, nəyi satın alır və nəyi satın almır.
- Türkiyə istehsalı implant, yoxsa idxal: hansı olmalıdır?Mənşə tək başına keyfiyyət göstəricisi deyil. Türkiyə istehsalı və idxal sistemlər arasında fərq edən dörd meyar: sənədlər, davamlılıq, yaşadığınız yer, qeyd.
- Zimmer implant hansı ölkənindir? Biomet 3i və ZimVieZimmer və Biomet 3i implantları 2022-ci ildən ZimVie adlı ayrıca şirkətdədir; ZimVie 2025-ci ildə ARCHIMED-ə keçdi. Mənşə, xətlər və kartda nə yazılmalı.
İmplant və sağlamlıq vəziyyətiniz
- Diş əti xəstəliyi ürəyə təsir edirmi? Sübutlar nə deyirDiş əti xəstəliyi ilə infarkt və insult arasındakı əlaqə: əlaqə, yoxsa səbəb? Ürək xəstəsinə antibiotik nə vaxt lazımdır, implantdan əvvəl nəyə baxılır?
- Bisfosfonat qəbul edərkən dişin çəkilməsi: çənə sümüyü riskiSümük əriməsi və ya xərçəng dərmanı qəbul edərkən dişin çəkilməsi və implant: çənə sümüyü nekrozu riski kimdə yüksəkdir, dərmana fasilə vermək işə yarayırmı?
- Böyrək çatışmazlığı və dializ pasiyentinə implant olarmı?Dializ gününə görə vaxt seçimi, qanı durulaşdıran dərman və qanaxma riski, transplantasiyadan sonra immunosupressiya və nefroloqla koordinasiya necə qurulur.
- Dişləri sıxma (bruksizm) və implantGecə dişləri sıxmaq implantın ən səssiz düşmənidir: fərqinə varmadan tətbiq olunan yük. Necə aşkar edilir, plan necə dəyişir, gecə kapası nə qədər kömək edir?
- Diş həkimi qorxusu və sedasiya ilə implantİllərdir diş həkiminə gedə bilməyənlər üçün: qorxunun mənbəyi, sedasiya seçimləri, yuxuya vermə ilə sedasiyanın fərqi və utanma hissini aşmağın yolu.
- Şəkərli diabet və implant: qoymaq olarmı?Şəkərli diabet implant üçün maneə deyil; həlledici olan qan şəkərinin nəzarət altında olmasıdır. Qəbul gününə hazırlıq, sağalmadakı fərq və uzunmüddətli baxım.
- Hamiləlikdə və əmizdirərkən implant və ya diş çəkilməsiTəcili diş müalicəsi hamiləliyin hər dövründə təhlükəsizdir; implant kimi planlı prosedurlar adətən doğuşdan sonraya qalır. Anesteziya, rentgen, dərmanlar.
- Ahıl yaşda implant: yaşım implant üçün gecdirmi?İmplantın yuxarı yaş həddi yoxdur. Qərarı yaş deyil, sümüyün vəziyyəti, ümumi sağlamlıq və dərmanlarınız verir. Ahıl yaşda sabit dişlər niyə fərq yaradır?
- İmplant zərərlidirmi? Titan allergiyası, MRT və xərçəngTitan allergiyası, MRT, xərçəng və ürəklə bağlı suallar: hansının real əsası var, hansı yanlış bilinir. Cərrahi müdaxilənin real riskləri mənbələri ilə.
- Qanı durulaşdıran dərman qəbul edirəm: implant olarmı?Aspirin, klopidogrel, varfarin və yeni nəsil antikoaqulyantlar implanta maneə deyil. Dərmanı dayandırmaq qərarı diş həkimində deyil, dərmanı yazan həkimdədir.
- Kimyaterapiya və radioterapiyadan sonra implant olarmı?Kimyaterapiya ilə radioterapiya implant baxımından eyni risk deyil. Osteoradionekroz, qan göstəricilərinin gözlənilməsi, dərman dozaları və onkoloqlarla qərar.
- Kimlərə implant qoyulmur? Real maneələrReal maneə azdır: tamamlanmamış çənə inkişafı, ağır sümük dərmanı, nəzarətsiz qanaxma, aktiv iltihab. Diabet, siqaret və yaş isə maneə deyil.
