دندان مصنوعی شکست: چه باید کرد، می‌شود آن را چسباند؟

پایه دندان مصنوعی با اینکه سخت به نظر می‌رسد، در واقع از آکریلی شکننده ساخته شده است. این ماده آن‌قدر مقاوم است که بار جویدن را سال‌ها تحمل کند، اما در برابر ضربه ناگهانی مقاوم نیست. افتادن روی زمین، برخورد به لبه روشویی یا گاز گرفتن لقمه‌ای سفت با زاویه‌ای غیرمنتظره، نیرویی بیش از تحمل آکریل را در یک نقطه متمرکز می‌کند و همان‌جا می‌شکند. فلز یا کامپوزیت نیست؛ هرچند به شکنندگی شیشه نیست، ماده‌ای است که به شکلی مشابه در یک ضربه ناگهانی می‌شکند.

در دندان مصنوعی‌های بالا، شایع‌ترین جای شکستگی وسط سقف دهان است. علتش ساختاری است: پایه دندان مصنوعی بالا در این قسمت فقط یک صفحه نازک است و در ناحیه‌ای از دهان که قوس سقف دهان یا برجستگی استخوانی وسط سقف دهان قرار دارد، ضخامت از این هم کمتر می‌شود. وقتی دندان مصنوعی می‌افتد یا از جلو ضربه می‌خورد، نیرو اغلب درست روی همین خط متمرکز می‌شود و ترکی صاف که از وسط می‌گذرد پدید می‌آید. در دندان مصنوعی‌های پایین، شکستگی بیشتر در باریک‌ترین نقطه پایه نعل‌اسبی، هم‌راستای دندان نیش، دیده می‌شود.

برخی شکستگی‌ها یک‌باره پیش نمی‌آیند، در طول سال‌ها جمع می‌شوند. دندان مصنوعی با هر بار جویدن کمی خم می‌شود و به‌ویژه اگر دیگر کاملاً روی بستر زیرینش ننشیند، این خم شدن محسوس‌تر می‌شود. این خم شدن تکراری در آکریل، درست مثل سیمی که مدام خم می‌شود و یک روز می‌شکند، ترک‌های ریزی را جمع می‌کند که با چشم دیده نمی‌شوند. اینکه دندان مصنوعی‌ای که سال‌ها بی‌مشکل استفاده شده ناگهان و بدون ضربه خاصی بشکند، معمولاً نتیجه همین انباشت است؛ علتش افتادن نیست، فرسودگی است.

شکستگی لزوماً همیشه در پایه نیست. یک دندان ممکن است از بدنه دندان مصنوعی جدا شود. یکی از علت‌ها این است که آن دندان هنگام ساخت به‌اندازه کافی محکم به پایه متصل نشده؛ علت دیگر نیرویی است که پیوسته روی آن دندان متمرکز می‌شود، مثلاً تماس دائمی یک دندان طبیعی تکی در فک مقابل با دندان مصنوعی، یا عادت دندان‌قروچه. این نوع شکستگی حتی وقتی پایه سالم است ممکن است رخ دهد و معمولاً آسان‌تر از شکستگی پایه تعمیر می‌شود.

اینکه یک دندان مصنوعی بارها و بارها بشکند، نشانه وضعیت دیگری است. پس از کشیدن دندان، استخوان زیر آن آرام‌آرام کوچک می‌شود و دندان مصنوعی به مرور بستری را که روی آن می‌نشیند از دست می‌دهد. دندان مصنوعی‌ای که بسترش را از دست داده دیگر ثابت نمی‌ماند، هنگام جویدن لق می‌خورد و این لق خوردن با هر گاز پایه را بیش از حد معمول خم می‌کند. یعنی شکستگی اول ممکن است یک اتفاق باشد، اما اگر همان دندان مصنوعی ظرف چند ماه برای بار دوم می‌شکند، موضوع دیگر مقاومت آکریل نیست، تغییر بستر زیر دندان مصنوعی است. نادیده گرفتن این تفاوت و چندین بار تعمیر کردن دندان مصنوعی، یعنی هر بار به تعویق انداختن مشکل اصلی.

