Pijn rond en achter het oog: bijholte, tand of hoofdpijn?

Het NHS schrijft dat oogpijn achter, in of rond het oog kan worden gevoeld, dat het vaak voorkomt en meestal niets is om u zorgen over te maken, maar dat het soms ernstig kan zijn en medische hulp kan vragen. Dezelfde bron raadt aan niet zelf te proberen de oorzaak vast te stellen. Die waarschuwing heeft een reden: pijn die rond het oog wordt gevoeld, kan komen van het ooglid, het oogoppervlak, de binnenkant van het oog, de weefsels in de oogkas, de bijholten, de zenuwen en de tanden. De informatie hieronder is bedoeld om u naar de juiste arts te leiden, met de juiste snelheid; de diagnose wordt bij het onderzoek gesteld.

Sinusitis is de oorzaak waar het eerst aan wordt gedacht. Het NHS noemt als belangrijkste klachten van sinusitis pijn, zwelling en gevoeligheid in de wangen, rond de ogen of in het voorhoofd, een verstopte of lopende neus, minder kunnen ruiken en groene of gele afscheiding uit de neus; ook kiespijn hoort bij de klachten van sinusitis. MSD Manuals schrijft dat bij sinusitis pijn in het oog of gezicht verandert met de stand van het hoofd. Pijn die toeneemt bij vooroverbuigen, samengaat met neusklachten en na een verkoudheid begint, pleit dus voor sinusitis. Het NHS stelt dat sinusitis meestal binnen 4 weken vanzelf overgaat.

Maar een belangrijk deel van de pijn die voor bijholtepijn wordt gehouden, is migraine. In een studie in Archives of Internal Medicine werden 2991 mensen beoordeeld die volgens eigen zeggen of volgens een arts een voorgeschiedenis van bijholtehoofdpijn hadden, nooit de diagnose migraine hadden gekregen en geen tekenen van infectie hadden; 88 procent voldeed aan de criteria voor hoofdpijn van het migrainetype. De klachten die deze patiënten het vaakst meldden, waren druk in het bijholtegebied, pijn in het bijholtegebied en een verstopte neus. De auteurs schrijven dat bij terugkerende hoofdpijn zonder koorts of etterige afscheiding klachten in het bijholtegebied deel van een migraine kunnen zijn. De deelnemers werden gekozen uit mensen met een voorgeschiedenis van bijholtehoofdpijn zonder tekenen van infectie; dit percentage kan niet direct op de hele bevolking worden overgezet, maar het laat zien dat bij terugkerende bijholtepijn zeker aan migraine moet worden gedacht.

Clusterhoofdpijn is zeldzaam maar kenmerkend. Het NHS beschrijft het als een scherpe, brandende of borende pijn, meestal aan één kant van het hoofd, rond het oog; de aanvallen duren van 15 minuten tot 3 uur, beginnen en eindigen zonder waarschuwing, komen in dezelfde periode van het jaar of op bepaalde tijden van de dag en maken iemand zo onrustig dat hij niet stil kan blijven zitten. Roodheid en tranen van het oog aan dezelfde kant, een afhangend en gezwollen ooglid, een kleinere pupil, zweten in het gezicht en een verstopte of lopende neus kunnen erbij komen. Het NHS schrijft dat pijnstillers zoals ibuprofen en paracetamol bij clusterhoofdpijn niet werken.

Het verband met de tanden gaat twee kanten op. Ten eerste kunnen clusterhoofdpijn en vergelijkbare hoofdpijnen pijn naar het midden van het gezicht en de tanden uitstralen. In een retrospectieve studie die 33 patiënten met clusterhoofdpijn onderzocht die in een pijncentrum van de tandheelkundige faculteit van UCLA waren gezien, waren 14 patiënten (42 procent) naar tandartsen gegaan en hadden ze een niet-werkzame tandheelkundige of medicamenteuze behandeling gekregen. Een systematische review van 22 studies noemt migraine, trigeminusneuralgie, een bijholte-infectie, kiespijn en kaakgewrichtsproblemen bij de diagnoses die in deze groep hoofdpijnen het vaakst ten onrechte worden gesteld, en schrijft dat dit tot onnodige, soms invasieve behandelingen leidt. Deze studies steunen op kleine en geselecteerde groepen patiënten; ze laten niet zien hoe vaak het voorkomt, maar wel dat de verwarring echt bestaat.

