نجات دندان یا کشیدن آن

دندانم شکسته: آیا می‌شود نجاتش داد؟

آنچه تعیین می‌کند اندازه شکستگی نیست، این است که تا کجا پایین رفته

دو شکستگی هم‌اندازه ممکن است به دو نتیجه کاملاً متفاوت برسند، چون آنچه تعیین‌کننده است محل شکستگی است. در این صفحه چهار نوع شکستگی را توضیح می‌دهیم، اینکه کدام با پرکردگی بسته می‌شود، کدام یعنی کشیدن دندان و اینکه در ساعت‌های اول با دندان شکسته چه باید بکنید.

پاسخ کوتاه

بیشتر دندان‌های شکسته نجات پیدا می‌کنند؛ آنچه تعیین‌کننده است این است که شکستگی تا کجا پایین رفته. شکستگی‌ای که در مینا و عاج مانده با پرکردگی یا روکش بسته می‌شود. در شکستگی‌ای که به عصب رسیده، ابتدا عصب‌کشی و سپس روکش لازم است. وقتی خط شکستگی به زیر سطح لثه برسد، چون دیواره سالمی برای نگه داشتن روکش نمی‌ماند، نتیجه به کشیدن دندان برمی‌گردد. در شکستگی عمودی ریشه که ریشه را در طول دو نیم می‌کند، در دندان‌های تک‌ریشه گزینه نجاتی نیست: خط شکستگی برای باکتری مسیری باز می‌کند که بستنی نیست.

آنچه تصمیم را تعیین می‌کند
محل شکستگی نسبت به لثه
آنچه برای تصمیم لازم است
معاینه و عکس رادیولوژی
تکه جداشده
در شیر نگه دارید و همراه بیاورید
آیا اورژانسی است
اگر درد، خونریزی یا تورم دارید، بله

بازبینی پزشکی: Bilge Ilgın، دندان‌پزشک · ایمپلنتولوژی

کجای دندان شکسته است

دندان از بیرون به درون این لایه‌ها را دارد: مینای سخت اما انعطاف‌ناپذیر، عاج نرم‌تر، پالپ که عصب و رگ‌های دندان را در خود دارد و ریشه‌ای که در استخوان فک فرو رفته. اینکه شکستگی در کدام لایه متوقف شده، تعیین می‌کند درمان چه باشد؛ به همین دلیل جمله «دندانم شکسته» به‌تنهایی تشخیص نیست و چهار وضعیت جداگانه را با هم در بر می‌گیرد.

شکستگی‌ای که در مینا و عاج می‌ماند رایج‌ترین و راحت‌ترین نوع است. هنگام گاز زدن چیزی سفت، گوشه یا برجستگی دندان کنده می‌شود؛ سطح ناهموار به زبانتان گیر می‌کند و به سرما حساسیت خفیفی حس می‌کنید، اما درد ضربان‌دار وجود ندارد. چون به عصب نرسیده، دندان زنده می‌ماند و پرکردگی کامپوزیت کافی است؛ اگر تکه جداشده برجستگی‌ای باشد که بار جویدن را تحمل می‌کند، روکش یا آنله لازم است.

در شکستگی‌ای که به پالپ، یعنی عصب، رسیده وضعیت تغییر می‌کند. روی سطح شکستگی نقطه‌ای قرمز یا خونریزی خفیفی دیده می‌شود؛ سرما و جریان هوا درد تیزی ایجاد می‌کنند و این درد پس از برداشته شدن محرک هم ادامه دارد. دندان باز هم نجات پیدا می‌کند، اما پرکردگی کافی نیست: روی بافت عصبی که بیرون افتاده با ماده خاصی پوشانده می‌شود یا با عصب‌کشی برداشته می‌شود. صبر کردن عصب را از بین می‌برد، چون پالپی که در معرض قرار گرفته با باکتری در تماس است.

وقتی شکستگی به زیر سطح لثه برسد، مشکل خود دندان نیست، این است که دیواره سالمی برای نگه داشتن روکش نمی‌ماند. اگر لبه روکش درون لثه بماند، آنجا تمیزشدنی نیست و به ناحیه‌ای همیشه ملتهب تبدیل می‌شود. راه‌حل این است که سطح لثه و استخوان پایین برده شود یا ریشه با ارتودنسی بالا کشیده شود؛ هرچه شکستگی پایین‌تر باشد، شانس هر دو کمتر است.