- Kortizon qəbul edərkən implant qoymaq olarmı?Uzun müddət kortizon qəbul edənlərdə implant: sümük və yara sağalması, infeksiya, böyrəküstü vəzilərin basılması, steroid kartı və həkimə veriləcək suallar.
- Osteoporoz dərmanı qəbul edirəm: implant olarmı?Bisfosfonat və denosumab çənə sümüyünə necə təsir edir, ağızdan və venadaxili qəbul arasındakı fərq və strateji implantın bu mənzərədə nə demək olduğu.
- Parkinson xəstəsinə implant və protezParkinson xəstəliyində protez niyə yerində durmur, implant üstü protez nə verir, dərman saatları və qəbul planı necə qurulur, qulluq edən nəyə diqqət etməli.
- Revmatizm xəstəsi implant qoydura bilərmi?Kortizon, metotreksat və bioloji dərmanlar implant qərarına necə təsir edir, Şeqren sindromunda ağız quruluğu və əl bacarığı niyə vacibdir, həkimə nə deməli.
- Siqaret çəkirəm, implant qoydura bilərəmmi?Siqaretin sağalmaya və implantın bərkiməsinə təsiri, əməliyyatdan əvvəl və sonra siqaretdən imtina pəncərəsi, periimplantit riski, elektron siqaret və qəlyan.
- Ürək xəstəliyi, təzyiq dərmanları və implantTəzyiq və ürək dərmanları implanta necə təsir edir? Anesteziyadakı adrenalin, diş əti böyüməsi, ürək qapağında antibiotik və stentdən sonra vaxt seçimi.
- Qalxanabənzər vəzi xəstəsi implant qoydura bilərmi?Hipotireoz, hipertireoz, levotiroksin və radioaktiv yoddan sonra implant: sübutlar nə deyir, hansı analizlər istənilir, həkiminizdən nə soruşmalısınız.
Seçimləri müqayisə edin
- All-on-4 nədir, strateji implantdan fərqi nədir?All-on-4 dörd implantla sabit protez daşıyır və spongioz sümüyə bərkidilir. Strateji implant xarici bərk qata kilidlənir. İki metodun fərqi və qərar meyarı.
- All-on-6 nədir? All-on-4-dən fərqi və kimlərə uyğundurAll-on-6 bir çənəni altı implanta vintlə bərkidilən sabit körpü ilə əvəz edir. Dörd implantlı plandan fərqi, arxa bölgədə sümük ehtiyacı və qərar meyarı.
- Alt çənəm tamamilə dişsizdir: protez niyə durmur?Alt tam protezin durmaması pasiyentin günahı deyil, anatomiyanın nəticəsidir. Yuxarı çənədə duran protez niyə altda durmur və alt çənədə hansı həllər var?
- Damaqlı protez, yoxsa implant üzərində sabit diş?Damağı örtən protez dada, danışığa və öyümə refleksinə təsir edir. Altındakı sümük əriyir, protez hər il daha çox tərpənir. Sabit dişdə damaq açıq qalır.
- Müvəqqəti körpü nədir, nə qədər davam gətirir?Müvəqqəti körpü əsl körpü hazırlanarkən nəyə xidmət edir, nə qədər istifadə olunur, necə qulluq edilir və həcmini nə müəyyən edir? Üç günə daimi diş fərqi.
- Kilidli (attaçmenli) protez nədir?Görünən metal qarmağı olmayan çıxan protez. Necə bərkidilir, niyə sabit sanılır, qalan dişlərə nə edir və kilidlərin ömrü nə qədərdir?
- İmplant növləri: titan, sirkonium, birhissəli, ikihissəliİmplantlar material, hissə sayı, ölçü və bərkidildiyi sümüyə görə ayrılır. Titan və sirkonium, birhissəli və ikihissəli fərqi və tədqiqatların nə dediyi.
- İmplant dişlərinin rəngi: A1, A2, yoxsa BL1?İmplant üzərindəki və tam ağız sabit dişlərdə rəng necə seçilir: VITA şkalası, çox ağ tonun riski, yaş və dəri rəngi, işıq, çəhrayı farfor və sirkonium.
- İmplant üzərində diş: akril, sirkonium, yoxsa farfor?İmplant üzərindəki diş akril, metal-keramika, sirkonium və ya şüşə keramikadan hazırlanır. Tək diş və körpüdə fərqlər, qırılma, aşınma və seçim meyarları.
