ایمپلنت شکسته، یا پیچ، قطعه رویی یا روکش؟

یک درمان کلاسیک ایمپلنت از چهار لایه تشکیل می‌شود. در پایین بدنه ایمپلنت که در استخوان جای می‌گیرد، روی آن قطعه اتصالی که از لثه بیرون می‌آید (اباتمنت)، پیچ کوچکی که این قطعه یا بریج را به بدنه محکم می‌کند و در بالا روکش یا بریجی که دیده می‌شود. حس «شکست» ممکن است از هر یک از این چهار لایه بیاید و وقتی از دهان نگاه شود بیشتر وقت‌ها همه یک‌جور دیده می‌شوند. در طراحی‌های یک‌تکه، چون بدنه و بخش رویی یک قطعه‌اند، پیچ اتصال جداگانه‌ای وجود ندارد؛ فهرست احتمال‌ها کوتاه‌تر است.

رایج‌ترین مشکلات در لایه‌های بالایی‌اند. در مروری که مطالعات با پیگیری بیش از پنج سال را کنار هم گذاشت، در روکش‌های تک‌دندان روی ایمپلنت، در ۵ سال شل شدن پیچ ۸٫۸ درصد و شکستن لایه پرسلن ۳٫۵ درصد دیده شد. اما در بریج‌هایی که بر چند ایمپلنت تکیه دارند، رایج‌ترین مشکل در ۵ سال شکستن لایه پرسلن بود (۱۳٫۵ درصد)؛ پس از آن شل شدن پیچ یا قطعه رویی (۵٫۳ درصد) قرار داشت. بخش بزرگ این‌ها کارهایی‌اند که بدون دست زدن به ایمپلنت، در بخش پروتز حل می‌شوند.

شکستن پیچ اتصال یک پله جدی‌تر است. پیچ معمولاً نخست شل می‌شود؛ وقتی با پیچ شل‌شده جویدن ادامه یابد، بار مستقیم روی پیچ می‌آید و پیچ دچار خستگی می‌شود و می‌شکند. تکه شکسته درون ایمپلنت می‌ماند. یک مرور نظام‌مند سال ۲۰۲۶ که روش‌های بیرون آوردن پیچ شکسته را بررسی کرد دریافت که بیشتر شواهد از مطالعات آزمایشگاهی و گزارش‌های موردی می‌آید، نرخ موفقیت در آزمایشگاه ۸۶ درصد است و اینکه پیچ در چه عمقی شکسته، به‌طور محسوس بر نتیجه اثر می‌گذارد. وقتی بیرون نیاید، ممکن است تعویض ایمپلنت لازم شود.

شکستن خود بدنه ایمپلنت نادر است. در مطالعه‌ای در سوئد که ۱۰٬۰۹۹ ایمپلنتِ ۲٬۶۷۰ بیمار را بررسی کرد، ۴۴ ایمپلنت (۰٫۴۴ درصد) شکست؛ شکستگی‌ها به‌طور میانگین در ۹۵ ماه، یعنی حدود ۸ سال، رخ داد و نیمی از آن‌ها میان سال‌های ۲ تا ۸ دیده شد. در دانشگاه تورنتو، در ۷٬۷۱۲ ایمپلنتی که در ۴۱ سال کاشته شد، نرخ شکستگی پس از بارگذاری ۰٫۳۵ درصد بود و شکستگی به‌طور میانگین ۱۰٫۶ سال پس از بارگذاری رخ داد. یعنی این مشکلی است که بیشتر سال‌ها بعد با آن روبه‌رو می‌شوند تا در ماه‌های اول.

