Diş əti ağrısı nədən olur, necə keçir?

Diş əti ağrısının arxasında üç mexanizmdən biri dayanır: toxuma iltihablanıb, hansısa yerə təzyiq düşür və ya infeksiya irəliləyir. Mənbəyi ayırmağın yolu ağrının şiddətinə deyil, üç suala baxmaqdan keçir: ağrı bir nöqtədədir, yoxsa geniş nahiyədə, nə ilə artır, yanında şişkinlik və ya qızdırma varmı. Bu üç sualın cavabı aşağıdakı beş vəziyyətdən hansı ilə üz-üzə olduğunuzu böyük ölçüdə müəyyən edir.

Ən çox rast gəlinən mənbə diş əti iltihabıdır. Diş səthində toplanan bakteriya qatı təmizlənmədən qaldıqda diş əti qızarır, şişir və toxunuşa qarşı həssaslaşır. Bu ağrı adətən bir dişdə deyil, bir neçə diş boyunca uzanan zolaqda hiss olunur; fırçalayarkən və ya bərk tikəni dişləyəndə artır, dincələndə azalır. Ərp bərkiyib diş daşına çevrilibsə, fırça ilə təmizlənmir və ağrı öz-özünə bitmir.

İkinci mənbə yeni çıxmağa çalışan və ya qismən retinə olunmuş diş, ən çox da alt ağıl dişidir. Dişin üstündə qalan diş əti qapağının altına yemək qalığı və bakteriyalar daxil olur, nahiyə iltihablanır. Bu vəziyyət perikoronit adlanır və özünəməxsus əlamətləri var: ağrı çənənin arxasından qulağa doğru yayılır, udqunmaq çətinləşir, ağız tam açılmır. Qapağın altında toplanan yemək qalıqları və ya çeynəyərkən diş əti qapağına daim toxunan qarşı çənənin dişi vəziyyəti təhrik edib davam etdirir.

Üçüncü mənbə protezdir. Yeni taxılmış və ya uzun müddətdir istifadə olunan protezin kənarı bir nöqtədə həddindən artıq basırsa, həmin nöqtə daim qıcıqlanır və zamanla ağrılı yaraya çevrilir. Bu ağrının əlamətləri aydındır: protez taxılı olanda artır, çıxarılanda azalır və həmişə eyni nöqtədə təkrarlanır. Protezi öz başınıza sumbata ilə sürtüb nazikləşdirmək basqının yerini dəyişir, amma onu aradan qaldırmır; düzgün addım protezi həkimə tənzimlətməkdir.

Dördüncü mənbə dişlərin arasına sıxışan yemək qalığıdır. Diş ətləri geriləmiş, dişlər aralanmış və ya kənarı daşan plomb olan nahiyədə lif və ya toxum kimi qalıq sıxışdıqda həmin nöqtə saatlar ərzində zoqquldamağa başlayır. Diş sapı ilə qalıq çıxarıldıqda ağrı sürətlə geriləyir; eyni nahiyədə təkrar-təkrar sıxışma olursa, səbəb böyük ehtimalla dişin özündədir və yoxlanılmalıdır.

Beşinci və ən ciddi mənbə absessdir: kök ucunda və ya diş əti cibinin dərinliyində toplanan irinin yaratdığı iltihab ocağı. Bu ağrı geniş nahiyədə deyil, adətən bir dişin ətrafında cəmləşir, zoqquldayaraq davam edir, dişə toxunanda və ya dişləyəndə şiddətlənir və çox vaxt həmin nahiyədə şişkinliklə birlikdə gəlir. Digər dörd vəziyyətdən fərqli olaraq absess öz-özünə sağalmır; içindəki iltihab boşaldılmadan keçmir.

Beş vəziyyətin hamısında rast gəlinən geniş yayılmış və yanlış vərdiş var: xüsusilə aspirin kimi ağrıkəsicini udmaq əvəzinə birbaşa ağrıyan diş ətinə basmaq. Aspirin toxumaya toxunduqda kimyəvi yanığa səbəb ola bilər; bu, ağ, səthi soyulan ləkə kimi görünür və sağalması əsas ağrıdan daha uzun çəkir. Ağrıkəsicilər ağızdan udulmaq üçün istehsal olunur, toxumaya sürtülmək üçün yox; düzgün istifadə üçün təlimatdakı göstərişlərə əməl edin.

Aşağıdakı ayrım ağrının şiddətinə deyil, onu müşayiət edən əlamətlərə baxır. Birinci siyahıdakı vəziyyətlərin çoxu bir neçə gün ərzində öz-özünə və ya sadə düzəlişlə geriləyir; ikinci siyahıdakıların hər biri həmin gün və ya bir neçə gün ərzində diş həkiminə görünməyi tələb edir.

Diş əti ağrısı ilə müraciət etməli olduğunuz yer sizə ən yaxın diş həkimidir; bu səhifə müayinəni əvəz etmir. Aşağıdakı ardıcıllıq hansı addımların ötürülməməli olduğunu bilməyiniz üçündür.