- İmplant üzərində körpü, yoxsa çıxan protez?Hər ikisi implanta oturur, amma biri çıxarılmır, digəri çıxarılır. İmplant sayı, damaq, təmizlik, baxım yükü və xərc: başlıq-başlıq müqayisə.
- İmplantsız sabit diş mümkündürmü?Öz dişləriniz yerindədirsə, körpü ilə mümkündür. Ağzınızda dayaq diş qalmayıbsa, mümkün deyil və bunu açıq demək lazımdır. Hansı halda hansı keçərlidir.
- Öz dişlərimə körpü qoyula bilərmi?Körpü iki sağlam dişi dayaq kimi istifadə edir. Hansı halda mümkündür, həmin dişlərə nə olur, nə qədər davam gətirir və implantla müqayisədə real xərci nədir?
- Qısa implant: sinus lift və qreft əvəzinə olarmı?Qısa implant neçə mm olur, nə qədər davam gətirir, sinus lift və ya sümük artırılması əvəzinə nə vaxt seçilir? 10 illik tədqiqatlar, tac nisbəti və risklər.
- Maryland körpüsü (yapışdırılan körpü) nədir, kimə uyğundur?Qonşu dişə qanadla yapışdırılan körpü: birqanadlı və ikiqanadlı fərqi, kimə uyğundur, düşərsə nə olur, uzunmüddətli nəticələr və implantla müqayisə.
- Mini implant nədir, kimə uyğundur, məhdudiyyətləri nələrdir?Mini implant diametri 3 millimetrdən az olan birhissəli implantdır. Alt çənədə protezi yaxşı saxlayır, üst çənədə itki xeyli artır. Sübutlar və məhdudiyyətlər.
- On ildə real xərc: protez, körpü, implantİlk ödəniş üç seçimi düzgün sıralamır. Yeniləmə, uyğunlaşdırma, təmir və itirilən sümük hesaba qatıldıqda mənzərə dəyişir. Hesabı necə qurmalı.
- Tam ağız reabilitasiyası nədir, kimlərə edilir?Tam ağız reabilitasiyası kimə lazımdır, hansı mərhələlərdən keçir, implant və protez seçimləri hansılardır, klassik yolda və 3 gündə müddət niyə fərqlidir?
- Tək diş implantı, yoxsa tam ağız həlli?Qərarı çatışmayan dişlərin sayı deyil, qalan dişlərin vəziyyəti verir. Tək diş implantının doğru olduğu hal və hissə-hissə müalicənin müddət və xərc bədəli.
- Ziqomatik implant nədir, kimlərə edilir?Almacıq sümüyünə bərkidilən implant üst çənədə ağır sümük əriməsində necə gündəmə gəlir; sinus lift və qreftsiz yerləşdirmədən fərqi, riskləri, sübutlar.
- Sirkonium körpü, yoxsa implant? Qərarı nə müəyyən edirKörpü iki sağlam dişin geri dönməz yonulmasını tələb edir və altındakı sümüyə yük vermir. İmplant sümüyü qoruyur. Körpünün hələ doğru olduğu hallar və həddi.
İmplantımda problem var
- İmplant ətrafında sümük əriməsi: normaldırmı?İlk sağalmadakı sümük dəyişikliyi ilə implant ətrafı iltihabın sərhədi, 2017 tərifləri, rentgen müqayisəsi, nə vaxt təcilidir və müalicədə nə edilir.
- İmplant sındı: vint, üst hissə, yoxsa tac qırılıb?Qırılan implantın özüdür, vinti, yoxsa üst hissəsi? Nə qədər tez-tez olur, əlamətləri, qırıq hissə necə çıxarılır, yeni implant və qarşısının alınması.
- İmplantın metalı görünür: diş ətində boz kölgəİmplantın metalı və ya diş ətində boz kölgə: nazik diş əti, geriləmə, yoxsa iltihab? Hansı gözləməyə gəlməz, həkim nəyə baxır, qreft və tac seçimləri.
- İmplantım laxlayır: bu nə deməkdir?Laxlayan implantın özüdür, üstündəki diş, yoxsa vint? Üçünün mənası və təcililiyi fərqlidir. Ayrım necə aparılır, nə vaxt təcilidir, nə etmək olmaz.
- İmplantdan sonra keyimə keçmir? Nə vaxt narahat olmalıİlk saatlardakı keyimə anesteziyadandır. Ertəsi günə qalan dodaq və çənə ucu keyiməsi sinirə yaxınlığın əlamətidir; klinikaya nə vaxt zəng etməli olduğunuz.