De tweede kant is een echt tandprobleem. De wortels van de bovenste achtertanden liggen heel dicht bij de bodem van de bijholte; een ontstoken boventand kan de bijholte infecteren en sinusitis geven, en die pijn kan zich onder het oog nestelen. Dit beeld bespreken we uitgebreid op onze pagina over sinusitis die van een tand kan komen. Zeldzamer, maar ernstig, is een infectie die zich vanuit een tandabces tot rond het oog uitbreidt. Het NHS zegt dat u bij een tandabces naar de spoedeisende hulp moet gaan als er zwelling of pijn in het oog ontstaat of als er plotseling een probleem met het zicht is. Ook MSD schrijft dat een infectie van de oogkas (orbitacellulitis) zich meestal vanuit een bijholte-infectie, maar soms vanuit een tandinfectie verspreidt.

Aandoeningen van het oog zelf zijn de groep die niet gemist mag worden. Het NHS noemt een voorwerp in of een kras op het oogoppervlak, conjunctivitis, droge ogen, infecties door contactlenzen, een ontsteking van de binnenste laag van het oog (uveïtis) en glaucoom. MSD schrijft dat de pijn bij een ontsteking van de oogzenuw (neuritis optica) meestal mild is en toeneemt bij het bewegen van het oog, en dat er bij acuut glaucoom met een nauwe kamerhoek hevige oogpijn en roodheid zijn. Het NHS stelt dat er bij acuut glaucoom hevige oogpijn, een rood oog, gevoeligheid rond het oog, regenboogkleurige kringen rond felle lichten, wazig zien, misselijkheid en braken en hoofdpijn kunnen zijn, en dat dit een spoedgeval is.

Er is nog een waarschuwing. Gaan nieuwe, frequente en hevige hoofdpijn, gevoeligheid bij de slaap of van de hoofdhuid, kaakpijn bij eten of praten en een probleem met het zicht samen, dan denkt het NHS aan een ontsteking van de slaapslagader (arteriitis temporalis). Het NHS schrijft dat dit zonder behandeling tot een beroerte en blindheid kan leiden, dat wie problemen met het zicht heeft dezelfde dag op een oogafdeling van een ziekenhuis moet worden beoordeeld en dat de behandeling begint voordat de diagnose vaststaat. Onze pagina over pijn bij de slaap gaat hier uitgebreid op in.

De eerste lijst bevat signalen die de kans vergroten dat de pijn uit een bijholte, een hoofdpijn of een tand komt; daarvoor zijn de apotheker, de huisarts of de tandarts een goed begin. Past een punt uit de tweede lijst bij u, wacht dan niet.

De volgorde begint bewust bij de mogelijkheden die het oog en de hersenen bedreigen en gaat daarna over op het onderscheid tussen bijholte, hoofdpijn en tand.

1. 1

   Eerst het zicht en de alarmsignalen

   Bij een plotseling begin, verlies van zicht of wazig zien, kringen rond lichten, een erg rood oog, een naar voren geduwd oog, pijn bij oogbewegingen, een ooglid dat voor het eerst afhangt of pupillen die niet even groot zijn, vindt de beoordeling plaats op de spoedeisende hulp of de spoedpost oogheelkunde. Bel 112 of vraag iemand u te brengen.

2. 2

   De beschrijving van de pijn

   MSD schrijft dat artsen vragen wanneer de pijn begon, hoe hevig hij is en of naar verschillende kanten kijken of knipperen pijn doet. Of de pijn in aanvallen komt of aanhoudt, hoeveel minuten of uren hij duurt, op welk tijdstip van de dag hij komt en of hij eenzijdig is, maakt de mogelijke diagnoses een stuk kleiner.

3. 3

   Oogonderzoek

   De gezichtsscherpte, de pupilreacties, de oogbewegingen en de voorkant van het oog worden onderzocht; zo nodig wordt de oogdruk gemeten. MSD schrijft dat de oorzaak van oogpijn meestal bij het onderzoek kan worden vastgesteld.

