Diş itkisi danışığı necə dəyişir?

İnsan öz danışığını içəridən eşidir. S səslərinin fit kimi çıxdığını, f ilə v-nin xışıltıya çevrildiyini ilk o fərq edir və qarşısındakı bir söz deməzdən cümlələrini qısaltmağa başlayır. Səbəb dilin xəstəliyi deyil, səs yaradılmasında istifadə olunan səthlərdən birinin aradan qalxmasıdır.

Danışıq ağciyərdən gələn havanın ağızda daraldılması ilə yaranır və bu daralmanı yaradan səthlərin bir qismi dişlərdir. F və v səslərində aşağı dodaq yuxarı ön dişlərin ucuna söykənir; hava dodaqla dişin kənarı arasındakı nazik aralıqdan sürtünərək keçir. Yuxarı kəsici dişlər çatışmırsa, dodağın söykənəcəyi sərhəd olmur. «Fal» ilə «val» arasındakı fərq silinir, səs üfürməyə bənzər xışıltıya çevrilir.

S, z və ş səslərində iş dilə keçir. Dilin ucu yuxarı ön dişlərin arxasındakı bərk çıxıntıya yaxınlaşır, ortasında nov kimi dar kanal açır və havanı bu kanaldan yuxarı kəsici dişlərin daxili səthinə yönəldir. Səsin kəskinliyi həmin toqquşmadan gəlir. Diş yoxdursa, hava geniş boşluqdan dağılır: səs fışıltısını itirir, dil önə qaçanda pəltəkləşmə yaranır. Ş, j və ç eyni nahiyədən çıxdığı üçün hamısı eyni anda təsirlənir.

Buna görə danışığın nə qədər dəyişəcəyi hansı dişin getdiyindən asılıdır. Arxa azı dişlərinin itkisi çeynəməni pozur, danışığı demək olar ki, heç dəyişmir. Öndəki altı diş isə birbaşa səs yaradılmasının bir hissəsidir; hətta bir yuxarı kəsici dişin çatışmaması belə s səsini eşidiləcək dərəcədə dəyişir.

Damaqlı tam protez boşluğu doldurarkən ikinci dəyişən gətirir. Akril lövhə bərk damağı başdan-başa örtür; dilin əzbər bildiyi səth qalınlaşır və forması dəyişir. T, d, n və l səslərində dilin ucunun toxunduğu nöqtə artıq akrildir. S səsinin kanalı isə protezin ön dişlərinin arxasındakı qalınlığa görə yenidən qurulur: həmin nahiyə həddindən artıq qalındırsa, səs boğuqlaşır, həddindən artıq nazik və çökükdürsə, fit səsi başlayır. Fit səsi pasiyentin bacarıqsızlığı deyil, protezin tənzimlənməsi məsələsidir.

Bir də protezin yerində durub-durmaması var. Danışarkən oynayan protez iki şey edir: dişlər toxunanda incə şaqqıltı səsi çıxarır və dil fərqinə varmadan protezi tutmağa çalışır. Sərbəst olmalı olan dil daha bir vəzifəni öz üzərinə götürəndə cümlələr yavaşlayır. Aşağı protezlərdə bu daha aydın görünür; aşağı çənədə protezin tutunacağı səth azdır.

Ayırma sadədir: dilin öyrənərək həll edə biləcəyi problemdir, yoxsa fiziki boşluq? Dil öyrənir, boşluğu bağlaya bilmir. Aşağıdakı iki siyahı hansı tərəfdə olduğunuzu göstərir.

Bu ardıcıllıq müalicə üçün deyil, diaqnoz üçündür. Sonda hansı səsin niyə pozulduğu, problemin protezdən, yoxsa boşluqdan gəldiyi və nə ediləcəyi əlinizdə olur.

1. 1

   Rentgeninizi göndərin

   Panoram rentgeniniz və ya tomoqrafiyanız varsa, forma vasitəsilə göndərin; hansı seçimlərin mümkün olduğunu 24 saat ərzində yazırıq, gəlməyinizə ehtiyac qalmır. Dəqiq qərar müayinədən sonra verilir.

2. 2

   Hansı səslərin pozulduğunu dinləyirik

   S, ş və z səsləri ilə zəngin mətni səsli oxutdururuq. Pozulan səs bizə yeri birbaşa deyir: f və v dodaqla yuxarı kəsici dişlərin əlaqəsini, s və ş dilin ucunun önündəki kanalı, t və d damağın örtülü olub-olmadığını göstərir.

3. 3

   Protezinizi ağzınızda araşdırırıq

   Ön dişlərin dodağa və dilə nisbətən mövqeyi, damaq lövhəsinin qalınlığı və danışarkən oynayıb-oynamadığı həlledicidir. Protezi əlimizə alıb baxmaq kifayət etmir; səs danışarkən pozulursa, protezi danışarkən görmək lazımdır.

