گیر کردن غذا بین دندان‌ها

دو دندانی که کنار هم قرار دارند، نه با یک سطح صاف، بلکه در یک نقطه کوچک و محکم با هم تماس دارند. این نقطه یکی از کم‌توجه‌ترین اما کاربردی‌ترین ساختارهای دهان است: هنگام جویدن، در برابر نیرویی که غذا را به سمت بالا فشار می‌دهد، مثل یک دریچه عمل می‌کند. اگر تماس محکم باشد، لقمه از میانش رد نمی‌شود؛ از لحظه‌ای که شل شود، با هر بار جویدن کمی بیشتر به داخل رانده می‌شود.

رایج‌ترین علت باز شدن این تماس، از دست رفتن دندانی در همان نزدیکی است. وقتی دندانی کشیده می‌شود یا از دست می‌رود، دندان‌های مجاور شروع به کج شدن به سمت فضای خالی می‌کنند و دندان فک مقابل به سمت آن بلند می‌شود. تماس دندانی که کج شده با همسایه‌اش دیگر در همان جا و با همان استحکام نیست. یعنی گیر کردن غذا اغلب پیامد بی‌صدای از دست رفتن دندان است که ماه‌ها بعد ظاهر می‌شود.

دسته دوم علت‌ها به خود ساختار نقطه تماس مربوط است. پرکردگی ساییده یا لب‌پریده، پوسیدگی‌ای که از نقطه تماس شروع شده، یا روکشی که تماسش با دندان مجاور درست برقرار نشده، همین نتیجه را دارند. ویژگی مشترک این دسته این است: وقتی مشکل کوچک است حل می‌شود و هرچه بزرگ‌تر شود، هم درمان و هم هزینه بزرگ‌تر می‌شود.

سومین علت خود لثه است. وقتی لثه تحلیل می‌رود، فضای مثلثی میان دو دندان باز می‌شود و غذا به آنجا می‌رود. در این حالت ممکن است نقطه تماس هنوز سر جایش باشد؛ مشکل عقب‌نشینی تکیه‌گاه زیر آن است. در این وضعیت، گیر کردن غذا ممکن است نخستین نشانه محسوس بیماری لثه (پریودنتیت) پیشرفته باشد.

علتی کمتر شناخته‌شده هم از فک مقابل می‌آید. وقتی برجستگی تیز دندان مقابل درست روی فاصله میان دو دندان قرار بگیرد، با هر گاز زدن غذا را مثل یک پیستون به پایین می‌راند. در این حالت ممکن است در دندان‌های پایین مشکل آشکاری دیده نشود؛ جایی که باید اصلاح شود همان برجستگی در فک مقابل است.

ماندن باقی‌مانده غذا در آن نقطه بی‌خطر نیست. باکتری در آن ناحیه جمع می‌شود، لثه ملتهب می‌شود، خونریزی می‌کند و به مرور در آن نقطه پاکت لثه عمیق‌تر می‌شود. هرچه پاکت عمیق‌تر شود، تمیز کردنش دشوارتر است و وقتی تمیز نشود، تحلیل استخوان پیش می‌رود. پوسیدگی نقطه تماس هم در همین ناحیه زیاد دیده می‌شود. یعنی ناراحتی کوچکی که روزی دو بار رخ می‌دهد، ممکن است ظرف چند ماه به تحلیل استخوان تبدیل شود.

یک شکایت واحد ممکن است علت‌های بسیار متفاوتی داشته باشد. تفکیک با معاینه و عکس رادیولوژی انجام می‌شود؛ با نگاه کردن به خودتان نمی‌توانید آن را تشخیص دهید.

هرچند شکایت ساده به نظر می‌رسد، ارزیابی از چند مرحله تشکیل می‌شود؛ چون پشت یک نشانه واحد ممکن است علت‌های بسیار متفاوتی باشد.

1. 1

   مشخص کردن ناحیه‌ای که غذا گیر می‌کند

   پرسیده می‌شود غذا بین کدام دو دندان، در کدام سمت و با چه غذاهایی گیر می‌کند. اطلاعاتی که بیمار می‌دهد در اینجا بسیار ارزشمند است؛ ناحیه اغلب همان جایی است که بیمار نشان می‌دهد.

2. 2

   آزمایش نقطه تماس

   با یک نوار نازک، استحکام تماس میان دو دندان سنجیده می‌شود. فاصله‌ای که نوار بدون مقاومت از آن رد شود، مستقیماً نشان می‌دهد تماس باز شده است.