- İmplant tutmayıb: niyə olur, sonra nə edilir?İmplant itkisi erkən və gec olmaqla iki ayrı mənzərədir, səbəbləri də fərqlidir. Niyə olur, çıxarma necə keçir, eyni nahiyəyə yenidən implant qoyulurmu?
- İmplantdan pis qoxu və ya dad gəlir: səbəbi nədir?İmplantdan gələn pis qoxu və dad: körpü altında yığılma, vint dəliyi, implant ətrafı iltihab. Evdə təhlükəsiz yoxlama və nə vaxt həkimə getmək lazımdır.
- İmplant ətrafı iltihab (periimplantit): əlamətlər, müalicəİmplant ətrafı iltihab ağrı vermədən sümük itkisinə səbəb olur. İlk əlamətləri, geri dönə bilən və dönə bilməyən mərhələnin fərqi, müalicəsi və profilaktikası.
- Sabit protezdə vint boşalması və qırılmasıİmplant üstü körpüdə vint niyə boşalır, təkrarlanırsa nə deməkdir, qırılan vint necə çıxarılır və bu arada nə etmək olmaz: səbəblər və həll yolları.
Müalicə prosesi
- 72 saatda necə olur? Gün-gün müalicə prosesiÜç gün, 72 saat: cərrahiyyə və ilk sınaq, dişləmənin dəqiqləşdiyi ikinci gün, daimi dişlərin bərkidildiyi üçüncü gün. Hansı gün nə edildiyi ardıcıllıqla.
- Diş çəkildiyi gün implant: hansı şərtlərdə uyğundur?Diş çəkiləndə implant eyni seansda qoyula bilərmi? İltihablı boşluq, implantla sümük arasındakı aralıq, diş əti geriləməsi riski və sübutlar.
- Tikişsiz (flapsız) implant: kimə uyğundur, riski nədir?Flapsız implantda diş əti açılmır, sümük görülmür. Ağrı və müddət baxımından üstünlük var, tutma göstəricisi oxşardır; sapma, deşilmə riski və şablonun rolu.
- İmplantlı dişlərə necə qulluq edilir?Sabit protez altındakı təmizlik təbii dişdən niyə fərqlidir, dişarası fırça və irriqator necə istifadə olunur, periimplantit hansı əlamətlə fərq edilir.
- İmplant ağrılıdırmı? Əslində nə hiss olunurİmplant zamanı anesteziya ilə nə hiss olunur, ilk 48 saatda şişkinlik və həssaslıq necə gedir, adi sağalmanı problem əlamətindən necə ayırmaq olar.
- Diş implantı necə qoyulur? Mərhələ-mərhələ nə baş verirMüayinədən dişin taxıldığı günə qədər implantın mərhələləri: yuva, vint, sağalma başlığı, ölçü və dişləmənin tənzimlənməsi. Mərhələlərin sayı niyə dəyişir.
- İmplant nə qədər davam gətirir? Ömrünü nə müəyyən edirİmplantın özü ilə üzərindəki protezin ömrü fərqlidir. Ömrü müəyyən edən amillər, periimplantit, gündəlik baxım rejimi və problem yaranarsa nə edildiyi.
- İmplantdan əvvəl tomoqrafiya niyə çəkilir? Nəyi göstərirPanoram rentgenin göstərə bilmədiyi sümük enini, sinir kanalını və sinusun dibini tomoqrafiya necə göstərir; radiasiya və hamiləlikdə vəziyyət.
- İmplantdan sonra nə yemək olar? Gün-gün qidalanmaİmplantdan sonra ilk gün, ilk həftə və ilk ay nə yeyə bilərsiniz: isti, bərk, yapışqan və toxumlu qidalar, siqaret, spirtli içki, yeni sabit dişlərlə çeynəmə.
- İmplantdan sonra tikiş: nə vaxt əriyir, nə vaxt çıxarılır?İmplant tikişləri neçə günə əriyir, əriməyən tikiş nə vaxt çıxarılır, tikiş açılarsa və ya yarada ağ toxuma görsəniz bu nə deməkdir, necə təmizlənir.
- İmplantdan sonra ilk həftə: gün-gün nə baş verir?İlk 24 saat, 2–3-cü gün və 4–7-ci gün ayrıca: şişkinlik və göyərmənin gedişatı, buz, yuxu vəziyyəti, dərman rejimi, ağzı çalxalamaq, işə və idmana qayıdış.
