Ihde implantı nədir?

Adın bir insandan gəlməsi çaşqınlıq yaradır. Prof. Dr. Stefan Ihde kortikobazal implantologiya üzrə uzun illər çalışmış, nəşrlər etmiş və təlim keçmiş həkimdir; onun adı ilə anılan implant istehsalçısı da var. Amma pasiyentin axtardığı cavab məhsul kataloqunda deyil. Bu yanaşmanı müəyyən edən eyni vaxtda qəbul olunan üç qərardır və üçü ayrı-ayrılıqda tətbiq edildikdə eyni nəticəni vermir.

Birinci qərar implantın haraya bərkidiləcəyidir. Çənə sümüyü tək qatdan ibarət deyil. Yuxarıda dişlərin oturduğu alveol sümüyü var; bu qat dişin varlığından asılıdır və diş itirildikdə yüksüz qaldığı üçün əriyir. Onun altında və ətrafında isə kortikal və bazal adlanan, xeyli bərk olan və diş itkisindən xeyli az təsirlənən qatlar yerləşir. Klassik implant yuxarıdakı qata oturur; kortikobazal yerləşdirmə isə aşağıdakına möhkəm bərkidilir. Sümük əridiyi halda implant qoymağın mümkün olmasının səbəbi budur.

İkinci qərar implantın neçə hissədən ibarət olacağıdır. Klassik sistemlər ikihissəlidir: sümüyə daxil olan gövdə və onun üzərinə burulan birləşdirici hissə. İkisinin birləşdiyi yerdə mikron ölçülü aralıq qalır; bu aralıq həm bakteriyalar üçün sahə, həm də boşalma nöqtəsidir. Birhissəli, yəni monoblok dizaynda belə birləşmə yoxdur. Bunun müqabilində bir məhdudiyyət yaranır: bucaq sonradan üst hissəni dəyişməklə düzəldilə bilmir, yəni planlaşdırma əvvəldən düzgün olmalıdır.

Üçüncü qərar implantın nə vaxt yüklənəcəyidir. Klassik yolda implant yerləşdirildikdən sonra aylarla gözlənilir, çünki bərkimə sümüyün implant səthinə birləşməsi ilə, yəni zamanla yaranır. Bərk sümüyə möhkəm bərkidilmiş implantda isə bərkimə ilk gündən mexanikidir; vintin bərk taxtaya oturması kimi. Gözləniləsi bir şey olmadığı üçün daimi sabit körpü üçüncü gün bərkidilə bilər; ilk iki gün sınaq dişlərindən istifadə olunur.

Burada açar məqam üçünün bir-birinə bağlı olmasıdır. Dərhal yükləmə yalnız ilk gündən kifayət qədər mexaniki bərkimə olduqda təhlükəsizdir; bu bərkimə də bərk qata möhkəm bərkidilməkdən yaranır. Yumşaq sümüyə yerləşdirilmiş implantı erkən yükləmək, eyni protokolu tətbiq edirmiş kimi görünsə də, tamamilə başqa şeydir və implantın itirilməsinə səbəb olur. Yəni «dərhal yükləmə edirik» cümləsi tək başına bu yanaşmanı təsvir etmir.

Yuvanın necə hazırlanması da yanaşmanın bir hissəsidir. Klassik metodda yuva frezlərlə sümük götürülərək açılır; götürülən sümük geri gəlmir. Osteokompressiya adlanan yanaşmada isə yuva sümük götürülərək deyil, yana doğru sıxılaraq hazırlanır. Sıxılan sümük sıxlaşır və implantı daha möhkəm qavrayır. İlk gün əldə edilən bərkimənin bir hissəsi buradan qaynaqlanır.

Yanaşmanın tətbiq sahəsi dardır və bunu əvvəlcədən demək lazımdır. Aşağıdakılar müayinədə baxılan məqamlardır; qəti qərar tomoqrafiyadan sonra verilir.

Aşağıdakı ardıcıllıq üç qərarın praktikada necə birləşdiyini göstərir.

1. 1

   Tomoqrafiya və qatın seçilməsi

   Üçölçülü təsvirdə sümüyün hündürlüyü, eni və bərkliyi ölçülür. Hər implantın hansı qata, hansı bucaq altında gedəcəyi burada qərara alınır. Bu qərar sonradan dəyişdirilə bilmədiyi üçün planlaşdırmanın çəkisi klassik metodla müqayisədə daha böyükdür.