شکستگی عمودی ریشه دسته‌ای جداگانه است: شکستگی ریشه را از بالا به پایین در طول دو نیم می‌کند. دلیل نجات‌ناپذیر بودنش اندازه‌اش نیست، محلش است. خط شکستگی درون استخوان و در امتداد سطح ریشه کشیده شده و برای باکتری مسیری مستقیم باز می‌کند؛ هیچ پرکردگی‌ای این مسیر را نمی‌بندد، چون سطحی برای کار کردن وجود ندارد. هرچه باکتری پیش برود، استخوان اطراف تحلیل می‌رود. نشانه‌هایش بی‌صداست: ناراحتی مبهمی هنگام گاز زدن، تاول کوچکی که در یک نقطه لثه پیدا می‌شود یا پاکت باریکی که عمیق‌تر می‌شود. در دندان‌هایی که عصب‌کشی شده‌اند و درونشان پایه فلزی (پست) گذاشته شده، بیشتر دیده می‌شود.

این چهار به یک نتیجه نمی‌رسند. دو مورد اول با ماندن دندان سر جایش تمام می‌شوند؛ سومی بسته به اینکه شکستگی چند میلی‌متر پایین‌تر متوقف شده تغییر می‌کند؛ در چهارمی موضوع صحبت نجات دندان نیست، این است که کی و با چه چیزی جایگزین شود.

کدام شکستگی نجات پیدا می‌کند و کدام نه

تفکیک زیر پس از معاینه و عکس رادیولوژی روشن می‌شود. اینکه خودتان را در فهرست دوم ببینید به این معنا نیست که دندان امروز کشیده می‌شود؛ فقط یعنی گزینه‌ای که درباره‌اش صحبت می‌شود تغییر کرده است.

چه زمانی مناسب است

  • اگر شکستگی در مینا و عاج ماندهدندانی که گوشه یا برجستگی‌اش کنده شده و به عصب نرسیده، با پرکردگی و در آسیب‌های بزرگ‌تر با آنله یا روکش بسته می‌شود. عصب‌کشی لازم نیست؛ دندان‌پزشک مدتی پیگیری می‌کند که عصب زنده مانده یا نه.
  • اگر تکه جداشده در دست شماستبه‌ویژه در دندان‌های جلو، تکه خودتان را اغلب می‌توان سر جایش چسباند؛ مینای خودتان هماهنگی رنگی بسیار بهتر از آنچه با مواد پرکردگی به دست می‌آید می‌دهد.
  • اگر به عصب رسیده اما ریشه سالم استبا عصب‌کشی و روکشی که پس از آن ساخته می‌شود، دندان سر جایش می‌ماند. رسیدن شکستگی به عصب به این معنا نیست که دندان را از دست داده‌اید، درمان را یک پله بزرگ‌تر می‌کند.
  • اگر شکستگی درست زیر سطح لثه استبرای نمایان کردن دیواره سالم، سطح لثه و استخوان پایین برده می‌شود یا ریشه با ارتودنسی بالا کشیده می‌شود. اگر شکستگی نزدیک مرز باشد، این راه‌ها نتیجه می‌دهند.

چه زمانی مناسب نیست

  • شکستگی عمودی ریشهشکستگی‌ای که ریشه را در طول دو نیم می‌کند بستنی نیست؛ پرکردگی، روکش یا عصب‌کشی این خط را نفوذناپذیر نمی‌کنند. در اینجا موضوع صحبت نجات نیست، این است که دندان کی و با چه چیزی جایگزین شود.
  • اگر شکستگی خیلی زیر سطح لثه استاگر پایین بردن استخوانی که برای نمایان کردن دیواره سالم لازم است آن‌قدر زیاد باشد که تکیه‌گاه ریشه را ضعیف کند، ترمیم انجام‌شده عمر کوتاهی دارد.
  • اگر دندان در طول دو نیم شدهترکی که از سطح جونده به پایین می‌رود، به مرور دندان را دو تکه می‌کند. اگر تکه‌ها مستقل از هم حرکت می‌کنند، ماندن دندان به‌صورت یکپارچه مطرح نیست.
  • اگر دندان از قبل بارها درمان شدهاگر با پرکردگی‌های بزرگ و عصب‌کشی قبلی، از دست رفتن بافت پیش رفته باشد، دیواره‌های باقی‌مانده نمی‌توانند ترمیم تازه‌ای را تحمل کنند. یک بار دیگر امتحان کردن نتیجه‌ای کوتاه‌عمر می‌دهد.