برخی عادت‌ها خطر شکستن را مستقیماً بیشتر می‌کنند. جویدن یخ، گاز گرفتن خودکار یا ناخن، تلاش برای شکستن آجیل‌های سخت‌پوست با دندان مصنوعی، انداختن دندان مصنوعی هنگام درآوردن یا گذاشتن آن روی سطحی سخت، خستگی آکریل را سریع‌تر می‌کند. در کسانی که عادت دندان‌قروچه و فشردن دندان‌ها دارند شکستگی‌ها شایع‌ترند، چون بار روی دندان مصنوعی هم بزرگ‌تر است و هم طولانی‌تر.

عمر دندان مصنوعی هم عاملی است. آکریل در طول سال‌ها با جذب و از دست دادن رطوبت کمی رنگ و ساختارش تغییر می‌کند، از اسیدهای موجود در بزاق و غذاها اثر می‌پذیرد و به مرور انعطاف روز اولش را از دست می‌دهد. دندان مصنوعی بیش از ده‌ساله در برابر یک ضربه همان واکنش دندان مصنوعی دوساله را نشان نمی‌دهد. به همین دلیل شکستگی در یک دندان مصنوعی قدیمی فقط به شدت آن ضربه مربوط نیست، به عمر دندان مصنوعی هم مربوط است.

این تفکیک را پس از اینکه دندان مصنوعی را در دست گرفتیم و شکل شکستگی و تناسبش با دهان را دیدیم انجام می‌دهیم. فهرست‌های زیر برای این است که وضعیت خود را بهتر بشناسید؛ تصمیم قطعی پس از معاینه گرفته می‌شود.

ترتیب زیر اغلب در یک نوبت کامل می‌شود. هدف فقط بستن شکستگی نیست، فهمیدن علت شکستن و جلوگیری از تکرار آن است.

1. 1

   قطعه‌ها را جمع کنید و عکسش را بفرستید

   همه قطعه‌های شکسته را، اگر قطعه‌ای گم نشده، در ظرفی تمیز نگه دارید. اگر ممکن است عکس دندان مصنوعی را از طریق فرم بفرستید؛ می‌توانیم نوع شکستگی و امکان تعمیر را از پیش ارزیابی کنیم.

2. 2

   درباره سابقه دندان مصنوعی صحبت می‌شود

   اینکه دندان مصنوعی چند سال دارد، پیش‌تر شکسته یا نه، و کی و چگونه شکسته، مستقیماً در تصمیم وارد می‌شود. دندان مصنوعی دوساله‌ای که اولین بار شکسته و دندان مصنوعی ده‌ساله‌ای که برای بار سوم شکسته، وضعیت یکسانی را نشان نمی‌دهند.

3. 3

   شکستگی بررسی می‌شود

   بررسی می‌شود که ترک صاف است یا چندتکه، قطعه‌ها کاملاً روی هم می‌نشینند یا نه و جز پایه، دندانی آسیب دیده یا نه. این بررسی تعیین می‌کند تعمیر درست است یا دندان مصنوعی تازه.

4. 4

   داخل دهان و بستر ارزیابی می‌شود

   دندان مصنوعی در دهان گذاشته می‌شود و بررسی می‌شود که لق می‌خورد یا نه، ارتفاع برجستگی استخوان که با دست حس می‌شود چقدر است و رد زخمی هست یا نه. در شکستگی‌های تکراری این گام از خود تعمیر مهم‌تر است.

5. 5

   تصمیم تعمیر یا دندان مصنوعی تازه

   اگر شکستگی یک‌باره و تمیز است و مشکل بستر وجود ندارد، تعمیر پیشنهاد می‌شود. اگر مشکل بستر وجود دارد یا شکستگی چندتکه است، درباره دندان مصنوعی تازه، و در صورت نیاز همراه با گزینه‌های متکی بر ایمپلنت، صحبت می‌شود.