- İmplantdan sonra göyərmə: neçə günə keçir?İmplant və diş çəkilməsindən sonra üzdə göyərmə nə qədər normaldır, neçə günə solur, qanı durulaşdıran dərman nəyi dəyişir, dilaltı şişkinlik niyə 112 deməkdir.
- İmplantdan sonra şişkinlik neçə gün çəkir? Normal gedişatŞişkinlik ikinci günün sonunda pik nöqtəyə çatır, üçüncü gündən geriləyir. Göyərmənin gedişatı, şişkinliyi azaldan üsullar və iltihab əlaməti olan artım.
Qərar verərkən
- İkinci rəy almaq: həkimim dişi çəkməyi təklif etdiDişin çəkilməsi və ya geniş müalicə təklif olunduqda ikinci rəy hüququnuz. Nə vaxt lazımdır, özünüzlə nə götürməli, hansı sualları verməli, nə vaxt gözləməməli.
- İmplantın qiymətini nə müəyyən edir?İmplantın qiyməti niyə klinikadan klinikaya dəyişir, tək rəqəm niyə çaşdırır, təklifə hansı maddənin daxil olduğunu necə soruşmalı? Qiymətin içində olanlar.
- İmplant zəmanəti nəyi əhatə edir?«Ömürlük zəmanət» nə deməkdir, nəyi əhatə etmir və hansı şərtlə qüvvədədir? Zəmanət mətnində cavabını axtarmalı olduğunuz altı sual.
- İmplantın markası fərq edirmi?Marka həqiqətən harada fərq edir? Titan, səth emalı, birləşmə dizaynı və əsl həlledici amil: illər sonra ehtiyat hissələrinin tapıla bilməsi.
- İmplantdan əvvəl hazırlıq siyahısıQəbulunuz varsa: həftələr əvvəldən, bir gün əvvəl və həmin səhər görüləcək işlər. Dərmanlar, siqaret, yemək, müşayiətçi və evdə lazım olacaqlar.
- İmplant qoydurub peşman olanlar: ən çox rast gəlinən səbəblərPeşmançılığın çoxu implantdan deyil, qərar prosesindən gəlir: gözlənti fərqi, yüngül sayılan baxım, tələsik əhatə qərarları və müzakirə edilməmiş risklər.
- Tam ağız üçün neçə implant lazımdır?Neçə implant lazım olduğunu qiymət siyahısı deyil; çənə, sümüyün sıxlığı, körpünün uzunluğu və qarşı çənədəki yük müəyyən edir. Say necə təyin olunur.
- İmplant müalicəsində ödəniş necə planlaşdırılır?Büdcə real məhdudiyyətdir. Müalicəni mərhələlərə bölmək, materialı müzakirə etmək, ödənişi zamana yaymaq və heç vaxt qənaət edilməməli olan iki maddə.
- SGK implantı qarşılayırmı?Qısa cavab: rutin olaraq xeyr. Amma əhatə sabit deyil və istisnalar var. Nəyin qarşılandığı, bunun haradan öyrəniləcəyi və özəl klinikada vəziyyət necədir.
- İmplant müalicəsi nə qədər çəkir?Eyni suala bir-birindən çox fərqli cavablar verilir, çünki üç ayrı yol var. Klinik günlərin sayı, ümumi təqvim və müddəti əslində uzadan maddə.
- Üç günə sabit diş həqiqətən mümkündürmü?Üç günə sabit diş reklam cümləsidir, yoxsa klinik nəticə? Müddəti nə qısaldır, nə qısaltmır, təhvil verilən diş nədir və plan kimdə işləmir.
- Ucuz implant niyə baha başa gəlir?Hər ucuz təklif pis deyil. Hansı ucuzluq əsaslıdır, hansı həcmdən kəsilib? Aşağı qiymətin hansı maddədən gəldiyini anlamağın yolu və veriləcək altı sual.
Sümük kifayət etmir dedilər
- Çənə sümüyünün əriməsi: niyə baş verir, dayandırmaq olarmı?Çənə sümüyünün əriməsi diş itkisi, protez və diş əti xəstəliyi ilə irəliləyir; osteoporozdan ayrı prosesdir. Səbəbləri və əriməni dayandırmağın yolları.