3. 3

   عکس رادیولوژی

   پوسیدگی نقطه تماس با چشم دیده نمی‌شود؛ در عکس رادیولوژی آشکار می‌شود. همان تصویر سطح استخوان آن ناحیه و در صورت وجود، تحلیل استخوان را هم نشان می‌دهد.

4. 4

   اندازه‌گیری لثه

   عمق پاکت در آن نقطه اندازه‌گیری و وجود یا نبود خونریزی بررسی می‌شود. این اندازه‌گیری اصلی است که نشان می‌دهد گیر کردن غذا چقدر به لثه آسیب زده است.

5. 5

   بررسی اکلوژن

   بررسی می‌شود که آیا برجستگی‌ای در فک مقابل غذا را به پایین می‌راند یا نه. اگر این مرحله از قلم بیفتد، دندان پایینی هر چند بار هم درمان شود، گیر کردن غذا ادامه دارد.

6. 6

   درمان بر اساس علت

   نو کردن پرکردگی یا روکش، پاک کردن پوسیدگی، تنظیم اکلوژن یا درمان لثه. اگر دندان ازدست‌رفته‌ای وجود داشته باشد، صحبت اصلی درباره این است که آن فضای خالی چگونه حل شود.

راه‌حل ماندگار در کلینیک است؛ اما تمیز کردن درست ناحیه تا زمان نوبت، از بزرگ‌تر شدن آسیب جلوگیری می‌کند.

چون این شکایت کوچک به نظر می‌رسد، یکی از نشانه‌هایی است که بیش از همه به تعویق می‌افتد. موارد زیر پیامدهای واقعی به تعویق انداختن است.

وقتی علت درست پیدا شود، نتیجه بلافاصله حس می‌شود؛ اگر حس نشود، یعنی علت هنوز پیدا نشده است.

1. همان روز

   اگر نقطه تماس نو شده یا اکلوژن تنظیم شده باشد، گیر کردن غذا همان روز تمام می‌شود. در روزهای اول ممکن است در آن ناحیه حساسیت خفیفی باشد؛ با آرام شدن بافت برطرف می‌شود.

2. هفته اول

   اگر التهاب لثه وجود داشته باشد، شروع به فروکش می‌کند و خونریزی کم می‌شود. باید تمیز کردن منظم ناحیه را ادامه داد؛ رها کردن آن به این بهانه که ملتهب است وضعیت را بدتر می‌کند.

3. ماه اول

   اندازه‌گیری پاکت تکرار و بررسی می‌شود که التهاب فروکش کرده یا نه. اگر عمقی باقی مانده باشد، درمان لثه برنامه‌ریزی می‌شود.

4. درازمدت

   اگر علت از دست رفتن دندان باشد، صحبت اصلی از اینجا شروع می‌شود. تا وقتی فضای خالی حل نشود، دندان‌های مجاور به کج شدن و دندان مقابل به بلند شدن ادامه می‌دهند؛ گیر کردن غذا در نقطه دیگری برمی‌گردد.

یک شکایت واحد ممکن است با یک کار یک‌جلسه‌ای حل شود یا تا درمان لثه و برنامه‌ریزی برای دندان ازدست‌رفته ادامه پیدا کند. مواردی که آن را تعیین می‌کنند این‌هاست:

علت چیست

تنظیم اکلوژن، نو کردن پرکردگی، درمان پوسیدگی و روکش کارهای متفاوتی هستند. عدد قطعی پس از دیدن عکس رادیولوژی مشخص می‌شود.

آیا درمان لثه لازم است

اگر پاکت عمیق شده باشد، درمان ممکن است از یک کار موضعی به طرحی تبدیل شود که کل دهان را در بر می‌گیرد. اگر زود مراجعه کنید، این هزینه اصلاً پیش نمی‌آید.

طرح بعدی در صورت وجود دندان ازدست‌رفته

اگر منشأ گیر کردن غذا از دست رفتن دندان باشد، هزینه اصلی در حل آن فضای خالی است. در بیمارانی که زود تصمیم می‌گیرند، هزینه جراحی اضافی پیش نمی‌آید.

در چند ناحیه است

وضعیتی که به یک نقطه محدود است با همان مشکل در چند جای دهان یک کار نیست. گیر کردن گسترده غذا معمولاً نشانه وضعیتی بزرگ‌تر است.