4. 4

   Dişləməyə və dodaq dəstəyinə baxırıq

   Alçaq qalmış dişləmə dodaqları içəri çökdürür və hava axınının çıxdığı aralığı daraldır. Bu halda problem bir dişdə deyil, ağzın ümumi hündürlüyündədir.

5. 5

   3D görüntüləmə

   Konusvari şüa kompüter tomoqrafiyası qalan sümüyün həqiqi hündürlüyünü göstərir. Damağı örtməyən sabit həllin mümkün olub-olmadığına burada qərar veririk.

Bunlar ardıcıllıqla sınanır və ən az müdaxiləlidən başlanır. Danışıq probleminin mənbəyi hansıdırsa, həll də oradadır.

Danışıq pozuntusu ağrı vermədiyi üçün növbədə ən sona qoyulur. Ardıcıllığı səhv quran da budur.

Müddəti ən çox müəyyən edən ağzınıza daxil olan şeyin damağı örtüb-örtməməsidir. Aşağıdakı ardıcıllıq damaqlı protezlə başlayır, sabit dişlə bitir.

1. Yeni damaqlı protezdə ilk 48 saat

   Danışıq bu dövrdə ən pis halındadır: səs boğuq, s fışıltılıdır, ağızda daimi artıqlıq hissi var. Bu iki günə baxaraq protez barədə qərar verməyin; dil hələ işə başlamayıb.

2. İkinci həftə

   T, d, n və l düzəlir; dil akril səthin xəritəsini çıxarıb. S və ş ən son qaydasına düşür, çünki ən dar kanalı onlar istifadə edir. Səsli oxuyan pasiyentdə danışıq bu həftə normala yaxınlaşır.

3. Üçüncü və dördüncü həftə

   Bu nöqtədə danışıq əksər hallarda qaydasına düşmüş olur. Bir neçə həftə keçməsinə baxmayaraq fit səsi və ya şaqqıltı davam edirsə, məsələ alışma deyil, protezin tənzimlənməsidir; ediləcək iş daha çox gözləmək deyil, protezi düzəltdirməkdir.

4. İmplant üstü sabit dişdə: üç klinik gün

   Birinci gün implantlar yerləşdirilir və bir neçə saat ərzində ilk sınaq dişləri taxılır, ikinci gün sınaqlarda danışıq da yoxlanılır, üçüncü gün daimi sabit dişlərinizlə çıxırsınız. Damağı örtən lövhə olmadığı üçün dilin sıfırdan öyrənməli olduğu səth yoxdur; danışıq protezdəki kimi həftələrə yayılmır.

5. Sabit dişdən sonrakı ilk günlər

   Danışıq bir neçə gün ərzində qaydasına düşür. Ön dişlərin daxili səthi ilə diş əti arasındakı keçid nahiyəsi s səsinə təsir edirsə, bunu sınaqlarda dinləyib daimi dişlər bərkidilməzdən əvvəl formalaşdırırıq; bir neçə dəqiqəlik düzəliş. Yüngül şişkinlik və həssaslıq adi haldır, üçüncü gündən sonra çəkilir.

Bu səhifədə bir rəqəm vermirik: danışıqdakı dəyişiklik mövcud protezin tənzimlənməsi ilə də aradan qalxa bilər, bütün ağzı əhatə edən sabit həll ilə də. Aradakı fərq böyükdür. Rentgeninizi göndərin, həcmi yazılı şəkildə bölüşək. Qiyməti müəyyən edən maddələr:

Problemin mənbəyi

Mövcud protezin düzəldilməsi, bir ön dişin yerinə qoyulması və bütün ağzın sabit dişlə həlli tamamilə fərqli müdaxilələrdir. Mənbə müəyyən edilmədən verilən rəqəm klinikada dəyişir.

Neçə dişin çatışmadığı

Ön nahiyədəki bir boşluq ilə tam dişsiz çənə ayrı hesablanır. Danışıq baxımından hər ikisi eyni şikayəti yaradır, amma planları və müddətləri üst-üstə düşmür.

Əlavə cərrahiyyənin lazım olub-olmaması

Sümük artırılması və ya sinus dibinin qaldırılması (sinus lift) lazımdırsa, həcm genişlənir. Tətbiq etdiyimiz protokolda bu maddə gündəmə gəlmir; implantlar mövcud bərk sümüyə bərkidilir.

Üst konstruksiya

İmplant üzərində hazırlanacaq sabit dişlərin materialı və laboratoriya işi ümumi məbləğə birbaşa təsir edir; danışıq üçün vacib olan ön nahiyədəki daxili səthin formalaşdırılması da bu işin bir hissəsidir. İstifadə etdiyimiz materialın markasını əvvəldən yazılı şəkildə bildiririk.