Postnasale drip: waardoor loopt er slijm in uw keel, en wanneer komt het van een tand?

Het slijmvlies dat de neus en de bijholten bekleedt, maakt voortdurend slijm aan, en dat slijm loopt normaal ongemerkt naar de keel en wordt doorgeslikt. Cleveland Clinic schrijft dat de klieren in neus en keel per dag ongeveer 1 tot 2 liter slijm aanmaken, en dat u postnasale drip voelt doordat meer slijm dan normaal zich achter in de keel verzamelt en naar beneden loopt. Het NHS beschrijft dit beeld als slijm in de neus en de bijholten en slijmophoping in de keel, en noemt als klachten een neus die steeds verstopt is of loopt, het gevoel van een brok of iets wat in de keel vastzit, vaak slikken of hoesten om de keel schoon te maken, het gevoel dat slijm langzaam naar de keel loopt en knisperende oren.

Volgens het NHS duren deze klachten meestal een paar dagen, soms langer. Slijm en afscheiding zijn niet schadelijk; ze zijn de manier waarop het lichaam een infectie opruimt. Wat het slijm doet toenemen, is dat het slijmvlies van neus, bijholten en keel opzwelt en meer slijm dan normaal aanmaakt. De oorzaken die het NHS noemt, zijn infecties zoals verkoudheid, griep en sinusitis, luchtvervuiling en sigarettenrook, allergische reacties op pollen, stof en dieren, en aandoeningen van de neus zoals neuspoliepen. Cleveland Clinic voegt daar een scheef neustussenschot, koude en droge lucht, gekruid eten, zwangerschap en hormonale veranderingen, de anticonceptiepil en bloeddrukmedicijnen, en maagzuurreflux aan toe.

Allergische en niet-allergische neusontsteking horen bij de veelvoorkomende bronnen van langdurige postnasale drip. Het NHS schrijft dat er bij allergische rinitis niezen, jeuk in de neus, een lopende of verstopte neus, jeukende en tranende ogen, hoesten en jeuk aan het gehemelte zijn, en dat de klachten binnen enkele minuten na contact met het allergeen beginnen. Bij niet-allergische rinitis zijn de klachten vergelijkbaar, maar de uitlokkers zijn weersveranderingen, inspanning, rook, de geur van parfum en verf, alcohol en gekruid eten, zwangerschap of hormoonmedicijnen, een te traag werkende schildklier en sommige medicijnen. Bij de medicijnen die het NHS noemt, horen bloeddrukmedicijnen die ACE-remmers heten, bètablokkers, pijnstillers zoals aspirine en ibuprofen, en neussprays tegen verstopping die langer worden gebruikt dan op de verpakking staat.

Neussprays tegen verstopping verdienen een aparte waarschuwing, want dit is de typische fout die postnasale drip laat voortduren. Het NHS schrijft dat neussprays tegen verstopping die zonder recept te koop zijn niet langer dan 5 dagen moeten worden gebruikt, en dat langer gebruik de verstopping kan verergeren en het herstel van de klachten moeilijker kan maken. De spray vaker gebruiken naarmate de verstopping toeneemt, kan dus uitlopen op een vicieuze cirkel die de verstopping die de spray zelf veroorzaakt in stand houdt. Bent u over de termijn op de verpakking heen, overleg dan met uw apotheker of huisarts.

De kant van de reflux wordt vaak over het hoofd gezien. Cleveland Clinic omschrijft reflux die tot in strottenhoofd en keelholte komt (laryngofaryngeale reflux) als een bijzondere vorm van reflux waarbij de maaginhoud niet in de slokdarm blijft, maar tot in de keel komt. Bij de klachten horen heesheid, het gevoel van een brok of iets wat in de keel vastzit, keelschrapen, langdurig hoesten en het gevoel van postnasale drip. Een belangrijk detail: bij deze reflux kunnen de typische refluxklachten zoals brandend maagzuur en indigestie ontbreken. Daarom wordt bij iemand die zonder neusklachten steeds zijn keel moet schrapen en ’s ochtends hees is, ook aan reflux gedacht.

