Çəkilən dişin yerinə diş qoyulmasa nə olar?

Ağzınızdakı hər diş qonşularının və qarşı çənədəki dişin basqısı ilə tarazlıqda durur. Diş çəkildikdə bu tarazlıqdan bir hissə əskik olur; qalan dişlər artıq əvvəlki kimi bir-birinə söykənmir. Dəyişiklik qəfildən deyil, illər ərzində, çox vaxt hiss olunmadan irəliləyir.

Boşluğa ən yaxın qonşu dişlər, xüsusilə arxa azı dişləri, zamanla boşluğa doğru əyilməyə başlayır. Bu əyilmə çeynəmə qüvvəsinin istiqamətini də dəyişir; maili duran dişin üzərinə düşən yük artıq dişin oxu boyunca deyil, yan tərəfdən gəlir və bu da dişin daha tez yıpranmasına səbəb olur. Ön nahiyədə eyni proses dişlərin aralanması və ya önə doğru sürüşməsi şəklində görünür.

Qarşı çənədəki diş də bu boşluqdan təsirlənir. Normalda hər diş qarşısındakı dişlə təmasda olaraq müəyyən həddə durur; qarşısı boşaldıqda bu hədd aradan qalxır və diş yavaş-yavaş çənə sümüyündən kənara doğru uzanır. Buna həddindən artıq çıxma deyilir. İrəlilədikdə diş qarşıdakı boşluğa elə uzanır ki, oraya körpü və ya implant qoymağa yer qalmaya bilər; buna görə qarşı tərəfdəki boşluq illərlə doldurulmadan qaldıqda bir gün öz tərəfinizdəki müalicə də çətinləşir.

Çənə sümüyü üzərinə düşən çeynəmə qüvvəsi sayəsində özünü qoruyur; bu qüvvəni dişin kökü ötürür. Diş çəkildikdə həmin nahiyədəki sümük artıq bu stimulu almır və zamanla həm genişliyini, həm də hündürlüyünü itirməyə başlayır. İtki birinci il daha sürətlə, sonrakı illərdə daha yavaş irəliləyir, amma tamamilə dayanmır. Gələcəkdə implant düşünüldükdə həlledici olan əsas amil budur: sümük nə qədər tez qiymətləndirilsə, plan bir o qədər sadə qalır.

Çatışmayan dişin çeynəmə payı qalan dişlərə paylanır. Bir diş çatışmayanda bu fərq kiçik ola bilər, amma ardıcıl bir neçə diş çatışmırsa, qalan dişlər normadan artıq yük daşıyır; bu da aşınmanı, həssaslığı və bəzi pasiyentlərdə çənə oynağındakı narahatlığı sürətləndirə bilər.

Bütün bunlar hər boşluğun mütləq doldurulmalı olduğu mənasına gəlmir. Məsələn, ağıl dişi çəkildikdə və qarşısındakı diş də yoxdursa və ya çəkiləcəksə, bu boşluğun doldurulmaması tez-tez rast gəlinən və ağlabatan seçimdir; həddindən artıq çıxma və əyilmə riski aşağıdır, çünki bu diş adətən diş cərgəsinin ən sonunda yerləşir. Breket müalicəsi planında bilərəkdən saxlanılan və ya bağlanacaq boşluqlar da bu istisnalara daxildir. Buradakı ortaq cəhət boşluğun qarşısında basqı göstərəcək dişin olmaması və ya boşluğun müalicə planının bir hissəsi olmasıdır.

Doldurmağın lazım olub-olmadığına qərar verərkən həkim üç şeyə baxır: boşluğun öndə, yoxsa arxada olduğuna və görünüb-görünmədiyinə, qarşı çənədə basqı göstərəcək dişin olub-olmadığına, birdən neçə dişin çatışmadığına. Arxa nahiyədə tək, qarşısı da boş olan boşluq aşağı riskli sayıla bildiyi halda, ön nahiyədə və ya qarşısında sağlam diş olan boşluq adətən yaxın vaxtda doldurulmalıdır. Bu üç meyar birlikdə qiymətləndirilmədən verilən «gözləyin» və ya «dərhal edin» cavabı natamam məlumata əsaslanır.