- Sümük artırılmadan implant mümkündürmü? Qreft nə vaxt şərtdirSümük qrefti nə vaxt həqiqətən lazımdır, nə qədər gözlədir? Qreftli və qreftsiz yolu müddət, səfərlərin sayı və sağalma baxımından müqayisə edirik.
- Sümük tozu nədir, haradan gəlir, zərərlidirmi?Sümük tozunun (qreftin) dörd mənbəyi: öz sümüyünüz, insan, heyvan, sintetik. Nə vaxt lazımdır, necə tətbiq edilir, məlum riskləri və qreftsiz yollar.
- Sümüyüm kifayət etmir dedilər: implant mümkün deyilmi?Çənə sümüyünün iki qatı, diş çəkildikdən sonra hansının əridiyi və strateji implantın bərk xarici qata necə bərkidildiyi. Qərarı tomoqrafiya verir.
- Çəkilən dişdən sümük qrefti: işə yarayırmı?Çəkilən dişiniz üyüdülüb çəkilmə boşluğuna qreft kimi qoyula bilər. Sübutlar nə deyir, necə hazırlanır, hansı dişlər uyğun deyil və hüdudları nədir.
- Sinus lift mütləqdirmi? Nə vaxt lazımdır, nə vaxt lazım deyilYuxarı çənənin arxa nahiyəsində sinus boşluğu implanta necə təsir edir, açıq və qapalı sinus lift nədir, hansı halda ondan qaçmaq olar, qərarı nə müəyyən edir.
- İllərdir dişsizəm, implant olarmı?Uzunmüddətli dişsizlikdə həlledici olan keçən illər deyil, çənədə qalan sümüyün növüdür. Tomoqrafiyanın göstərdikləri və qreftsiz mümkün olan hallar.
Yaxından baxış
- Çatlamış diş və şaquli kök sınığı: rentgen niyə göstərmir?Diş ağrıyır, amma rentgendə heç nə yoxdursa, çat və ya kök sınığı ola bilər. Həkim bunu necə ayırd edir, tomoqrafiya nəyi qaçırır, sınıq diş nə vaxt itirilir?
- Çənə kistası və implant: keratokistadan sonra nə vaxt?Çənədə kista çıxıbsa, implantda ardıcıllıq: patologiya, sümüyün dolması, təqib. Keratokista niyə təkrarlanır, boşluq nə vaxt dolur, implant nə vaxt qoyulur?
- Rəqəmsal implant planlaması nəticəni həqiqətən dəyişirmi?Ağızdaxili skan, tomoqrafiya və cərrahi şablonla yerləşdirmədə kənarlaşma ölçülə bilən şəkildə azalır. Bəs bu millimetrlik qazanc uzun müddətdə nə verir?
- Rəqəmsal tam protez klassik protezdən daha yaxşıdırmı?Skanla hazırlanan tam protez daha az qəbul tələb edir, amma məmnunluq tədqiqatlarında iki üsul arasında əhəmiyyətli fərq çıxmır. Sübutların dayandığı yer.
- Diş əti xəstəliyi və demensiya: 10 illik tədqiqat nə tapdıYaponiyada 1.396 nəfər on il izlənildi: diş əti göstəriciləri pis olanlarda demensiya daha tez-tez görüldü. Rəqəmlər nə deyir, başlıqlar harada həddi aşır?
- Çatışmayan yan kəsici diş: üç yolun müqayisəsiAnadangəlmə çatışmayan yuxarı yan kəsicidə köpək dişinin çevrilməsi, implant və yapışdırılan körpü: uzunmüddətli rəqəmlər və vaxt seçiminin rolu.
- Hipodontiya və oligodontiya: tam ağız reabilitasiyasıAltıdan az diş çatışmırsa hipodontiya, altı və daha çoxu oligodontiyadır. Anadangəlmə diş çatışmazlığında plan niyə illərə yayılır, implant nə vaxt gəlir.
- Kanal müalicəsində yuma və aktivləşdirmə: sübutlar nə deyir?Kanal müalicəsində əsas təmizliyi alət deyil, yuyucu maye edir. Ultrasəs, sonik və lazer aktivləşdirmə nəyi dəyişir, natrium hipoxlorit qəzası nədir?
- PRF, PRP və CGF: öz qanınız sümüyü sürətləndirirmi?Öz qanınızdan hazırlanan PRF, PRP və CGF implant və sinus cərrahiyyəsində nə edir? Yumşaq toxumada xeyrə olan məlumat var, sümük qazancında sübut mübahisəlidir.