6. 6

   تعمیر یا دندان مصنوعی تازه انجام می‌شود

   تعمیر ساده همان روز و تقویتی که لابراتوار لازم دارد ظرف چند ساعت تا یک روز کامل می‌شود. اگر تصمیم به ساخت دندان مصنوعی تازه گرفته شده، مراحل قالب‌گیری و امتحان شروع می‌شود.

گزینه‌های زیر بر اساس نوع شکستگی و دفعات تکرار آن انتخاب می‌شوند. ترتیب از کم‌مداخله‌ترین تا ماندگارترین است.

این‌ها را می‌نویسیم تا ببینید چرا صبر کردن کارها را دشوارتر می‌کند.

روند زیر هم برای مسیری است که با تعمیر ساده تمام می‌شود و هم برای مسیری که به دندان مصنوعی تازه یا دندان‌های ثابت می‌رسد. اینکه شما در کدام هستید پس از معاینه روشن می‌شود.

1. اگر تعمیر ساده انجام شده: همان روز

   اگر یک دندان دوباره متصل شده یا ترکی کوچک تقویت شده، دندان مصنوعی همان روز یا ظرف چند ساعت تحویل داده می‌شود. می‌توانید بلافاصله استفاده از آن را ادامه دهید.

2. اگر تعمیر لابراتواری انجام شده: یک روز

   هم‌تراز کردن و تقویت شکستگی پایه به کار لابراتواری نیاز دارد. اگر در این مدت دندان مصنوعی یدکی دارید می‌توانید از آن استفاده کنید؛ اگر ندارید ممکن است لازم باشد با غذاهای نرم سر کنید.

3. اگر دندان مصنوعی تازه ساخته شده: دو تا سه هفته

   مراحل قالب‌گیری، امتحان و تحویل در چند نوبت انجام می‌شود. گفتار و جویدن با دندان مصنوعی تازه در روزهای اول متفاوت حس می‌شود و ظرف دو هفته جا می‌افتد.

4. اگر به دندان‌های ثابت رفته‌اید: سه روز کاری کلینیک

   در پروتکلی که به کار می‌بریم، روز اول CBCT، ایمپلنت‌ها، قالب دیجیتال و نخستین دندان‌های آزمایشی؛ روز دوم امتحان‌ها و انتخاب رنگ نهایی؛ روز سوم با محکم شدن دندان‌های ثابت نهایی کامل می‌شود. پس از آن چون پایه آکریلی حمل نمی‌کنید، خطر شکستن به این شکل از بین می‌رود.

در شکستگی دندان مصنوعی، میان دوباره متصل کردن یک دندان و نو کردن کامل پایه تفاوت زیادی هست. دامنه درست کار را پس از دیدن شکستگی می‌گوییم. اقلام تعیین‌کننده دامنه کار این‌ها هستند:

نوع شکستگی

جدا شدن یک دندان، ترکی صاف و شکستگی چندتکه اقدامات متفاوتی لازم دارند؛ زمان و نیاز لابراتواری‌شان هم متفاوت است.

تعمیر یا دندان مصنوعی تازه

اگر مشکل بستر وجود نداشته باشد، تعمیر کافی است. اگر بستر لق است یا دندان مصنوعی بارها شکسته، دندان مصنوعی تازه نتیجه قابل‌اعتمادتری می‌دهد و دامنه کار تغییر می‌کند.

دفعات شکستن و وضعیت بستر

در شکستگی‌های تکراری ابتدا بستر ارزیابی می‌شود؛ در صورت نیاز ریلاین یا گزینه‌های متکی بر ایمپلنت به دامنه کار افزوده می‌شوند.

زمان لابراتوار

تعمیرهای ساده همان روز کامل می‌شوند، اما تعمیرهایی که تقویت پایه لازم دارند زمان لابراتوار می‌خواهند. این زمان بر دامنه کار و تعداد نوبت‌ها اثر می‌گذارد.