Diş itkisindən sonra üz cizgilərinin çökməsi

Dəyişikliyi ilk dəfə fərq etdirən fotoşəkillərdir: burunla çənənin ucu arasındakı məsafə qısalıb, üst dodaq nazilib içəri qaçıb, ağız kənarları aşağı dönüb. Yanaqlar içəri batmış, çənənin ucu irəli çıxmış kimi görünür. İnsanlar buna «qocaldım» deyir və dəriyə baxırlar. Halbuki dəyişən üzün dərisi deyil, həmin dərinin üzərinə çəkildiyi skeletdir. Dodaq və yanaq öz-özünə dura bilməz; arxadakı dişlər və onları daşıyan sümük onları xaricdə saxlayır. Bu dəstək kiçildikcə yumşaq toxuma olduğu yerdə qalmır, aşağı və içəri doğru yığılır.

Səbəbi bir cümlə ilə demək olar: alveol sümüyü dişin kökünü daşımaq üçün mövcuddur. Çənə sümüyünün bu hissəsi kökdən gələn çeynəmə yükü ilə daim yenilənir; sümük yaradan və sümüyü parçalayan hüceyrələr arasındakı tarazlıq həmin yüklə qurulur. Diş çəkildikdə yük aradan qalxır, tarazlıq parçalanma tərəfinə keçir və sümük geri çəkilir. Orqanizm artıq iş görməyən strukturu qidalandırmağa davam etmir. Buna görə də diş itkisi bitib-tükənən bir hadisə deyil, həmin nahiyədə illərlə davam edəcək kiçilmənin başlanğıcıdır.

Ərimə düz xətt üzrə getmir; ən sürətli olduğu dövr dişin çəkilməsindən dərhal sonrakı aylardır. Birinci ilin sonuna çatanda çəkilmə nahiyəsindəki sümük tirəsi həm alçalmış, həm də nazilmiş olur; bu ilk dövrdəki itki sonrakı istənilən ildə baş verəndən nəzərəçarpacaq dərəcədə sürətlidir. Ərimə ən çox sümüyün dodağa baxan xarici divarında baş verir; buna görə də tirə əvvəlcə hündürlüyünü deyil, qalınlığını itirir. Sonra sürət azalır, amma proses dayanmır, hər il bir az da sümük gedir. Üzdəki dəyişikliyin heç kimin konkret bir günü göstərə bilməyəcəyi şəkildə üzə çıxmasının səbəbi budur.

Alt və üst çənə fərqli şəkildə əriyir. Üst çənədə sümük tirəsi yuxarı və içəri doğru çəkilir; üst dodağın söykəndiyi dəstək geri getdiyi üçün dodaq nazilir, burnun altındakı şırım hamarlaşır və gülərkən görünən dişin uzunluğu qısalır. Alt çənədə tirə aşağı və xaricə doğru daralır, üzərindəki selikli qişa nazilir. İkisi birlikdə olduqda alt çənə üst çənəyə nisbətən irəli çıxmış təəssüratı yaradır; pasiyentin «çənəm uzandı» dediyi görüntü budur. Alt çənədə sümük tirəsi onsuz da daha dar olduğu üçün ərimənin nəticələri burada daha tez gözə çarpır.

Arxa dişlər getdikdə ikinci bir itki işə düşür və üzdəki ən görünən dəyişiklik bundan qaynaqlanır. Alt çənənin dişləmədə harada dayanacağını arxa dişlərin hündürlüyü müəyyən edir; onlar yoxdursa, çənə bağlanarkən daha çox yol gedir və üzün aşağı hissəsinin hündürlüyü azalır. Çənənin ucu irəli və yuxarı dönür, dodaqlar bir-birinin üzərinə qatlanır, ağız kənarında daimi şırım yaranır. O şırımın içində yığılan tüpürcək dərini daim nəm saxlayır; künclərdə çatlayan, heç cür bağlanmayan yaralar bu nəm qatda çoxalan göbələk və ya bakteriyalardan qaynaqlanır. İtirilmiş hündürlük yaranın səbəbi deyil, onu hazırlayan və təkrarlanmasına yol açan zəmindir.

