Tacın (sirkoniumun) altındakı diş niyə ağrıyır?

Tac hazırlanarkən diş, üzərinə sirkonium və ya başqa materialın otura bilməsi üçün hər səthindən müəyyən qalınlıqda yonulur. Bu yonma bəzən dişin ortasındakı canlı toxumaya (pulpa: sinir və damarları daşıyan toxuma) yaxınlaşır. Yonmanın özü travma sayıldığı üçün pulpa bir müddətlik reaksiya verə bilər; buna geri dönən pulpa iltihabı deyilir. Əlaməti isti, soyuq və çeynəmə ilə gələn yüngül həssaslıqdır və bir neçə gündən bir neçə həftəyə qədər olan müddətdə öz-özünə azalır.

Bu, taclı dişdə ən çox rast gəlinən və ən zərərsiz ağrı səbəbidir. Fərqləndirici xüsusiyyəti vaxtıdır: ağrı tacdan dərhal sonra başlayır, getdikcə artmır, əksinə həftələr ərzində geriləyir. Bu mənzərədə ediləcək bir şey yoxdur; gözləmək kifayətdir. Azalmaq əvəzinə davam edirsə və ya artırsa, aşağıdakı səbəblərdən biri araya girmiş ola bilər.

İkinci səbəb dişləmədə bir az hündür qalmış tacdır. Tac qonşularından bir tük qalınlığında belə hündürdürsə, çənəniz hər bağlananda həmin diş ilk təmas edir və yükü təkbaşına qarşılayır; altındakı bağ toxuması əzilir və diş çeynəyəndə ağrıyır. Əlaməti aydındır: ağrı yalnız çeynəyəndə olur, istirahətdə olmur və tacdan dərhal sonra başlayıb. Düzəlişi həkim kreslosunda bir neçə dəqiqə çəkir.

Üçüncü və ən ciddi səbəb tacın kənarından irəliləyən görünməz kariyesdir; buna tacın altındakı kariyes və ya təkrarlanan kariyes deyilir. Tacla diş arasındakı yapışdırıcı material zamanla kənarlardan nazikləşə bilər və buradan sızan bakteriyalar dişin içinə doğru irəliləyir. Bu kariyes tacın altında qaldığı üçün gözlə görünmür; erkən mərhələdə rentgendə belə aşkarlanmaya bilər. İrəlilədikcə küt, davamlı hala gələn, gecələr artan ağrı, istiyə uzun müddət davam edən reaksiya və ya öz-özünə gələn zoqquldama yaradır. Bu nöqtəyə çatıbsa, kariyes sinirə çatıb deməkdir və kanal müalicəsi, bəzən isə dişin çəkilməsi lazım olur.

Dördüncü səbəb tacın altında qalan dişdə hiss olunmamış çatdır. Çat tacdan əvvəl də ola bilər və ya tac üçün aparılan geniş yonma ilə dişin quruluşu zəifləmiş ola bilər. Xarakterik əlaməti aydındır: ağrı dişləyərkən deyil, dişləməni buraxdığınız anda gəlir, qısa və kəskindir. Tac xaricdən sağlam görünsə belə, altındakı diş quruluşunda irəliləyən çatı gizlədə bilər; buna görə taclı dişlərdə çat diaqnozu bəzən daha gec qoyulur.

Daha nadir rast gəlinən və daha yüngül səbəb diş ətinin zamanla geriləyib tacın kənarındakı kök səthini açıq qoymasıdır. Burada kariyes yoxdur; açılmış kök səthi soyuğa qarşı həssasdır və bu, dişin içindəki sinirlə bağlı problem deyil. Bu dörd səbəb arasındakı fərq çox vaxt ağrının şiddətində deyil, nə vaxt başladığında və nə ilə təhrik olunduğundadır.

Gecə dişləri sıxma və ya qıcırtma (bruksizm) bu mənzərələrin bir neçəsini birdən təhrik edə bilən ayrıca amildir. Yuxu zamanı fərqinə varmadan tətbiq olunan qüvvə çeynəyərkən tətbiq olunandan xeyli böyük ola bilər və bu yük adətən bir neçə dişdə, xüsusilə dişləmədə ilk təmas edən taclı dişlərdə cəmləşir. Nəticədə həm dişləmə ilə bağlı ağrı, həm də zamanla çatın yaranması sürətlənə bilər. Birdən çox taclı dişdə eyni vaxtda və ya səhər oyananda daha nəzərəçarpan həssaslıq varsa, bu ehtimal ağla gəlməlidir; həlli gecələr istifadə olunan qoruyucu kapadır.