درباره دندان شکسته چگونه تصمیم گرفته می‌شود

این ترتیب برای تشخیص است، نه درمان. در پایان می‌دانید شکستگی کجا تمام می‌شود و بر اساس آن کدام گزینه برای دندان شما واقع‌بینانه است.

  1. 1

    در ساعت‌های اول چه باید بکنید

    دهانتان را با آب ولرم بشویید، اگر خونریزی هست با یک گاز استریل تمیز فشار ملایمی بدهید و از بیرون روی گونه‌تان کمپرس سرد بگذارید. اگر تکه جداشده را پیدا کرده‌اید، نگذارید خشک شود: آن را در شیر یا بزاق خودتان نگه دارید و همراه بیاورید.

  2. 2

    اگر بیش از یک دندان درگیر است، عکس رادیولوژی خود را بفرستید

    اگر شکستگی فقط در یک دندان است، اولین نشانی دندان‌پزشک خودتان است. اگر در دهانتان بیش از یک دندان ازدست‌رفته یا نجات‌ناپذیر دارید، رادیوگرافی پانورامیک (OPG) خود را از طریق فرم بفرستید؛ دندان‌پزشکی که درمان را انجام خواهد داد تصویر را می‌خواند و ظرف ۲۴ ساعت کتبی پاسخ می‌دهیم. این یک ارزیابی اولیه است؛ تصمیم قطعی پس از معاینه و CBCT گرفته می‌شود.

  3. 3

    معاینه بالینی

    دندان‌پزشک می‌پرسد شکستگی چطور رخ داده و آیا آن دندان قبلاً پرکردگی یا عصب‌کشی داشته یا نه؛ دندان سالمی که با ضربه شکسته با دندان عصب‌کشی‌شده‌ای که خودبه‌خود شکسته یکسان خوانده نمی‌شود. سپس خط شکستگی دنبال می‌شود: رنگ‌آمیزی، عبور دادن نور از درون دندان و آزمون گاز گرفتن تک‌تک برجستگی‌ها نشان می‌دهد ترک تا کجا پایین رفته. پاکت عمیق و باریکی که با سوند اندازه‌گیری شود، نشانه زودهنگام شکستگی عمودی ریشه است.

  4. 4

    عکس رادیولوژی و در صورت نیاز CBCT

    عکس معمولی همیشه شکستگی را نشان نمی‌دهد؛ وقتی پرتو با خط شکستگی هم‌راستا نباشد، ترک دیده نمی‌شود. در صورت شک به شکستگی ریشه، سی‌تی اسکن با پرتو مخروطی (CBCT) درخواست می‌شود. تصمیم همین‌جا روشن می‌شود.

  5. 5

    وضعیت عصب ارزیابی و گزینه‌ها بررسی می‌شوند

    آزمون سرما نشان می‌دهد عصب‌کشی لازم است یا نه؛ در دندان‌هایی که با ضربه شکسته‌اند، چون عصب در روزهای اول دچار شوک می‌شود، آزمون در فاصله‌هایی تکرار می‌شود. در پایان، دندان‌پزشک باید صریح توضیح دهد هر گزینه چند مراجعه لازم دارد و اگر شکست بخورد چه باقی می‌ماند.

گزینه‌ها برای دندان شکسته

هیچ‌کدام از دیگری برتر نیست؛ اینکه کدام درست است را محل شکستگی تعیین می‌کند. ترتیب درست همیشه از کم‌تهاجمی‌ترین شروع می‌شود.

01

پرکردگی کامپوزیت یا چسباندن تکه جداشده

راه‌حلی یک‌جلسه‌ای برای شکستگی‌هایی که در مینا و عاج مانده‌اند. اگر تکه همراه شماست و جفت شدنش به هم نخورده، تکه خودتان چسبانده می‌شود؛ وگرنه دندان با کامپوزیت شکل داده می‌شود.