Aşağıdakı bölgü boşluğunuzun qısa müddətdə doldurulmasının lazım olub-olmadığına dair ümumi çərçivə verir; qəti qərar müayinə və rentgenlə aydınlaşır.

Bu ardıcıllıq boşluğunuzun doldurulub-doldurulmayacağına və nə vaxt doldurulacağına necə qərar verildiyini göstərir.

1. 1

   Boşluğun tarixçəsi

   Diş nə vaxt və niyə çəkilib, nə qədər müddətdir boşdur, bu müddətdə hiss etdiyiniz dəyişiklik varmı, bunlar danışılır. Aylar əvvəl çəkilmiş diş ilə illər əvvəl çəkilmiş diş eyni vəziyyətdə deyil.

2. 2

   Klinik müayinə

   Qonşu dişlərin əyilib-əyilmədiyi, qarşı dişin uzanıb-uzanmadığı və boşluğun genişliyi birbaşa baxılaraq qiymətləndirilir.

3. 3

   Rentgen və ya tomoqrafiya

   Boşluqdakı sümüyün nə qədərinin qaldığı, qonşu köklərin bucağı və qarşı dişin kök səviyyəsi görüntü ilə aydınlaşır. Bu, doldurmanın təxirəsalınmazlığını da müəyyən edir.

4. 4

   Qarşı çənənin ayrıca qiymətləndirilməsi

   Qarşı dişin basqı göstərib-göstərmədiyi, həmin dişdə də uzanmanın başlayıb-başlamadığı yoxlanılır; bəzən əsl təxirəsalınmazlıq çəkilən dişin özündə deyil, onun qarşısındakı dişdədir.

5. 5

   Seçimlərin və vaxtın müzakirəsi

   Doldurmaq lazımdırsa, hansı metodun uyğun olduğu və nə qədər gözləmək olacağı; lazım deyilsə, müşahidənin hansı tezlikdə aparılacağı aydınlaşdırılır.

Boşluq doldurulacaqsa, metod bir neçə meyara görə seçilir; doldurulmayacaqsa da müşahidə planı lazımdır.

Məqsəd sizi qorxutmaq deyil, boşluğa niyə vaxtla bağlı məsələ kimi baxmalı olduğunuzu göstərməkdir.

Bu zaman cədvəli boşluq doldurulmadan qaldıqda ümumi meyli göstərir; sürət insandan insana və boşluğun yerinə görə dəyişir.

1. İlk aylar

   Adətən gözlə görünən dəyişiklik olmur; qonşu və qarşı dişlərdə hərəkət hələ başlamayıb və ya çox azdır.

2. Altı aydan bir neçə ilə qədər

   Qarşı diş varsa, həddindən artıq çıxma nəzərə çarpmağa başlayır, qonşu dişlərdə yüngül əyilmə hiss olunur.

3. Bir neçə il sonra

   Sümük həcmindəki azalma qabarıqlaşır, dişlərin vəziyyətindəki dəyişiklik artıq güzgüdə də görünür; gələcəkdə düşünüləcək müalicə planı bu nöqtədə daha mürəkkəb hala gəlmiş olur.

4. İllər ərzində, bir neçə boşluq yığılanda

   Çeynəmə qaydası pozulur, qalan dişlərin üzərindəki yük daha da artır; bu nöqtədə müalicə tək bir dişi deyil, bütün ağzı əhatə edən plan tələb edə bilər.

Burada vahid rəqəm vermirik, çünki boşluğu nə qədər tez həll etdiyiniz hansı metodun seçildiyi qədər həlledicidir. Maddələr:

Nə qədər vaxt keçdiyi

Erkən qiymətləndirilən boşluqda sümük kifayət qədər qalır; illər sonra müraciət edilən boşluqda əlavə cərrahi müdaxilə lazım ola bilər.

Seçilən metod

İmplant, körpü və çıxan protez fərqli material və seans tələb edir.

Əlavə cərrahi müdaxilənin lazım olub-olmadığı

Sümük həcmi azalıbsa, sümük artırılması gündəmə gələ bilər; erkən qərar verən pasiyentlərdə bu maddə tətbiq olunmur.

Neçə dişin təsirləndiyi

Tək boşluqla ardıcıl bir neçə boşluğu əhatə edən plan eyni hesaba daxil olmur.