Tac yapışdırılarkən diş ətinin dərhal altında qalan artıq sement də oxşar ağrıya səbəb ola bilər; buna sementin daşması deyilir. Burada problem dişin içində deyil, diş ətindədir: artıq sement diş ətini daim qıcıqlandırır və nahiyədə təzyiqlə, yüngül toxunanda ağrıyan həssaslıq yaradır. Kariyesdən fərqi ağrının dişin özündən deyil, ətrafındakı diş ətindən gəlməsi və adətən həmin nahiyədə nəzərəçarpan qızartı ilə birlikdə müşahidə edilməsidir; artıq sementin təmizlənməsi ilə qısa müddətdə keçir.

Taclı dişdə ən çətin tərəf dişin içinin artıq görünməməsidir. Tacsız dişdə başlayan kariyesi zamanla gözlə və ya rəng dəyişikliyi ilə fərq edə bilərsiniz; taclı dişdə bu mümkün deyil. Buna görə taclı dişlərdə ağrının vaxtını və təhrikedicisini diqqətlə izləmək tacsız dişlə müqayisədə daha həlledici ipucuna çevrilir.

Aşağıdakı bölgü ümumi çərçivədir. Dəqiq səbəb müayinə, dişləmə testi və lazım gəldikdə rentgenlə aydınlaşır.

Taclı dişdə diaqnoz tacsız dişlə müqayisədə daha çox testlərə əsaslanır, çünki dişin içi gözlə görünmür.

1. 1

   Anamnezin toplanması

   Tac nə vaxt qoyulub, ağrı nə vaxt başlayıb, nə ilə təhrik olunur və nə qədər çəkir; bu məlumatlar səbəbi böyük ölçüdə daraldır.

2. 2

   Dişləmə testi

   Dişləmə çubuğu ilə dişin müxtəlif nöqtələri bir-bir dişlədilir. Buraxanda gələn kəskin ağrı çata işarə edir.

3. 3

   Canlılıq testi

   Soyuq testi ilə dişin içindəki toxumanın canlı olub-olmadığına baxılır; bu, iltihabın nə qədər irəlilədiyini göstərir.

4. 4

   Dişləmənin yoxlanılması

   Artikulyasiya kağızı ilə tacın qonşularına nisbətən hündür qalıb-qalmadığı ölçülür.

5. 5

   Rentgen

   Periapikal rentgen tacın kənarındakı kariyesi və kök ucundakı iltihabı göstərə bilər; erkən mərhələ kariyesdə görüntü təmiz çıxa bilər, bu, kariyesi istisna etmir.

6. 6

   Lazım gələrsə, tacın qismən araşdırılması

   Dəqiq diaqnoz bəzən yalnız tacın kənarı açılıb birbaşa baxıldıqda qoyulur.

Müalicə səbəbə görə dəyişir; sıralama ən az müdaxilə tələb edəndən başlayır.

Bunları qorxutmaq üçün deyil, taclı dişdə gözləməyin niyə fərqli risk daşıdığını göstərmək üçün yazırıq.

Proses hansı müalicənin tətbiq olunduğundan asılı olaraq dəyişir.

1. Dişləmə düzəldilibsə

   Əzilmiş bağ toxumasının bərpası bir neçə gün çəkir; həssaslıq bu müddət ərzində nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır.

2. Tac yenilənibsə

   Laboratoriya işi müddətində müvəqqəti tac istifadə olunur; bu, bir neçə həftə çəkə bilər.

3. Kanal müalicəsi aparılıbsa

   Prosedurdan sonrakı bir neçə gün dişləyərkən yüngül həssaslıq adidir; sümükdəki sağalma aylarla çəkir və kontrol rentgeni ilə izlənilir.

4. Diş çəkilibsə

   Nahiyənin sağalması həftələr aparır; bu müddətdə boşluğun nə ilə bərpa olunacağına qərar verilir.

Bu səhifədə rəqəm yoxdur; eyni əlamətin arxasından bir neçə dəqiqəlik düzəliş də çıxa bilər, kanal müalicəsi və ya dişin çəkilməsi də. Müəyyənedici maddələr bunlardır:

Ağrının səbəbi

Dişləmənin düzəldilməsi, tacın yenilənməsi, kanal müalicəsi və dişin çəkilməsi bir-birindən tamamilə fərqli həcmdə prosedurlardır.

Tacın çıxarılıb-çıxarılmayacağı

Kariyes tacın altındadırsa, tacın yenilənməsi də plana əlavə olunur.

Kanal müalicəsinin lazım olub-olmaması

Kariyes və ya çat sinirə çatıbsa, müalicəyə bu addım əlavə olunur.

Diş itirilərsə, boşluğun planı

Dişin çəkilməsi lazımdırsa, boşluğun implant, körpü və ya protezlə bərpası ayrıca maddədir.