02

آنله یا روکش

اگر تکه جداشده برجستگی‌ای باشد که بار جویدن را تحمل می‌کند، پرکردگی کافی نیست، چون همان نیرو همان جا را دوباره می‌شکند. آنله یا روکشی که دندان باقی‌مانده را در بر می‌گیرد، بار را بر کل دندان پخش می‌کند. در دندان‌های عقب و در کسانی که دندان‌قروچه دارند، اغلب انتخاب اول همین است.

03

عصب‌کشی و سپس روکش

اگر شکستگی به عصب رسیده باشد، بافت درون دندان پاک و کانال پر می‌شود و روی آن روکش ساخته می‌شود. چون دندان عصب‌کشی‌شده بخشی از انعطافش را از دست می‌دهد، بی‌روکش گذاشتنش دعوت از یک شکستگی تازه است.

04

تنظیم سطح لثه یا بالا کشیدن ریشه

اگر شکستگی کمی زیر لثه است، برای نمایان کردن دیواره سالم، سطح لثه و استخوان پایین برده می‌شود یا ریشه با ارتودنسی بالا کشیده می‌شود. اگر شکستگی خیلی پایین باشد، این زمان اضافه ارزشش را ندارد.

05

کشیدن دندان و ایمپلنت

اگر دندان نجات‌پذیر نباشد، درباره ایمپلنت یا بریج به‌جای آن صحبت می‌شود. اگر دیواره‌های استخوانی حفره کشیدن سالم باشند، ایمپلنت را می‌توان در همان جلسه کشیدن هم قرار داد؛ این کار مدت درمان را کوتاه می‌کند. حوزه اصلی کار ما از دست رفتن تعداد زیادی دندان است؛ برای یک دندان شکسته، راه درست‌تر این است که درباره ایمپلنت تک‌دندان یا بریج با دندان‌پزشک خودتان صحبت کنید.

آنچه هنگام تصمیم‌گیری باید بدانید

این‌ها را می‌نویسیم تا نزد هر دندان‌پزشکی که رفتید بتوانید پرسش‌های درست را بپرسید. اگر دندان‌پزشکی خودش این‌ها را توضیح نداد، بپرسید.

نبود درد نشان نمی‌دهد شکستگی کوچک است

شکستگی عمودی ریشه مدت‌ها بی‌صدا پیش می‌رود؛ در دندان عصب‌کشی‌شده، بافت عصبی‌ای که باید هشدار بدهد از قبل برداشته شده است. حتی وقتی درد نیست، استخوان اطراف خط شکستگی تحلیل می‌رود.

عکس معمولی همیشه شکستگی را نشان نمی‌دهد

اگر خط شکستگی با دسته پرتو موازی نباشد، در عکس رادیولوژی دوبعدی دیده نمی‌شود. ارزیابی‌ای که چون در عکس چیزی پیدا نشده بگوید شکستگی نیست، بر داده ناقص تکیه دارد.

شکستگی خودبه‌خود متوقف نمی‌شود

نیروی جویدن هر روز بر همان خط وارد می‌شود؛ ترکی کوچک ظرف چند ماه به دندانی تبدیل می‌شود که برجستگی‌اش کنده شده و آن هم به شکستگی‌ای که به زیر لثه می‌رسد. شکستگی‌ای که امروز با پرکردگی بسته می‌شود، اگر به تعویق بیفتد روکش یا عصب‌کشی لازم دارد.

روکشی که روی بستر ضعیف ساخته شود عمر طولانی ندارد

روکشی که با دیواره ناکافی زیرش ساخته شود مدتی خوب به نظر می‌رسد، سپس از لبه‌اش نشت می‌کند و زیرش پوسیدگی شروع می‌شود. نمی‌خواهید دو سال بعد به همین نقطه برگردید، آن هم با استخوان کمتر.

برای یک دندان شکسته، پروتکل ما نشانی درست نیست

پروتکل دندان ثابت در سه روز کلینیکی Implant72 برای از دست رفتن تعداد زیادی دندان طراحی شده است. اگر در دهانتان فقط یک دندان شکسته دارید، مسیر درست ابتدا درمان‌هایی است که هدفشان نجات آن است و اگر نشد، ایمپلنت تک‌دندان.

