Damaqlı protez, yoxsa implant üzərində sabit diş?

Yuxarı çənənin tam protezi yerində durmaq üçün yalnız bir şeyə güvənir: damağı örtən geniş akril lövhə ilə damağın selikli qişası arasındakı nazik tüpürcək təbəqəsinin yaratdığı sorma qüvvəsinə. Əsas daşıyıcı protezin dişləri deyil, həmin lövhədir. Buna görə yuxarı protezi kiçiltmək olmur; damaq örtülmədən protez yerində də durmur. Alt çənədə damaq adlı səth olmadığı üçün alt protez onsuz da əvvəldən daha zəif tutulur və dilin hər hərəkəti ilə yerindən tərpənir.

Damağın örtülməsi ilk növbədə yeməkdə hiss olunur. Dad yalnız dilin işi deyil: yumşaq damaqda da dad qönçələri var və damağın səthi yeməyin temperaturunu, teksturunu və ağızdakı bütövlüyünü qavrayır. Üzərinə akril lövhə gəldikdə bu səth işdən çıxır. Pasiyentlər bunu çox vaxt «dad hiss etmirəm» deyə izah edirlər; əslində baş verən yeməyin ağızdakı təsvirinin yarısının itməsidir. İsti şorbanın istiliyini artıq damağınızla deyil, yalnız dilinizlə ölçürsünüz.

İkinci təsir danışıqdadır. Azərbaycan dilindəki s, ş, t, d, n və l səslərinin hamısı dilin damağa toxunduğu nöqtədə yaranır. Damağın üzərinə millimetrlərlə qalınlıqda lövhə gəldikdə dilin illərlə əzbərlədiyi həmin nöqtə yerindən sürüşür. Nəticə tanışdır: fit səsli s-lər, pəltəkləşən ş-lər, öz səsini yad bilən danışıq. Dil zamanla yeni səthə görə yenidən uyğunlaşır, amma bu uyğunlaşmanı hər yeni protezdə yenidən etmək lazımdır.

Üçüncüsü öyümə refleksidir. Yuxarı protezin arxa kənarı yerində durmağı təmin edən sorma üçün bərk damağın bitdiyi və yumşaq damağın başladığı sərhədə qədər uzanmalıdır. Öyümə refleksi həssas olan insanlarda refleksi işə salan yer məhz bu bölgədir. Bu pasiyentlər protezi ağızda saxlaya bilmir, arxa kənarını qısaltdırır, qısalan protez yerində durmur və dövr yenidən başlayır. Onlar üçün damaqlı protez əvvəldən işləməyən həlldir.

Yapışdırıcı bu üç problemin heç birini həll etmir; yalnız protezin tutulmasını müəyyən müddətə gücləndirir. Krem və ya toz protezlə selikli qişa arasına daxil olan əlavə təbəqədir: gün ərzində həll olur, axşam protezlə birlikdə damaqdan da təmizlənməlidir, təmizlənmədikdə altında göbələk infeksiyası üçün əlverişli zəmin yaranır. Əsas məsələ budur: yapışdırıcıya ehtiyac sabit qalmır. Əvvəlcə arabir istifadə olunan məhsul illər ərzində hər səhər təkrarlanan zərurətə çevrilir. Miqdarın artması protezdən deyil, altındakı sümükdən xəbər verir.

Sümük tərəfində baş verən budur. Təbii diş çeynəmə qüvvəsini kökü vasitəsilə sümüyün içinə ötürür və sümük bu yükü aldığı müddətcə özünü yeniləyir. Diş çəkildikdə kök gedir, yük gedir və həmin bölgədəki sümük azalmağa başlayır. Protez bu dövrü əvəz etmir: yükü sümüyün içinə deyil, diş ətinin üstündən sümük tirəsinə basaraq ötürür. Tirə illər ərzində alçalır. Təhvil verildiyi gün damağa tam oturan protez buna görə hər il bir az daha çox tərpənir.