عواملی که شکستگی را آسان می‌کنند تا حد زیادی به بار تکرارشونده مربوط‌اند. در مطالعه سوئد، فشردن و ساییدن دندان‌ها در شب (دندان‌قروچه) عاملی بود که خطر شکستگی را بیش از همه بالا می‌برد؛ مجاور بودن با بخشی از بریج که فراتر از آخرین ایمپلنت امتداد یافته (کانتیلور) هم خطر را بالا برد و با بزرگ‌تر شدن قطر ایمپلنت خطر به‌طور محسوس کم شد. در همان مطالعه هر ۱ میلی‌متر افزایش در طول ایمپلنت احتمال شکستگی را ۲۲٫۳ درصد بالا برد و تیتانیوم با درجه بالاتر آن را ۷۲٫۹ درصد پایین آورد؛ این‌ها رابطه‌هایی‌اند که از یک ثبت گذشته‌نگر بیرون آمده‌اند و علیت را نشان نمی‌دهند. در تورنتو شکستگی‌ها در ایمپلنت‌های با قطر باریک (۳٫۷۵ میلی‌متر و کمتر)، در ناحیه عقب فک پایین، در بریج‌های دارای کانتیلور بلند و در برخی طراحی‌های ایمپلنت که نویسندگان نامناسب دانسته‌اند برجسته بود. در ثبتی با ۱۸٬۷۰۰ ایمپلنت در ایران، ۹۴٫۶ درصد شکستگی‌ها در ناحیه دندان‌های آسیای کوچک و بزرگ بود.

اثر فشردن دندان‌ها جداگانه بررسی شده است. در یک متاآنالیز سال ۲۰۲۵، در بیماران دارای دندان‌قروچه احتمال شکستگی ایمپلنت حدود ۱۶ برابر، احتمال شکستگی قطعه رویی حدود ۱۴ برابر و احتمال شکستگی پیچ حدود ۷ برابر بیشتر به دست آمد (نسبت شانس). این‌ها مطالعات مشاهده‌ای‌اند؛ به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که دندان‌قروچه باعث شکستگی می‌شود، اما توضیح می‌دهند چرا در برنامه‌ریزی نخستین اطلاعاتی است که پرسیده می‌شود. اما در مطالعه‌ای در ژاپن که ۱٬۱۲۶ ایمپلنت از یک برند واحد را حدود ۱۰ سال پیگیری کرد، روکش‌های تکی که به هم متصل نشده بودند، جنسیت مرد و کوچک‌تر بودن زاویه گوشه فک پایین از ۱۲۰ درجه در رادیوگرافی پانورامیک عواملی بودند که خطر شکستگی قطعه رویی یا ایمپلنت را بالا می‌بردند.

پیش از شکستگی بیشتر وقت‌ها هشداری هست. پیچی که بارها شل می‌شود، لق شدن روکش، حس «تق» هنگام جویدن یا شکستگی‌های مکرر لایه پرسلن در یک ناحیه نشان می‌دهد بار در آن نقطه زیاد است. تنظیم اکلوژن، نایت‌گارد یا بازنگری طراحی بریج که در این مرحله انجام شود مؤثرترین راه پیشگیری از شکستگی بعدی است.

تفکیک زیر یک تصور اولیه می‌دهد؛ پاسخ قطعی را معاینه و رادیوگرافی می‌دهد. اگر یکی از نشانه‌های فهرست دوم هست، نوبت را عقب نیندازید.

ترتیب مهم است: نخست وضعیت اورژانسی کنار گذاشته می‌شود، سپس لایه شکسته مشخص می‌شود و در آخر درباره علت صحبت می‌شود. ترمیمی که بدون صحبت درباره علت انجام شود همان شکستگی را برمی‌گرداند.

1. 1

   درباره تکه قورت‌داده یا تنفس‌شده پرسیده می‌شود

   اگر تکه گم شده و نشانه بلع یا تنفس آن هست، ارزیابی در اورژانس انجام می‌شود. درباره اجسامی که هنگام درمان دندان قورت داده یا تنفس می‌شوند، بیمارستان Guy's and St Thomas' می‌نویسد تکه‌ای که به راه تنفسی رفته باید بیرون آورده شود.

2. 2

   معاینه و رادیوگرافی

   روکش و بریج بررسی می‌شود و لثه و سطح استخوان اطراف ایمپلنت دیده می‌شود. رادیوگرافی سالم بودن پیچ، قطعه رویی و بدنه را نشان می‌دهد؛ اگر عکس‌های قدیمی دارید برای مقایسه همراه ببرید.

3. 3

   پروتز باز می‌شود

   در سیستم پیچ‌شونده، روکش یا بریج باز می‌شود و بدنه جداگانه ارزیابی می‌شود. در سیستم‌های چسبی این کار پرزحمت‌تر است و گاهی لازم می‌شود روکش بریده شود.