پس از آن چه انتظاری داشته باشید

روند زیر وقتی صدق می‌کند که کشیدن دندان و ایمپلنت انتخاب شده باشد. در شکستگی‌ای که با پرکردگی یا روکش بسته می‌شود دوره بهبود جداگانه‌ای وجود ندارد؛ همان روز به زندگی عادی‌تان برمی‌گردید.

  1. ۴۸ ساعت اول

    کمی تورم و حساسیت طبیعی است. کمپرس سرد و مسکنی که دندان‌پزشک توصیه می‌کند آن را برطرف می‌کند. باید سیگار و نوشیدنی داغ را کنار بگذارید.

  2. هفته اول

    تورم فروکش می‌کند. توصیه می‌شود از غذاهای سفت و داغ دوری کنید و ناحیه را آرام مسواک بزنید. اگر بخیه باشد، طبق برنامه پیگیری دندان‌پزشک کشیده می‌شود.

  3. سه ماه اول

    جوش خوردن ایمپلنت با استخوان (استئواینتگریشن) در این دوره پیش می‌رود؛ هنگام جویدن همچنان باید مراقب باشید.

  4. وقتی بهبود کامل شد

    مراقبت با دندان طبیعی فرقی ندارد. اگر علت شکستگی دندان‌قروچه بوده، نایت گارد (محافظ شبانه) هم در این مرحله وارد کار می‌شود.

در این موارد صبر نکنید

  • اگر درد با دارو برطرف نمی‌شود. دردی را که پس از روزهای اول بیشتر می‌شود یا به دارو پاسخ نمی‌دهد به دندان‌پزشک خود اطلاع دهید.
  • اگر تورم پس از روز سوم بیشتر می‌شود. در دوره بهبود تورم کم می‌شود؛ اگر بیشتر می‌شود با دندان‌پزشک خود تماس بگیرید.
  • اگر تب یا دشواری در بلعیدن دارید. این‌ها نشانه‌های عفونتی هستند که در حال گسترش است. بدون معطلی با دندان‌پزشک خود تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.

چه چیزی هزینه را تعیین می‌کند

در این صفحه یک عدد واحد نمی‌دهیم، چون عدد درست را فقط پس از دیدن اینکه شکستگی کجا تمام می‌شود می‌توان گفت و فاصله یک پرکردگی کامپوزیت با کشیدن دندان به‌علاوه ایمپلنت بسیار زیاد است. عدد را قلم‌به‌قلم و کتبی از دندان‌پزشکی بخواهید که شکستگی را دیده است. مواردی که قیمت را تعیین می‌کنند این‌هاست:

شکستگی کجا تمام می‌شود
شکستگی‌ای که در مینا و عاج مانده با شکستگی‌ای که به زیر لثه رسیده یک کار نیست؛ در یکی پرکردگی یک‌جلسه‌ای و در دیگری جراحی لثه و روکش مطرح است.
آیا عصب‌کشی لازم است
اگر شکستگی به عصب رسیده باشد، عصب‌کشی به طرح اضافه می‌شود؛ اگر نرسیده باشد، این مورد اصلاً پیش نمی‌آید.
نوع و جنس ترمیم
پرکردگی کامپوزیت، آنله و روکش کامل یعنی کار و مواد متفاوت. نام تجاری ماده‌ای را که به کار می‌رود از ابتدا کتبی بخواهید.
تعداد دندان‌های درگیر
اگر به دلیل دندان‌قروچه یا پرکردگی‌های بزرگ قدیمی چند دندان هم‌زمان در خطر باشند، برنامه‌ریزی هم‌زمان همه آن‌ها یعنی مراجعه کمتر.

پرسش‌های رایج

دندانم شکسته اما اصلاً درد ندارد. باز هم باید نزد دندان‌پزشک بروم؟

بله. درد نشان می‌دهد شکستگی به عصب رسیده یا نه؛ نشان نمی‌دهد تا کجا پایین رفته است. شکستگی‌ای که به عصب نرسیده بدون درد پیش می‌رود و لبه‌اش با هر گاز زدن کمی بزرگ‌تر می‌شود. شکستگی بدون درد اورژانسی نیست، اما چیزی هم نیست که به تعویق بیفتد.