- Protezin altında böyüyən toxuma: əməliyyat lazımdırmı?Protez kənarında yaranan qatlanma, damaqdakı qızartı və sallaq tirə fərqli şeylərdir. Hansında protezin düzəldilməsi kifayətdir, hansında cərrahiyyə lazımdır?
- Diş boynunun aşınması: abfraksiya, yoxsa plomb lazımdır?Diş əti səviyyəsindəki oyuq çox vaxt kariyes deyil. Turşu, fırçalama və mübahisəli abfraksiya: hansı oyuq izlənir, hansı bərpa edilir, plomb niyə düşür?
- Sinus liftdə qreft nə vaxt sümükləşir, müddət qısalırmı?Sinus liftdə qoyulan qreftin sümükləşməsi aylarla ölçülür. Dörd və səkkiz ayda ölçülən yeni sümük payları və sürətləndirmə iddialarının sübut vəziyyəti.
- Toronto protezi nədir, neçə il davam gətirir?Toronto protezi metal karkas üzərində akril dişlərdən ibarət, implantlara vintlə bərkidilən sabit tam ağız protezidir. Sağqalma, ağırlaşmalar və təmizlik.
Protez istifadə edənlər
- Qismən çıxan protez nədir? Bügel və klammerli protezQismən çıxan protez qalan dişlərə klammerlə bərkidilir. Növləri, klammer dişlərinə təsiri, tədqiqatlarda ölçülən problemlər və implant nə vaxt gündəmə gəlir.
- Üst protezdə damaq vacibdirmi? Damaqsız protez seçimləriTam, yoxsa yarım damaq? Üst protez damağa niyə ehtiyac duyur, damaqsız protez nə vaxt yerində durur, neçə implant lazımdır, sabit dişdə damaq niyə yoxdur.
- Dişsizlik və yuxu apnoesi: protezlə yatmaq lazımdırmı?Dişsizlik yuxu apnoesi ilə əlaqəlidir, protezlə yatmağın təsiri isə tədqiqatlarda ziddiyyətlidir. Sübutlar, yuxu testi, apnoe aparatı və implant barədə.
- İmplant üzərində çıxan protez: neçə implant, baxımı necədir?İmplant üzərində çıxan protez alt çənədə iki implantla standart sayılır. Locator, kürəvi və balka fiksatorlar, onların dəyişdirilməsi və sabit dişlə müqayisə.
- Protez taxanda ürəkbulanma: niyə olur, necə keçir?Protez öyümə refleksini niyə işə salır, damağın örtülməsi və boş arxa kənar nə rol oynayır, evdə nə kömək edir? Nə vaxt tənzimləmə, nə vaxt yeni dizayn lazımdır.
- Protez sındı: nə etməli, evdə yapışdırmaq olarmı?Sınmış protezi evdə yapışdırmaq niyə zərərlidir, təmir, yoxsa yeni protez lazımdır, sınığın forması nə deyir? Qəbula qədər nə etməli olduğunuz.
- Protez nə vaxt yenilənir? Astarlama, yoxsa yeni protez?Çıxan protez neçə ildən bir dəyişdirilir, astarlama nədir, nə qədər tez-tez aparılır? Yeniləmə vaxtının əlamətləri və astarlama ilə yeni protezin fərqi.
- Protez stomatiti: protezin altında qızartı necə keçir?Protezin altındakı qızartı çox vaxt protez stomatitidir. Gecə çıxarma, protezin dezinfeksiyası, dərmanın yeri və qanı durulaşdıran dərmanla bağlı vacib məqam.
- Protez yapışdırıcısı nə vaxt xəbərdarlıq əlamətidir?Çıxan protez yapışdırıcısı necə istifadə olunur, nə qədəri çoxdur, hər gün istifadə etmək zərərlidirmi? Krem, toz və yastıqcıq növləri və sinklə bağlı xəbərdarlıq.
- Protez sürtür, damağımda yara açılıb: nə etməli?Çıxan protez niyə sürtür, yaraya evdə nə kömək edir, sürtən yer klinikada necə düzəldilir? İki həftəyə sağalmayan yaranın niyə müayinə olunmalı olduğu.