Bu ayrım qalan sümüyün nə qədər müddət ərzində nə qədər gedəcəyini müəyyən edir. Birinci siyahıdasınızsa, vaxtınız var. İkinci siyahıdasınızsa, təxirə salmağın bədəli hər il böyüyür.

Bu ardıcıllıq müalicə üçün deyil, ölçmə üçündür. Sonunda sümüyün nə qədərinin getdiyi, üzdəki dəyişikliyin nə qədərinin bundan qaynaqlandığı və nəyin bərpa oluna biləcəyi aydın olur.

1. 1

   Rentgeninizi göndərin

   Panoram rentgeniniz və ya tomoqrafiyanız varsa, formadan göndərin; hansı seçimlərin mövcud olduğunu 24 saat ərzində yazırıq, ilkin qiymətləndirmə üçün gəlməyinizə ehtiyac qalmır. Dişləriniz yerində olarkən çəkilmiş fotoşəkiliniz varsa, onu da əlavə edin; bərpa olunacaq hündürlüyün hədəfini həmin şəkil göstərir.

2. 2

   Üzü ölçürük

   Sakit vəziyyətdə və dişləmədə üzün aşağı hissəsinin hündürlüyünü, üst dodağın aldığı dəstəyi, dodaqlar aralı olanda görünən dişin uzunluğunu və ağız kənarının istiqamətini ölçürük. Bu ölçmələr çökmənin nə qədərinin sümük əriməsindən, nə qədərinin itirilmiş dişləmə hündürlüyündən qaynaqlandığını ayırd edir. İkisi fərqli problemlərdir və fərqli şəkildə həll olunur.

3. 3

   Klinik müayinə

   Sümük tirəsinin hündürlüyünü və qalınlığını əllə qiymətləndiririk, üzərindəki selikli qişanın nazikliyinə və protez istifadə olunursa, altında yaranmış hərəkətli toxumaya baxırıq. Tirənin üzərində barmaqla hiss edilən iti kənarlar və protezin oturduğu yerin hamarlaşması ərimənin irəliləmiş mərhələsinin əlamətidir.

4. 4

   Üçölçülü görüntüləmə

   Sümüyün həqiqi hündürlüyü və qalınlığı, üst çənədə sinusun dibinin haraya qədər endiyi və alt çənədə sinirin haradan keçdiyi yalnız konusvari şüa kompüter tomoqrafiyasında ölçülür. Panoram rentgen qalınlığı ümumiyyətlə göstərmir; ərimənin ən çox olduğu xarici divar itkisi iki ölçülü görüntüdə görünmür. Tomoqrafiya görmədən verilən sümük qərarı natamam məlumatla verilmiş olur.

5. 5

   Planı dişdən deyil, üzdən qururuq

   Ölçmələr bitdikdə əvvəlcə dişlərin haraya və hansı uzunluqda gələcəyini müəyyən edirik; implantların mövqeyi bu plana görə seçilir, əksinə deyil. Dodaq dəstəyinin və üzün aşağı hissəsinin hündürlüyünün nə qədər geri qayıdacağını sınaq mərhələsində üzünüzdə göstəririk. Nəticəni təxmin etmirsiniz, daimi dişlər bərkidilməzdən əvvəl görürsünüz.

Bunların hamısı eyni işi görmür. Bir qismi görüntünü toparlayır, bir qismi vaxt qazandırır. Ərimənin səbəbini aradan qaldıran isə yalnız biridir.

Bunları sizi qorxutmaq üçün deyil, hansı həkimə getməyinizdən asılı olmayaraq düzgün sualları verə bilməyiniz üçün yazırıq. Həkim bunları özü izah etmirsə, siz soruşun.