تکه جداشده را نگه داشته‌ام. به کار می‌آید؟

بله، به‌ویژه در دندان‌های جلو. وقتی تکه خودتان سر جایش چسبانده شود، هماهنگی رنگی بسیار بهتری از آنچه با مواد پرکردگی به دست می‌آید می‌دهد. تنها شرطش این است که تکه خشک نشود: آن را در شیر یا بزاق خودتان نگه دارید، در دستمال نپیچید و در جیب نگذارید. اگر تکه خشک شده باشد، دندان با کامپوزیت دوباره شکل داده می‌شود.

امشب نمی‌توانم نزد دندان‌پزشک بروم. چه کنم؟

دهانتان را با آب‌نمک ولرم بشویید، اگر خونریزی هست با گاز استریل فشار ملایمی بدهید و از بیرون روی گونه‌تان کمپرس سرد بگذارید. اگر لبه تیز زبانتان را می‌خراشد، از داروخانه موم پرکردگی موقت بگیرید و روی آن فشار دهید. قرص مسکن را مستقیم روی لثه نگذارید، بافت را می‌سوزاند. اگر تورم به‌سرعت بزرگ می‌شود، تب دارید یا در بلعیدن مشکل دارید، به اورژانس مراجعه کنید.

آیا در شکستگی عمودی ریشه واقعاً هیچ کاری نمی‌شود کرد؟

روشی که دندان را به‌صورت یکپارچه نجات دهد وجود ندارد، چون خط شکستگی درون استخوان است و سطحی قابل‌دسترس ندارد؛ این خط بستنی‌نشدنی مسیری دائمی برای باکتری می‌شود. در دندان‌های آسیاب چندریشه، اگر شکستگی به یک ریشه محدود باشد، می‌توان آن ریشه را برداشت و بقیه دندان را حفظ کرد. جز این، کاری که باید کرد این است که پیش از تحلیل بیشتر استخوان، دندان کشیده شود و برای جایگزینش برنامه‌ریزی شود.

اگر کشیدن دندان لازم باشد، می‌توانم ایمپلنت را همان روز بگذارم؟

اغلب بله. اگر دیواره‌های استخوانی حفره کشیدن سالم باشند، ایمپلنت را می‌توان در همان جلسه قرار داد؛ این کار مدت درمان را کوتاه می‌کند. اگر در ناحیه التهاب فعال باشد، ابتدا آن درمان می‌شود و ایمپلنت در همان جلسه گذاشته نمی‌شود. برای یک دندان، این تصمیم را با دندان‌پزشک خودتان بگیرید.

آیا «ایمپلنت در ۷۲ ساعت» برای یک دندان شکسته هم کاربرد دارد؟

این پروتکل برای یک دندان طراحی نشده است. دلیل اینکه می‌توانیم در سه روز کلینیکی دندان ثابت بدهیم این است که ایمپلنت استراتژیک به‌صورت مکانیکی در لایه سخت بیرونی فک، یعنی استخوان کورتیکال، قفل می‌شود؛ ایمپلنت کلاسیک چون به استخوان اسفنجی نرم‌تر درونی تکیه می‌کند، باید منتظر جوش خوردن ماند. این تفاوت اصلی‌ترین ارزشش را در از دست رفتن تعداد زیادی دندان نشان می‌دهد. در یک دندان شکسته، ابتدا درمان‌هایی که هدفشان نجات دندان است و اگر نشد، ایمپلنت تک‌دندان مسیر درست است.

چرا قیمت در صفحه نوشته نشده است؟

چون هزینه گزینه‌های این صفحه بسیار با هم فرق دارد و بدون دیدن اینکه شکستگی کجا تمام می‌شود نمی‌توان گفت در کدام هستید. عددی که اینجا نوشته می‌شد یا بی‌دلیل شما را می‌ترساند یا در معاینه تغییر می‌کرد. دامنه کار را قلم‌به‌قلم و کتبی از دندان‌پزشکی بخواهید که شکستگی را دیده است.

منابع

صفحات مرتبط

گام بعدی

رادیوگرافی خود را بفرستید تا گزینه‌ها را با هم بررسی کنیم.

تصویر سی‌بی‌سی‌تی یا پانورامیک خود را بفرستید. ظرف ۲۴ ساعت می‌نویسیم کدام گزینه برای دندان شما واقع‌بینانه است.

درخواست