De tandkant is zeldzamer, maar als ze wordt overgeslagen, werkt de behandeling niet. De wortels van de bovenste premolaren en kiezen liggen heel dicht bij de bodem van de bijholte; een ontsteking aan de wortelpunt van een van deze tanden, gevorderde tandvleesziekte of een opening die na een extractie is overgebleven, kan een infectie naar de bijholte brengen. Dat heet een sinusitis die van een tand komt (odontogene sinusitis). Toen in de VS 131 patiënten met een eenzijdige vertroebeling van de bovenkaaksholte op de CT-scan prospectief werden gevolgd, bleek bij 65 van hen de oorzaak een odontogene sinusitis te zijn. De bevindingen die de odontogene vorm onderscheidden, waren een vieze geur, een gevoel van druk in het gezicht aan dezelfde kant, pus bij neusendoscopie en betrokkenheid van de voorhoofdsholte op de CT-scan. Achterwaartse afscheiding hoorde ook bij de klachten waarnaar werd gevraagd, maar zat niet bij deze vier onderscheidende bevindingen. Postnasale drip wijst op zichzelf dus niet op een tand; bij eenzijdige bijholteklachten maken een vieze geur en druk in het gezicht aan dezelfde kant een vermoeden van een tand als bron wel sterker.

Een internationaal consensusrapport van deskundigen schrijft dat voor de diagnose odontogene sinusitis meestal twee artsen nodig zijn: de KNO-arts bevestigt de sinusitis met een neusendoscopie, de tandarts bevestigt het tandprobleem in de bovenkaak met onderzoek en tandheelkundige beeldvorming. Het rapport benadrukt dat beide partijen bij bepaalde klinische signalen aan deze mogelijkheid moeten denken en de patiënt naar de andere arts moeten verwijzen. In de praktijk betekent dit: bij eenzijdige sinusitis die ondanks behandeling niet overgaat, mag de behandeling niet als afgerond worden beschouwd zolang de boventanden niet in beeld zijn gebracht.

De laatste mogelijkheid is zeldzaam, maar mag niet worden overgeslagen: tumoren van de neus en de bijholten. Het NHS schrijft dat deze tumoren in een vroeg stadium een eenzijdig verstopte neus die niet overgaat, neusbloedingen, minder kunnen ruiken en slijm dat uit de neus of naar de keel loopt en soms bloederig is, kunnen geven, en dat er naarmate ze groeien dubbelzien, tranende ogen, pijn en een doof gevoel in het gezicht die niet overgaan en loszittende tanden bij kunnen komen. Het NHS stelt dat deze klachten ook bij veel vaker voorkomende oorzaken kunnen optreden, maar dat u ze moet laten controleren als ze niet binnen een paar weken verbeteren of erger worden.

De eerste lijst bevat signalen die wijzen op veelvoorkomende oorzaken van postnasale drip die meestal thuis of via de apotheek worden aangepakt. Past een punt uit de tweede lijst bij u, ga dan naar een arts.

Bij de meeste mensen wordt de diagnose met een paar vragen gesteld; beeldvorming en endoscopie zijn voor langdurige of eenzijdige beelden.

1. 1

   Eerst de alarmsignalen

   Bij zwelling rond het oog, pijn bij oogbewegingen, een verandering in het zicht, kortademigheid of het ophoesten van bloed vindt de beoordeling dezelfde dag plaats, zo nodig op de spoedeisende hulp.

2. 2

   Duur, kant en kleur worden uitgevraagd

   Hoe lang de afscheiding al duurt, of ze na een verkoudheid begon, of ze eenzijdig of aan beide kanten is, de kleur, de geur en of er bloed in zit, maken de mogelijke oorzaken een stuk kleiner. Als u thuis één neusgat dichtdrukt en door het andere uitademt, merkt u of de verstopping en de geur aan één kant zitten.