- Protezlə yemək yeyə bilmirəm: səbəbi nədir, nə etməli?Protezlə çeynəmə gücü niyə azdır, ön dişlər əvəzinə yan dişlərlə dişləmək niyə fərq yaradır, çətin qidalarla necə bacarmalı? Yapışdırıcının həddi.
- Taxma diş: kimlərə qoyulur, alışmaq nə qədər çəkir?Tam və qismən protez növləri, hazırlanma mərhələləri, ilk həftələrdə nəyin normal olduğu, gecə çıxarma və təmizləmə, yenilənmə müddəti və sabit seçimlər.
Müalicədən sonrakı həyat
- Müvəqqəti diş, yoxsa daimi diş? 72 saatda taxılan dişlərKlassik implantda əvvəlcə müvəqqəti, aylar sonra daimi diş taxılır. Implant72 protokolunda 3-cü gün bərkidilən dişlər daimidir; sonra kontrollar gəlir.
- İmplantdan sonra spirtli içki: nə vaxt, nə qədər?İmplantdan sonra spirtli içki niyə gözləyir, hansı antibiotik və ağrıkəsici ilə heç uyğun gəlmir, müntəzəm içmək implant ətrafındakı sümüyə necə təsir edir.
- İmplant olduqda MRT çəkilə bilərmi? Qızma, təsvir, maqnitDiş implantı olduqda MRT çəkilə bilərmi, titan qızırmı, təsviri pozurmu? Maqnitli protezdə MRT-dən əvvəl xəbərdarlıq, tomoqrafiya və hava limanı yoxlaması.
- Sabit dişlərlə danışmağa alışmaqYeni sabit dişlərlə hansı səslər çətinləşir, alışma nə qədər çəkir, hansı məşqlər kömək edir və hansı danışıq problemi öz-özünə keçməyib tənzimləmə tələb edir?
- Sabit dişlərlə nə yeyə bilərəm?Sağalma bitdikdən sonra qidalanma demək olar ki, normala qayıdır. Daimi diqqət tələb edənlər, körpünü sındıran qidalar və implantın təzyiqi hiss etdirməməsi.
- İmplantdan sonra uçuş, səyahət və idmanNə vaxt uçmaq olar, hava limanı detektoru siqnal verərmi, MRT çəkilə bilərmi, idmana nə vaxt qayıdılır, dalğıclıq niyə ayrıdır? Səyahət planını doğru qurun.
Müalicəyə gəliş
- Almaniyadan implant üçün Türkiyəyə gəlməkQiymət fərqi realdır, amma tək başına qərar verdirmir. Sığortanın ödədikləri, məzuniyyət planı, özünüzlə götürəcəkləriniz və Almaniyaya qayıdışdan sonra təqib.
- Avstriya və İsveçrədən implant üçün Türkiyəyə gəlməkÖGK və Grundversicherung implantı əhatə etmir. Avstriya və İsveçrədən gələrkən götürməli olduğunuz qeydlər, illik kontrol və qayıdışdan sonra təqib.
- Finlandiyadan implant üçün Türkiyəyə gəlməkKela-nın kompensasiyası məhduddur, dövlət diş baxımı terveyskeskus vasitəsilə aparılır. Finlandiyadan gələrkən qeydlər, qış uçuşları və qayıdışdan sonra təqib.
- Niderlanddan implant üçün Türkiyəyə gəlməkBasisverzekering böyüklərdə diş baxımını əhatə etmir, tandartsverzekering xaricdə çox vaxt məhduddur. Qeydlər, qayıdışdan sonra təqib və üç günün planı.
- İngiltərədən implant üçün Türkiyəyə gəlməkNHS implantı əhatə etmir, GHIC də Türkiyədə keçərli deyil. Qayıtdıqdan sonra sizə kim baxacaq, hansı qeydləri götürməli və uçuşdan əvvəl nə soruşmalı.
- Başqa şəhərdən gələn pasiyentlər üçün planBaşqa şəhərdən gələrkən: neçə gün ayırmalı, özünüzlə nə götürməli, qayıdışı necə planlaşdırmalı, plan dəyişərsə, nə olur? Addım-addım hazırlıq siyahısı.
- Xaricdə yaşayıram: implantdan sonra təqib necə olacaq?Xaricdə yaşayanlarda müalicənin ən zəif halqası təqibdir. Uzaqdan edilə bilənlər, həkim kreslosu tələb edənlər, zəruri sənədlər və təcili halda nə etməli.