شل شدن و شکستن پیچ در پروتز ثابت

بیشتر پروتزهای ثابت روی ایمپلنت سیستم‌های پیچی هستند: بریج با پیچ‌های کوچک به ایمپلنت‌ها یا به قطعات اتصال روی آن‌ها بسته می‌شود. این پیچ یک پیچ معمولی نیست؛ با گشتاور مشخصی سفت می‌شود و این گشتاور در بدنه پیچ کششی کنترل‌شده ایجاد می‌کند. آنچه اتصال را برقرار نگه می‌دارد همین کشش است. وقتی کشش کم شود، پیچ شل می‌شود و بریج شروع به حرکت می‌کند.

رایج‌ترین علت کاهش کشش، نیروی نامتعادل است. اگر هنگام گاز گرفتن یک نقطه در اکلوژن زودتر از بقیه تماس پیدا کند، تمام نیرو روی همان نقطه و ایمپلنت زیر آن جمع می‌شود. این ضربه که با هر گاز گرفتن تکرار می‌شود، پیچ را کم‌کم شل می‌کند. به همین دلیل زمانی که روز تحویل صرف تنظیم اکلوژن می‌شود، نیمی از مشکلاتی را که سال‌ها بعد پیش می‌آید تعیین می‌کند.

علت دوم دندان‌قروچه شبانه است. نیرویی که هنگام فشردن دندان‌ها ایجاد می‌شود می‌تواند هم بزرگ‌تر و هم بسیار طولانی‌تر از نیروی جویدن باشد و بی‌آنکه بیمار خبر داشته باشد، هر شب تکرار می‌شود. علت سوم طراحی است: وقتی بریج به پشت آخرین ایمپلنت امتداد پیدا کند، آن بخش مثل اهرم عمل می‌کند و به عقب‌ترین پیچ فشار می‌آورد. علت چهارم ناکافی بودن سیستم نگهدارنده از ابتداست؛ در بریج بلندی که روی تعداد کمی ایمپلنت قرار دارد، پیچ‌ها بیش از سهم خود بار تحمل می‌کنند.

علتی که کمتر درباره‌اش صحبت می‌شود، ننشستن کامل بریج روی ایمپلنت‌هاست. وقتی پروتز بدون کشش روی ایمپلنت‌ها ننشیند، پیچ‌ها از همان لحظه سفت شدن کششی را تحمل می‌کنند و این کشش به مرور به شل شدن یا شکستگی می‌انجامد. این موضوع به مرحله لابراتوار و قالب‌گیری مربوط است و ماه‌ها پس از تحویل، به شکل شل شدن مکرر خود را نشان می‌دهد.

نتیجه ادامه جویدن با پیچ شل روشن است. پیچی که کشش خود را از دست داده، باری را که باید تحمل کند دیگر با بدنه‌اش تحمل می‌کند و خسته می‌شود. در نقطه‌ای می‌شکند. قطعه شکسته درون ایمپلنت می‌ماند و بیرون آوردنش به ابزار ویژه و کار دقیق نیاز دارد؛ در برخی موارد رزوه داخلی ایمپلنت آسیب می‌بیند و مسئله به کار بسیار بزرگ‌تری تبدیل می‌شود. مداخله در مرحله شل شدن از کل این زنجیره جلوگیری می‌کند.

در طراحی‌های یک‌تکه یا مونوبلوک، پیچ اتصالی وجود ندارد که شل شود؛ بدنه و بخش بالایی یک قطعه‌اند. این طراحی مشکل شل شدن پیچ و فاصله میکرونی در آن اتصال را از بین می‌برد. در مقابل، زاویه را نمی‌توان بعداً با تعویض قطعه بالایی اصلاح کرد، یعنی طرح درمان باید از ابتدا درست ریخته شود. این رتبه‌بندی برتری نیست؛ هر یک از این دو طراحی در جای متفاوتی امتیاز می‌دهد.

یک شکایت واحد ممکن است به اقدام‌هایی بسیار متفاوت مربوط باشد. تفکیک با معاینه و عکس رادیولوژی انجام می‌شود.

ترتیب کار اهمیت زیادی دارد: فقط سفت کردن و فرستادن بیمار سریع‌ترین اما کم‌دوام‌ترین راه‌حل است.

1. 1

   دسترسی و باز کردن

   در سیستم‌های پیچی، سوراخ دسترسی روی بریج باز و پروتز خارج می‌شود. در سیستم‌های سیمانی، باز کردن ممکن است دشوارتر باشد؛ این یکی از تفاوت‌های عملی این دو طراحی است.