3. 3

   Lijst van medicijnen en gewoonten

   Er wordt gevraagd hoe lang u al bloeddrukmedicijnen, hormoonmedicijnen, pijnstillers en neussprays tegen verstopping gebruikt. Het NHS schrijft dat de arts een medicijn kan veranderen waarvan hij denkt dat het de klachten veroorzaakt. Er wordt ook naar roken en alcohol gevraagd.

4. 4

   Onderzoek van neus en keel

   Het NHS schrijft dat de arts andere oorzaken, zoals neuspoliepen, wil kunnen uitsluiten. De KNO-arts kijkt zo nodig met een dunne camera in de neus (endoscopie); volgens het consensusrapport zijn bij een odontogene sinusitis bij dit onderzoek pus en zwelling te zien in het kanaal waarlangs de bijholte afvloeit. Staat heesheid op de voorgrond, dan wordt ook het strottenhoofd onderzocht.

5. 5

   Beoordeling van de boventanden

   Bij eenzijdige, vies ruikende of hardnekkige sinusitis onderzoekt de tandarts de bovenste premolaren en kiezen aan dezelfde kant en kijkt hij met een röntgenfoto of een driedimensionale CT-scan naar de wortelpunten, oude wortelkanaalbehandelingen en plekken waar tanden zijn getrokken.

6. 6

   Behandeling en controle afhankelijk van de oorzaak

   Afhankelijk van allergie, rinitis, reflux of een tand als bron begint de behandeling. Het NHS schrijft dat bij sinusitis die na 3 maanden behandeling aanhoudt of alleen aan één kant van het gezicht klachten geeft, een verwijzing naar een KNO-arts kan volgen.

Er is niet één medicijn tegen postnasale drip; de behandeling wordt gekozen op basis van de oorzaak die de afscheiding in gang zet.

Hieronder staan beslissingen die de afscheiding laten voortduren of ervoor zorgen dat de echte oorzaak laat wordt gevonden.

De duur hangt af van de oorzaak. Het verloop hieronder is het gebruikelijke beloop zoals het NHS dat beschrijft; het plan van de arts die u volgt, gaat voor.

1. De eerste dagen

   Postnasale drip na een verkoudheid of griep duurt volgens het NHS meestal een paar dagen. Veel drinken, stoom en de neus spoelen met zoutwater geven in deze periode verlichting.

2. De eerste 3 weken

   Een hoest gaat volgens het NHS meestal binnen 3 tot 4 weken vanzelf over. Een sinusitis die met zelfzorg niet binnen 3 weken verbetert, hoort bij een arts.

3. Na een paar weken

   Het NHS wil dat u naar een arts gaat bij postnasale drip die langer dan een paar weken duurt. Op dat moment worden allergie, rinitis, reflux, poliepen en een tand als bron systematisch nagelopen.

4. Sinusitis die langer dan drie maanden duurt

   Het NHS schrijft dat bij sinusitis die na 3 maanden behandeling aanhoudt een verwijzing naar een KNO-arts kan volgen. Is het eenzijdig, dan moet beeldvorming van de boventanden ook deel van deze fase zijn.

We noemen hier geen bedrag, omdat de beoordeling van postnasale drip meestal bij de apotheek eindigt, maar soms meerdere afdelingen vraagt. Deze posten bepalen de omvang:

Hoe duidelijk de oorzaak is

Afscheiding na een verkoudheid wordt thuis en via de apotheek aangepakt, langdurige beelden vragen onderzoek.

Endoscopie en beeldvorming

Bij langdurige of eenzijdige beelden kunnen een neusendoscopie en een CT-scan van de bijholten of de tanden nodig zijn.

Een tand als bron

Is de bron een boventand, dan maken een wortelkanaalbehandeling, een herbehandeling of een extractie en daarna het vervangen van de ontbrekende tand de omvang groter.

De behoefte aan een operatie

Bij poliepen, een scheef neustussenschot of chronische sinusitis kan een operatie ter sprake komen.