Damaqlı protez buna görə birdəfəlik iş deyil, davam edən dövrdür. Tərpənmə başlayır, protezin altı doldurulur, yəni altına material əlavə edilərək sümüyün yeni vəziyyətinə uyğunlaşdırılır, bir müddət də işə yarayır, sonra yenidən tərpənir. Müəyyən nöqtədən sonra altının doldurulması kifayət etmir və protez tamamilə yenilənir. Hər yeniləmədə dil yeni səthə alışmalı, danışıq yenidən yerinə oturmalı olur; sümük isə bu müddət ərzində azalmağa davam edir.

İmplant üzərində sabit dişdə mənzərə tərsinə çevrilir. Dişlər damağa deyil, çənə sümüyünə yerləşdirilən implantlara vintlə bərkidilir; daşıyıcı rolu lövhə deyil, implantlar öz üzərinə götürür və yuxarı damaq açıq qalır. Dad və temperatur hissi yerində qalır, dil köhnə istinad nöqtəsini tapır, arxa kənar deyilən bir şey olmadığı üçün öyümə refleksi işə düşmür. Yapışdırıcı gündəmdən çıxır. Çeynəmə qüvvəsi sümüyün içinə ötürülür. Dişlər ağızdan çıxarılmır; gecə bir stəkan suda gözləmir.

Bunu üç klinik gündə edə bilməyimizin səbəbi istifadə etdiyimiz implant növüdür. Klassik implant çənənin daxilindəki daha yumşaq spongioz sümüyə bərkidilir və həmin sümüyün implant səthi ilə birləşməsi aylarla gözlənilir; sümük çatışmırsa, əvvəlcə qreftlə həcm artırılır. Strateji implant isə çənənin xaricini əhatə edən bərk qata, kortikal sümüyə mexaniki olaraq kilidlənir. Bərkiməni təmin edən şey gözləmək deyil, ilk gündən mövcud olan bu kilidlənmədir. Sümük qrefti və aylarla gözləmə buna görə gündəmə gəlmir, sabit dişlər buna görə üç klinik gündə bərkidilir.

Aşağıdakı iki siyahı müayinə və tomoqrafiyadan sonra dəqiqləşir. İkinci siyahıda özünüzü görməyiniz qapının bağlandığı demək deyil; bəzi maddələr «olmaz» deyil, «əvvəlcə bunu həll edək» deməkdir.

Bu ardıcıllıq müalicə üçün deyil, qərar üçündür. Sonda əlinizdə sizin ağzınızda nəyin mümkün olduğu və bunun nəyə əsaslandığı olur.

1. 1

   Rentgeninizi göndərin

   Əlinizdə panoram rentgen və ya tomoqrafiya varsa, formadan göndərin. Təsviri müalicəni aparacaq həkim oxuyur; ilk cavabı assistent deyil, həkim yazır. Gəlməyinizə ehtiyac yoxdur, 24 saat ərzində yazılı cavab veririk.

2. 2

   Mövcud protezinizi təsvir edin

   Neçə ildir istifadə etdiyiniz, neçə dəfə altının doldurulduğu və ya yeniləndiyi, gündə nə qədər yapışdırıcı tələb etdiyi sümük tirənizin nə qədər alçaldığı barədə bizə birbaşa təsəvvür verir. Müayinəyə protezinizlə gəlin.

3. 3

   3D tomoqrafiya

   Panoram rentgen ikiölçülüdür; sümüyün hündürlüyü barədə təsəvvür verir, qalınlığı və xarici bərk qatın vəziyyəti barədə vermir. Bu metodun qərarı birbaşa kortikal qatın harada, hansı qalınlıqda və nə dərəcədə sağlam olduğuna əsaslanır; tomoqrafiyanı görmədən söz vermirik.

4. 4

   Ümumi sağlamlıq və dərmanlar

   Sistem xəstəliklərinizi, müntəzəm qəbul etdiyiniz dərmanları və son analizlərinizi görmək istəyirik. İstifadə etdiyiniz dərmanların tam siyahısını ilk görüşdə istəyirik; bu məlumatı natamam vermək sizin öz zərərinizədir.

5. 5

   Planı yazılı alırsınız

   Neçə implant, hansı çənəyə, hansı üst konstruksiya ilə və qreftin lazım olub-olmadığı yazılı şəkildə paylaşılır. Sizə uyğun deyilsə, bunu da eyni açıqlıqla yazırıq.