1. 1

   Ağrının tarixçəsi

   Nə vaxt başladığı, bir dişdə, yoxsa geniş nahiyədə olduğu, nə ilə artdığı, protez istifadə edib-etmədiyiniz və siqaret, şəkərli diabet kimi halların olub-olmadığı ilk soruşulan məsələlərdir. Bu məlumatlar təkbaşına ehtimalları böyük ölçüdə daraldır.

2. 2

   Vizual müayinə və toxunma testi

   Diş ətinin qızartısı, şişkinlik, protez izi və ya diş əti qapağı gözlə qiymətləndirilir; şübhəli dişlərə yüngülcə vurularaq ağrının eyni nöqtədə təkrarlanıb-təkrarlanmadığına baxılır.

3. 3

   Cib ölçümü

   Nazik uclu zondla diş əti kənarının dərinliyi ölçülür. Dərin cib iltihabın diş ətindən sümüyə endiyinin və yalnız fırçalama ilə düzəlməyəcəyinin əlamətidir.

4. 4

   Rentgen

   Kök ucundakı iltihab ocağı, qismən retinə olunmuş dişin vəziyyəti və ya sümük itkisi ancaq rentgendə görünür. Şişkinlik və ya zoqquldayan ağrı varsa, bu addım ötürülmür.

5. 5

   Protezin yoxlanılması

   Protez istifadə edirsinizsə, protezin oturuşu və basqı nöqtələri yoxlanılır; ağrı buradan gəlirsə, dişlərdə problem axtarılmazdan əvvəl bu düzəldilir.

6. 6

   Nəticə və yönləndirmə

   Müayinənin sonunda mənbəyin hansı olduğu və nə qədər tələsmək lazım olduğu aydınlaşır. Mənbə absess və ya yayılmış infeksiyadırsa, həmin gün müdaxilə, gingivit və ya protez basqısıdırsa, bir neçə günlük plan müzakirə olunur.

Bu beş vəziyyətin vahid ortaq müalicəsi yoxdur; görülən iş tamamilə mənbədən asılıdır.

Aşağıdakı maddələr beş mənbənin hər birində təxirə salmağın əslində nəyi dəyişdiyini izah edir; məqsəd hansı həkimə getsəniz də düzgün sualı verə bilməyinizdir.

Müddət mənbədən asılı olaraq dəyişir. Aşağıdakı ardıcıllıq ən çox rast gəlinən dörd vəziyyətin real gedişini göstərir.

1. İlk 48 saat

   Bu müddətdə hansı vəziyyətlə üz-üzə olduğunuz böyük ölçüdə aydınlaşır: iltihabın yaratdığı ağrı qulluqla yüngülləşir, protezin yaratdığı ağrı protez çıxarılanda azalır, absessin yaratdığı ağrı isə ağrıkəsiciyə baxmayaraq zoqquldamağa davam edir.

2. Qulluq düzəldildikdən sonra bir həftə

   Diş əti iltihabına bağlı ağrı və həssaslıq bu müddətdə nəzərəçarpacaq dərəcədə geriləyir. Geriləmirsə, altda fırçanın çata bilmədiyi diş daşı yığıntısı ola bilər.

3. Protez tənzimləndikdən sonra bir neçə gün

   Tənzimlənən nöqtədəki ağrı adətən bir neçə gün ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır. Eyni nöqtə yenidən ağrımağa başlayırsa, yeni tənzimləmə lazımdır deməkdir.

4. Absess boşaldıldıqdan sonra

   Zoqquldama ilk günlər ərzində böyük ölçüdə geriləyir; həssaslıq bir neçə gün də davam edə bilər. Mənbə olan diş müalicə olunmadan (kanal müalicəsi və ya dişin çəkilməsi) ağrının tamamilə bitməsi gözlənilmir.

Beş fərqli mənbənin beş fərqli proseduru olduğu üçün burada vahid qiymət aralığı vermək yanıldıcı olardı; bir halda bir seanslıq təmizləmə kifayət etdiyi halda, digərində boşaltma və kanal müalicəsi lazım olur. Həcmi müəyyən edən maddələr:

Ağrının mənbəyi

Diş daşının təmizlənməsi, diş əti qapağının altının təmizlənməsi, protezin tənzimlənməsi, plombun düzəldilməsi və absessin boşaldılması bir-birindən tamamilə fərqli prosedurlardır. Mənbə müayinə və rentgenlə müəyyən edilmədən verilən rəqəm dəyişməyə məhkumdur.

Görüntüləmənin lazım olub-olmadığı

Səthi iltihabda rentgen lazım olmaya bilər; kök ucunda şübhə varsa, panoram rentgen və ya tomoqrafiya işə qoşulur.

Dişin çəkilməsinin lazım olub-olmadığı

Qismən retinə olunmuş diş təkrar iltihablanırsa və ya absessin mənbəyi xilas edilə bilməyəcək vəziyyətdədirsə, dişin çəkilməsi gündəmə gəlir; bu, prosedurun həcmini dəyişir.

Neçə dişin və nahiyənin təsirləndiyi

Bir nöqtədə qalan ağrı ilə ağzın bir neçə nahiyəsini əhatə edən vəziyyət eyni cür hesablanmır.