Aşağıdakı ardıcıllıq sabit dişlərlə üzün hündürlüyünün yenidən qurulduğu yol üçün keçərlidir. Yalnız protez yeniləndikdə proses daha qısa olur və nəticə görüntü ilə məhdudlaşır.

1. Plan və razılıq

   Dişlərin uzunluğu, orta xətti və üzün aşağı hissəsinin hündürlüyü üzünüzün ölçülərinə görə planlaşdırılır. Sınaqlar üç klinik gün ərzində aparılır və dodaq dəstəyinin nə qədər geri qayıdacağını orada güzgüdə görürsünüz; siz razılıq vermədən daimi dişlər bərkidilmir.

2. Üç klinik gün

   Tətbiq etdiyimiz protokolda implantlar çənənin dərinliyindəki bərk bazal və kortikal qata mexaniki olaraq bərkidilir. Klassik implant isə dişlərlə birlikdə əriyən yuxarı alveol sümüyünə yerləşdirilir; sümüklə birləşməni aylarla gözləmək və həcm qalmayıbsa, əvvəlcə sümük artırmaq buna görə lazımdır. Fərq buradan yaranır. Sümük artırılması və aylarla gözləmə gündəmə gəlmir, üç klinik günün sonunda sabit dişlərinizlə çıxırsınız.

3. İlk həftə

   Bir qədər şişkinlik və həssaslıq normaldır, üçüncü gündən sonra geriləyir; tikiş varsa, klinikanın təqib planına görə çıxarılır. Bu dövrdə yumşaq qidalanmanızı istəyirik. Üzdəki dəyişiklik ilk gündən görünür; şişkinlik çəkildikcə cizgilər aydınlaşır.

4. İlk aylar

   Dodaq və yanaq əzələləri yeni dəstəyə öyrəşdikcə danışıq və təbəssüm bir neçə həftə ərzində qaydasına düşür. Ətrafınızın fərq etdiyi dəyişiklik ilk gündən başlayır, sizin güzgüdə öyrəşməyiniz daha uzun çəkir. Sümük yenidən yük daşımağa başladığı üçün həmin nahiyədə ərimə səbəbini itirir. Baxım təbii dişdən fərqlənmir: fırça, dişarası təmizləmə və müntəzəm kontrol müayinəsi.

Bu səhifədə tək bir rəqəm vermirik: üz cizgilərini toparlamaq yeni protezlə bitə bildiyi kimi, bütün ağzı əhatə edən sabit plana da uzana bilər və aradakı fərq böyükdür. Düzgün rəqəmi tomoqrafiyanı gördükdən sonra deyirik. Rentgeninizi göndərin, həcmi yazılı şəkildə bölüşək. Qiyməti müəyyən edən maddələr:

Qalan sümüyün vəziyyəti

Ölçülən hündürlük və qalınlıq implantların sayını və haraya yerləşdiriləcəyini müəyyən edir. Sümük hələ varkən qərar verən pasiyentdə plan qısa qalır; ərimə irəlilədikcə eyni nəticə üçün daha çox iş lazım olur.

Həcmin genişliyi

Bir çənədə, yoxsa iki çənədə işlənildiyi və neçə dişin çatışmadığı birbaşa təsir edir. Bir diş üzərində qurulan plan ilə bütün ağzı əhatə edən plan ayrı hesablanır.

Dişləmə hündürlüyünün yenidən qurulub-qurulmayacağı

Üzün aşağı hissəsinin hündürlüyü itibsə, plan yalnız boşluqları doldurmaqla kifayətlənmir; dişləmə yenidən qurulur. Bu, həm laboratoriya işini, həm də sınaqların sayını artıran maddədir.

Üst konstruksiya

İmplant üzərində hazırlanacaq sabit dişlərin materialı və laboratoriya işi ümumi məbləğə birbaşa təsir edir. İstifadə etdiyimiz materialın markasını əvvəlcədən yazılı şəkildə bildiririk.