2. 2

   Yuvanın sıxılaraq hazırlanması

   Yuva sümük götürülərək deyil, yana doğru sıxılaraq açılır. Məqsəd sümüyü sıxlaşdırıb implantın qavranmasını artırmaqdır. Burada istiliyə nəzarət həlledicidir: həddindən artıq qızan sümük sağalmır.

3. 3

   Yerləşdirmə və torkun ölçülməsi

   İmplant bərk qata möhkəm bərkidilir və bərkimə tork göstəricisi ilə təsdiqlənir. Yükləmə qərarını bu rəqəm verir, pasiyentin təqvimi yox. Gözlənilən dəyərə çatmayan implant həmin gün yüklənmir.

4. 4

   Ölçü və istehsal

   Ağızdan rəqəmsal ölçü götürülür, körpü layihələndirilib hazırlanır. Bu mərhələni sıxışdırmaq olmur: ölçü ilə istehsalın eyni günə sığmaması müddətin niyə bir günə enə bilmədiyini izah edir.

5. 5

   Təhvil və dişləmənin tənzimlənməsi

   Körpü implantlara vintlə bərkidilir və dişləmə tənzimlənir. Birhissəli implantlarda yükün bərabər paylanması xüsusilə vacibdir, çünki bucağı düzəltmək üçün sonradan dəyişdiriləcək üst hissə yoxdur.

6. 6

   Kontrol müayinələri və gecə kapası

   Təhvil verilən körpü daimi körpüdür; sonradan onun yerinə başqa üst konstruksiya hazırlanmır. Ardınca kontrol müayinəsi, lazım olduqda dişləmənin tənzimlənməsi və planlaşdırılıbsa, gecə kapası gəlir; sonra müntəzəm kontrol müayinələrinə keçilir.

Bu yanaşma yeganə seçim deyil. Qərar verərkən müqayisə olunan yollar bunlardır.

Yalnız üstünlüklərdən danışan səhifə reklam kimi oxunur. Aşağıdakılar yanaşmanın real məhdudiyyətləridir.

Klinik günləri bitəndə müalicə bitmir; uyğunlaşma dövrü başlayır.

1. İlk üç gün

   Şişkinlik və göyərmə adətən ikinci və ya üçüncü gün ən çox nəzərə çarpır, sonra geriləyir; bu, gözlənilən gedişdir. Bu dövr soyuq kompres, başı hündürdə yatmaq və verilən dərmanlarla idarə olunur.

2. İlk həftə

   Şişkinlik geriləyir, ağrıkəsiciyə ehtiyac azalır. Danışıq ilk günlərdə fərqli hiss olunur və bir neçə gün ərzində düzəlir. Çeynəmə yumşaq qidalarla məhdudlaşır.

3. İlk ay

   Diş əti yeni formasına uyğunlaşır və çeynəmə tədricən normala qayıdır. Kontrol müayinəsində dişləmə yenidən ölçülür; ilk həftələrdə üzə çıxan kiçik təmas fərqləri burada düzəldilir.

4. Uzunmüddətli kontrol müayinələri

   Daimi körpünün ömrü müntəzəm kontroldan asılıdır. Planlaşdırılıbsa, gecə kapasından müntəzəm istifadə olunur. Kontrol fasilələri ağızdakı vəziyyətin gedişinə görə müəyyən edilir; ilk il daha tez-tez, sonra seyrəkləşən təqvimə əməl olunur.

Bu səhifədə rəqəm vermirik; düzgün rəqəm tomoqrafiyaya baxıldıqdan sonra məlum olur. Ümumi məbləği müəyyən edən maddələr bunlardır:

İmplantların və çənələrin sayı

Say pasiyentin seçiminə görə deyil, sümüyün vəziyyətinə və körpünün uzunluğuna görə müəyyən edilir. Yükün bölüşdürülməsinə əsaslanan planda say adətən daha çox götürülür.

Üst konstruksiyanın materialı və hazırlanması

Üçüncü gün bərkidilən daimi sabit dişlər materialı və laboratoriya işi ilə birlikdə bir maddədir; əksər planlarda ümumi məbləğin ən böyük hissəsi budur.

Diş çəkilməsi və əlavə prosedurlar

Eyni seansda çəkiləcək diş və ya əvvəlcə müalicə olunmalı infeksiya varsa, ayrıca maddə kimi əlavə olunur.

Sümük artırılmasının lazım olub-olmaması

Bu yanaşmanın qiymət baxımından əsl fərqi buradadır: implantlar diş itkisindən az təsirlənən qata bərkidilə bildikdə, əksər hallarda qreft tələb olunmur və həm müddət, həm də qiymət azalır.