4. 4

   Beoordeling van neus en bijholten

   Er wordt gevraagd naar de kleur van de neusafscheiding, of die aan één of beide kanten zit, naar koorts en of de pijn verandert met de stand van het hoofd. Het NHS schrijft dat bij sinusitis met klachten aan maar één kant van het gezicht, die na 3 maanden niet op behandeling reageert of vaak terugkomt, een verwijzing naar een KNO-arts kan volgen.

5. 5

   Het type hoofdpijn bepalen

   Het NHS stelt dat er voor clusterhoofdpijn geen specifieke test is, dat de diagnose wordt gesteld op basis van de plek en de frequentie van de pijn en de bijkomende klachten, en dat zo nodig beeldvorming van de hersenen kan worden aangevraagd om andere oorzaken uit te sluiten. Het NHS adviseert zowel bij migraine als bij clusterhoofdpijn een hoofdpijndagboek bij te houden om de uitlokkers te begrijpen.

6. 6

   Controle van de tanden

   Zijn er in de bovenste achtertanden cariës, een diepe vulling, een tand met een wortelkanaalbehandeling of een tandvleesontsteking, dan kijkt de tandarts met een koudetest, een tiktest, een bijttest en een röntgenfoto of een tand de pijn verklaart. Wekt geen enkele tand de pijn opnieuw op, dan moet de diagnose hoofdpijn opnieuw worden bekeken voordat een tand een onomkeerbare ingreep krijgt.

Er is niet één behandeling voor pijn rond het oog; afhankelijk van de oorzaak komen de huisarts, de oogarts, de KNO-arts, de neuroloog of de tandarts in beeld.

Hieronder staan verkeerde beslissingen die bij dit beeld vaak voorkomen, en wat ze kosten. We schrijven dit zodat u de juiste vragen kunt stellen, naar welke arts u ook gaat.

De duur verschilt sterk per oorzaak. Het verloop hieronder is het gebruikelijke beloop zoals het NHS dat beschrijft; het plan van de arts die u volgt, gaat voor.

1. Een aanval van clusterhoofdpijn

   Het NHS schrijft dat de aanvallen 15 minuten tot 3 uur duren, meerdere keren per dag kunnen komen en weken of maanden kunnen aanhouden.

2. Een migraineaanval

   Het NHS schrijft dat de aanvallen meestal 4 uur tot 3 dagen duren en dat vroege klachten uren tot 2 dagen vóór de hoofdpijn kunnen beginnen.

3. Sinusitis

   Het NHS schrijft dat sinusitis meestal binnen 4 weken vanzelf overgaat; een beeld dat thuis niet binnen 3 weken of met behandeling niet binnen 7 dagen verbetert, hoort bij een arts.

4. Langdurige of eenzijdige sinusitis

   Het NHS schrijft dat bij sinusitis die na 3 maanden behandeling aanhoudt, vaak terugkomt of alleen aan één kant van het gezicht klachten geeft, een verwijzing naar een KNO-arts kan volgen. Bij een eenzijdig beeld dat niet overgaat, is het verstandig ook de boventanden te laten controleren.

We noemen hier geen bedrag, omdat de beoordeling en behandeling van pijn rond het oog afhankelijk van de oorzaak op totaal verschillende afdelingen plaatsvinden. Deze posten bepalen de omvang:

Welke afdeling in beeld komt

Onderzoek door de oogarts, de KNO-arts, de neuroloog of de tandarts; soms meerdere tegelijk.

De behoefte aan beeldvorming

Bij een vermoeden van een infectie van een bijholte of de oogkas wordt een CT-scan aangevraagd, bij hoofdpijn zo nodig beeldvorming van de hersenen.

Ziekenhuisopname

Bij een infectie van de oogkas is opname nodig voor antibiotica via een infuus.

Het moment van de juiste diagnose

Als hoofdpijn aan een tand wordt toegeschreven, kan dat leiden tot niet-werkzame en onomkeerbare tandheelkundige ingrepen.