Diş ətim geriləyib, kökü görürəm

Mina qatının bitdiyi yer diş ətinin başladığı yerdir. Dişin görünən hissəsini orqanizmin ən bərk toxuması olan mina örtür; diş ətinin altındakı kökün üzərində mina yoxdur, kökü xeyli nazik və yumşaq bir qat örtür. Diş əti gerilədikdə bu qat ağıza açılır: dişlər uzanmış görünür, aralarında qara üçbucaqlar yaranır və dırnağınızı dişin boynunda gəzdirəndə minadan kökə keçdiyiniz pilləni hiss edirsiniz.

Ən çox rastlaşdığımız səbəb sərt fırçalamadır və bu, məhz ağzına ən çox diqqət yetirən pasiyentdə qarşımıza çıxır. Sərt tüklü fırça ilə üfüqi istiqamətdə sürtərək və basaraq fırçalamaq diş əti kənarını illər ərzində aşağı itələyir, dişin boynunda paz şəkilli çuxur buraxır. Buradakı geriləmə iltihabdan deyil, mexaniki aşınmadan qaynaqlanır: diş əti çəhrayıdır, qanamır, amma yenə də geri çəkilib. Sağ əlli pasiyentdə sol tərəfin daha çox təsirlənməsi bunun imzasıdır.

İkinci səbəb diş əti xəstəliyidir və mexanizmi fərqlidir. Diş daşı və ərp diş əti kənarında iltihab yaradır; iltihab sümüyə endikdə dişi tutan sümük əriyir və diş əti əriyən sümüyün ardınca geriləyir. Yanında qanaxma, ağızdan pis qoxu, qızartı və dərinləşən ciblər olur. Burada əsl problem diş əti deyil, altındakı sümükdür. Geniş yayılmış və üfüqi istiqamətdə irəliləmiş sümük itkisi geri gəlmir; yalnız dişin ətrafında dar və dərin defekt qalıbsa, regenerativ cərrahiyyə ilə sümüyün bir hissəsi geri qazanılır. Hansı vəziyyətdə olduğunuzu rentgen və cib ölçümü deyir.

Üçüncüsü anadangəlmə nazik diş əti və nazik sümük quruluşudur. Bəzi ağızlarda kökün xarici səthini örtən sümük kağız nazikliyindədir və üstündəki diş əti kökün formasını büruzə verir; sümük qövsündən kənara, önə doğru yerləşmiş dişlərdə də eyni quruluş görünür. Belə ağızda adi fırçalama vərdişi belə geriləməni başlatmağa kifayət edir.

Dördüncüsü gecə dişləri sıxmadır (bruksizm). Sıxma sağlam ağzı təkbaşına sıradan çıxarmır; onsuz da nazik olan nahiyədə dişin boynuna düşən həddindən artıq yüklə geriləməni sürətləndirir və çuxuru dərinləşdirir. Əlamətləri səhər çənə yorğunluğu, hamarlaşıb parıldamış diş səthləri və oyanan kimi hiss olunan həssaslıqdır. Siqaret isə diş ətinin qanla təchizatını pozub erkən xəbərdarlıqları gizlədir.

Geriləmənin özü təcili deyil; yavaş irəliləyir və hiss olunması illər çəkir. Təcili olan üç vəziyyət var: diş ətində şişkinlik və axıntı, gecələr artan zoqquldayan ağrı, dişin qısa müddətdə laxlamağa başlaması. Bunlar aktiv infeksiyanın və ya irəliləmiş sümük itkisinin əlamətləridir, həmin gün baxılmalıdır. Bunlar yoxdursa, tələsməyə ehtiyac yoxdur; amma səbəb fəaliyyət göstərdikcə geriləmə yalnız bir istiqamətdə gedir.

Səbəb aradan qalxdıqda geriləmə dayanır, toxuma sıxlaşır və həssaslıq geriləyir; amma itirilən hündürlük öz-özünə yerinə gəlmir. Kökü yenidən örtmək ayrıca cərrahi prosedur tələb edir; bunun ən proqnozlaşdırıla bilən yolu damaqdan götürülən birləşdirici toxumanın kök səthinə yerləşdirilməsidir. Bu cərrahiyyənin kökün nə qədərini örtəcəyini dişlərin arasındakı sümük müəyyən edir.

Eyni görünən iki geriləmənin səbəbi və gedişi fərqli olur. Bu ardıcıllığın məqsədi geriləməni ölçmək deyil, onu yaradan amili tapmaqdır.

1. 1

   Geriləmənin xəritəsini çıxarırıq

   Hər dişdə diş əti kənarının minadan nə qədər aşağıda olduğunu millimetrlə qeyd edir və fotoşəklini çəkirik. Tək bir qeyd heç nə demir; əsl məlumat aylar sonrakı ikinci ölçümdə üzə çıxır.

2. 2

   Cib dərinliyini ölçürük

   Nazik zondla diş ətinin dişə birləşdiyi dərinliyə baxırıq. Dayaz cibli və qanamayan ağızda səbəb mexanikidir; dərin və qanayan ciblərdə isə iltihabdır. İki vəziyyətin müalicəsi bir-birinə bənzəmədiyi üçün ayrımı ilk gün aparırıq.