2. 2

   بررسی قطعات

   پیچ، قطعه اتصال و سطح داخلی ایمپلنت بررسی می‌شوند. پیچ خسته یا تغییرشکل‌یافته دوباره استفاده نمی‌شود و با پیچ نو تعویض می‌شود. این گام ساده اما اغلب نادیده‌گرفته‌شده، از تکرار شل شدن جلوگیری می‌کند.

3. 3

   آزمایش جداگانه ایمپلنت

   وقتی پروتز خارج شد، بررسی می‌شود که ایمپلنت درون استخوان حرکت می‌کند یا نه. اگر حرکت داشته باشد، مسئله مشکل پیچ نیست و مسیری کاملاً متفاوت در پیش می‌گیرد.

4. 4

   سفت کردن با کنترل گشتاور

   پیچ نو با گشتاوری که سازنده تعیین کرده و با آچار گشتاور سفت می‌شود. سفت کردن با دست کافی نیست و سفت کردن بیش از حد پیچ را می‌شکند. هر دوی این خطاها بعداً به مشکلی تبدیل می‌شوند که رفعش دشوار است.

5. 5

   سنجش و تنظیم اکلوژن

   نقاطی که هنگام گاز گرفتن زودتر تماس پیدا می‌کنند مشخص و متعادل می‌شوند. اگر این گام انجام نشود، همان پیچ به همان دلیل دوباره شل می‌شود؛ درمان اصلی همین‌جاست.

6. 6

   بستن سوراخ دسترسی و کنترل

   فضای بالای پیچ با ماده مناسب بسته می‌شود. چند هفته بعد معاینه کنترلی انجام می‌شود؛ فقط این‌گونه می‌توان فهمید گشتاور حفظ شده یا نه.

شل شدن مکرر با یک اقدام تمام نمی‌شود، بلکه با رسیدگی به علت. موضوعاتی که باید درباره‌شان صحبت شود این‌ها هستند.

موارد زیر رایج‌ترین خطاها در این وضعیت‌اند و همه آن‌ها یک کار کوتاه را به کاری بزرگ تبدیل می‌کنند.

کارهای مربوط به پیچ دوره بهبود نمی‌خواهند؛ موضوع اصلی پیگیری است.

1. همان روز

   به استفاده عادی برمی‌گردید. اگر اکلوژن تنظیم شده باشد، ممکن است حس گاز گرفتن یکی دو روز متفاوت باشد؛ این عادت کردن دندان‌ها به تعادل تازه و طبیعی است.

2. هفته‌های اول

   به اینکه دوباره حس شل شدن پیش بیاید یا نه توجه کنید. صدای تق هنگام گاز گرفتن، حرکت خفیف یا تغییر مزه در آن ناحیه را باید اطلاع دهید؛ این‌ها هشدارهای زودهنگام‌اند.

3. نوبت معاینه کنترلی

   چند هفته بعد بررسی می‌شود که گشتاور حفظ شده یا نه. این معاینه تنها راهی است که نشان می‌دهد درمان واقعاً نتیجه داده یا نه و گامی است که اغلب نادیده گرفته می‌شود.

4. برنامه بلندمدت

   در سیستمی که یک بار شل شدن را تجربه کرده، فاصله معاینه‌ها کوتاه‌تر می‌شود و در هر معاینه اکلوژن دوباره سنجیده می‌شود. هدف این است که همان وضعیت پیش از شکستن پیچ تشخیص داده شود.

یک شکایت واحد ممکن است هم به یک سفت کردن کوتاه و هم به ساخت دوباره پروتز مربوط باشد. عوامل تعیین‌کننده این‌ها هستند:

گستره درمان

سفت کردن پیچ، تعویض آن و بیرون آوردن قطعه شکسته کارهای متفاوتی‌اند. بیرون آوردن قطعه شکسته هم زمان می‌برد و هم ابزار ویژه می‌خواهد.

در دسترس بودن قطعه یدکی

اگر معلوم باشد کدام سیستم به کار رفته، قطعه سریع تهیه می‌شود. اگر سیستم ناشناخته باشد یا از بازار جمع شده باشد، همان کار طولانی‌تر و گران‌تر می‌شود.

تنظیم اکلوژن و نایت گارد

این‌ها بخش‌هایی هستند که به علت رسیدگی می‌کنند و نباید حذف شوند. راه‌حل ارزانی که فقط پیچ را سفت کند، چند ماه بعد همان کار را دوباره لازم می‌کند.

اگر ساخت دوباره پروتز لازم باشد

اگر بریج بدون کشش روی ایمپلنت‌ها ننشیند یا طراحی نیرو را درست توزیع نکند، ساخت دوباره پروتز مطرح می‌شود؛ این بزرگ‌ترین بخش مجموع هزینه است.