6. 6

   Üç klinik gün

   Plan üzərində razılığa gəlmisinizsə, cərrahiyyə və sabit dişlərin bərkidilməsi üç klinik günə yayılır. Klinikadan dişsiz ayrılmırsınız. Hansı gün nə ediləcəyini gəlməzdən əvvəl bilirsiniz.

Dörd yol var və aralarındakı fərq rahatlıq deyil, dişlərin nəyə dayandığıdır. Hansının sizin üçün düzgün olduğunu çənənizin öz vəziyyəti müəyyən edir.

Bunları sizi qorxutmaq üçün deyil, hansı klinikaya getməyinizdən asılı olmayaraq düzgün sualları verə biləsiniz deyə yazırıq.

Aşağıdakı gediş strateji implant tətbiq olunan pasiyentlərə aiddir. Qreft edilən planda sağalma daha uzun çəkir.

1. Üç klinik gün

   Birinci gün cərrahiyyədən əvvəl 3D tomoqrafiya və planın yenidən qiymətləndirilməsi ilə başlayır; implantlar həmin gün yerləşdirilir və ilk sınaq dişləriniz hazırlanır. İkinci gün sınaqlarla dişləmə və görünüş dəqiqləşir, üçüncü gün daimi sabit dişlər bərkidilir və müalicə tamamlanır. Klinikadan daimi sabit dişlərinizlə ayrılırsınız. Bu günlərdə müəyyən qədər şişkinlik və həssaslıq adi haldır.

2. İlk həftə

   Şişkinlik geriləyir. Yumşaq qidalanmağınızı, bərk və isti yeməklərdən uzaq durmağınızı və bölgəni yumşaq fırçalamağınızı xahiş edirik. Damağınız açıq olduğu üçün istiliyi yenidən damağınızla hiss edəcəksiniz; ilk günlərdə isti içkilərdə bunu nəzərə alın.

3. İlk həftələr

   Danışıq bir neçə gün ərzində yerinə oturur. Çeynəmə yükünü tədricən artırırıq; bərk qabıqlı qidalar və buz çeynəmək kimi vərdişlər bu dövrdə təxirə salınır. Diş əti bu həftələrdə yeni formasına uyğunlaşır.

4. Kontrol müayinələri və uzun dövr

   Kontrol təqvimini və üst konstruksiyaya qulluq qaydalarını yazılı veririk. Dişarası fırça və irriqator artıq gündəlik qaydanızın bir hissəsidir; protez fırçası və gecə stəkanı isə yox.

Bu səhifədə rəqəm vermirik, çünki düzgün rəqəm yalnız tomoqrafiyaya baxıldıqdan sonra deyilə bilər. Müqayisə edərkən baxılmalı olan ilk günün məbləği deyil, qarşıdakı illərin cəmidir: protez tərəfində altının doldurulması, yeniləmə və yapışdırıcı təkrarlanan maddələrdir, sabit diş tərəfində isə ödəniş bir dəfə edilir və davamı baxımdan ibarətdir. Təsvirinizi göndərin, həcmi maddə-maddə yazılı paylaşaq. Məbləği müəyyən edən maddələr bunlardır:

İmplantların sayı və hansı çənə

Bir çənə, yoxsa iki çənə, neçə implant planlaşdırıldığı və implantların hansı bölgələrə yerləşdiriləcəyi ümumi məbləği birbaşa müəyyən edir.

Ağzın hazırlanması

Çəkilməli olan dişlər, müalicə olunmalı diş əti iltihabı və ya çıxarılmalı köklər varsa, bunlar plana əlavə olunur və təqvimə də təsir edir.

Üst konstruksiya

Sabit dişlərin materialı və laboratoriya işi məbləğə birbaşa təsir edir. İstifadə etdiyimiz materialın markasını əvvəlcədən yazılı paylaşırıq.

Zaman ölçüsü

Damaqlı protezin xərci təhvillə bitmir; sümük alçaldıqca altının doldurulması, müəyyən fasilələrlə yeniləmə və daimi xarakter alan yapışdırıcı işə qoşulur. Sabit dişdə bu təkrarlanan maddələr yoxdur, onların yerini müntəzəm kontrol müayinəsi və təmizləmə tutur.