3. 3

   Fırçanızı və fırçalama tərzinizi görmək istəyirik

   İstifadə etdiyiniz fırçanı özünüzlə gətirin; tüklərin kənarlara yayılması basdığınızı göstərir. Sonra fırçanı əlinizə verib necə fırçaladığınızı izləyirik. Danışılan qayda ilə tətbiq edilən hərəkət üst-üstə düşmür.

4. 4

   Dişləməni və sıxma izlərini yoxlayırıq

   Hansı dişin əvvəl təmas etdiyinə, kəsici kənarlardakı hamarlaşmaya və dişlərin boynundakı paz şəkilli çuxurlara baxırıq. Bu izlər varsa, gecə kapası planın bir hissəsi olur; yük aradan qaldırılmadan görülən işin ömrü qısalır.

5. 5

   Rentgen, lazım olduqda tomoqrafiya

   Adi rentgen dişlərin arasındakı sümüyün səviyyəsini göstərir, kökün xarici səthini örtən sümüyün qalınlığını isə göstərmir; onu konusvari şüa kompüter tomoqrafiyası ilə görürük. İrəliləmiş sümük itkisi müzakirə olunursa, bu görüntü olmadan qərar vermirik.

Bunlar aralarından birini seçəcəyiniz alternativlər deyil, ardıcıl tətbiq olunan addımlardır. İlk ikisi edilmədən sonrakılar davamlı olmur.

Geriləmiş diş əti təkbaşına ağrı vermir; illərlə təxirə salınmasının səbəbi budur. Bədəli aşağıdakı ardıcıllıqla ödənilir.

Aşağıdakı ardıcıllıq fırçalamanın düzəldilməsi və diş əti müalicəsi ilə başlayan yol üçün keçərlidir. Kökü örtmə cərrahiyyəsi seçilərsə, onun öz sağalma müddəti bunun üzərinə əlavə olunur.

1. İlk iki həftə

   Fırçalama texnikasını dəyişən pasiyentdə diş ətləri bir neçə gün həssas qalır və qanaxma keçici olaraq artır. Bu, iltihablı toxumanın təmizlənməyə başladığının əlamətidir; fırçalamanı azaltmaq üçün səbəb deyil. Həssaslıq əleyhinə pastanın təsiri bu dövrün sonunda hiss olunur.

2. Altı-səkkiz həftə

   Qanaxma dayanır, diş əti kənarı sıxlaşır və rəngi tünd qırmızıdan açıq çəhrayıya dönür. Geriləmə ölçümlərini bu nöqtədə təkrarlayırıq. Rəqəmlər ilk gündəki ilə eynidirsə, hədəfə çatılıb: əsl qazanc geriləmənin dayanmasıdır.

3. Kökü örtmə cərrahiyyəsi aparılıbsa

   Prosedur yerli anesteziya altında aparılır, həmin gün evinizə qayıdırsınız. İlk həftə həmin nahiyəni fırçalamır, antiseptik məhlulla təmizləyirsiniz; tikişlər bir-iki həftə ərzində çıxarılır. Damaqdan toxuma götürülən yer bir neçə gün narahatlıq verir.

4. Altı ayda bir kontrol müayinəsi

   Geriləmə dayandıqdan sonrakı iş onun dayandığını təsdiqləməkdir: eyni nöqtələri eyni üsulla ölçürük. Yenidən başlayan bir millimetr səbəbin geri qayıtdığını göstərir və erkən aşkarlandıqda qalanı heç yaşanmır.

Bu səhifədə vahid rəqəm vermirik: diş əti geriləməsində yol fırçalamanın düzəldilməsi ilə bitə də bilər, cərrahiyyəyə qədər uzana da bilər; aradakı fərq böyükdür. Düzgün rəqəmi müayinə və rentgendən sonra, həcmi yazılı şəkildə göstərərək deyirik. Qiyməti müəyyən edən maddələr:

Geriləmənin səbəbi

Mexaniki aşınmadan qaynaqlanan geriləmədə görüləcək iş texnikanın düzəldilməsi və təqibdir. İltihabdan qaynaqlanan geriləmədə cib müalicəsi və seansların sayı işə qoşulur; ikisi eyni cür hesablanmır.

Neçə dişin təsirləndiyi

Tək bir dişdə kökü örtmək ilə bir qövs boyunca qonşu bir neçə dişi eyni seansda örtmək ayrı hesablanır. Ağzı görmədən verilən rəqəm klinikada dəyişməyə məhkumdur.

Cərrahiyyənin lazım olub-olmadığı

Birləşdirici toxuma qrefti ayrıca cərrahi prosedurdur; hazırlıq, istifadə edilən tikiş materialı və kontrol qəbulları ümumi məbləğə təsir edir. Geriləməni yalnız dayandırmağı seçən pasiyentdə bu maddə heç işə düşmür.

Yanında aparılan prosedurlar

Dişlərin boynundakı çuxurların plomblanması, gecə kapası və varsa, kök kariyesinin müalicəsi ayrıca maddələrdir. Hansılarının lazım olduğunu müayinədən sonra bir-bir yazırıq.