4. 4

   پیچ شکسته بیرون آورده می‌شود

   مرور توصیه می‌کند در شکستگی‌های در دسترس با ابزار دستی آغاز شود و در صورت نیاز سراغ ابزارهای اولتراسونیک یا تغییریافته بروند. اگر بدون آسیب دیدن رزوه‌های داخلی ایمپلنت بیرون آورده شود، پروتز با پیچ تازه و در صورت نیاز قطعه رویی تازه دوباره بسته می‌شود.

5. 5

   اگر بدنه شکسته باشد برنامه عوض می‌شود

   از ۲۷ ایمپلنت شکسته در تورنتو، ۱۹ مورد بیرون آورده شد، ۶ مورد در استخوان رها و رویش بسته شد و ۲ مورد اصلاح و با پروتزی تازه به کار رفت. اینکه کدام انتخاب شود را استخوان باقی‌مانده، محل شکستگی و ساختارهای مجاور تعیین می‌کنند.

6. 6

   درباره علت صحبت می‌شود

   درباره فشردن دندان‌ها، بخش امتدادیافته بریج به سمت عقب، ایمپلنت با قطر باریک، روکش تکی متصل‌نشده و نقطه‌هایی که در اکلوژن زودتر تماس پیدا می‌کنند پرسیده می‌شود. در صورت نیاز اکلوژن تنظیم می‌شود، نایت‌گارد ساخته می‌شود یا طراحی بریج تغییر می‌کند.

گزینه‌ها بسته به قطعه شکسته فرق می‌کنند؛ رفتن از یکی به دیگری بیشتر وقت‌ها به نتیجه تلاش اول بستگی دارد.

موارد زیر رفتارهایی‌اند که یک ترمیم کوچک را به کاری بزرگ تبدیل می‌کنند.

روند بسته به لایه شکسته فرق می‌کند. نکته مشترک این است که ترمیمی که به علتش پرداخته نشود ماندگار نیست.

1. اگر پیچ سفت یا تعویض شده

   بیشتر وقت‌ها همان روز به استفاده عادی برمی‌گردید. اگر اکلوژن هم تنظیم شده، حس گاز گرفتن ممکن است یکی دو روز متفاوت باشد؛ بررسی دوباره پیچ چند هفته بعد عادی است.

2. اگر روکش یا لایه پرسلن نوسازی شده

   در طول قالب‌گیری و کار لابراتوار می‌توان با یک روکش موقت سر کرد. وقتی روکش تازه گذاشته می‌شود اکلوژن به‌ویژه بررسی می‌شود.

3. اگر بدنه شکسته بیرون آورده شده

   ترمیم ناحیه هفته‌ها طول می‌کشد. در این مدت چگونگی ترمیم استخوان دنبال می‌شود؛ محل و زمان ایمپلنت تازه پس از این ارزیابی تعیین می‌شود.

4. بلندمدت

   در سیستمی که شکستگی را تجربه کرده معاینه‌ها بیشتر می‌شود. اگر فشردن دندان‌ها هست، نایت‌گارد باید با ساییده شدن نو شود؛ پیچ و لایه پرسلن باید در هر معاینه بازبینی شوند.

همان شکایت «شکست» ممکن است با کارهایی بسیار متفاوت متناظر باشد، از یک کار کوتاه روی پیچ تا انجام دوباره ایمپلنت. اقلامی که دامنه را تعیین می‌کنند:

لایه شکسته

لایه پرسلن، پیچ، قطعه رویی و بدنه کارهایی بسیار متفاوت‌اند. تفکیک پس از معاینه و رادیوگرافی روشن می‌شود.

در دسترس بودن قطعه

اگر سیستم معلوم باشد، پیچ و قطعه رویی یدکی به‌سرعت تهیه می‌شود. اگر سیستم معلوم نباشد یا از بازار جمع شده باشد، همان کار طولانی می‌شود و ممکن است بزرگ شود.

عمق پیچ شکسته

شکستگی‌های نزدیک به سطح آسان‌تر بیرون آورده می‌شوند. در شکستگی‌های عمیق موفقیت کمتر می‌شود و ممکن است تعویض ایمپلنت مطرح شود.

اصلاح علت

نایت‌گارد، تنظیم اکلوژن یا تغییر طراحی بریج بخشی از ترمیم است. اگر از آن بگذرند همان شکستگی تکرار می‌شود.