حفرهٔ خشک: دردی که چند روز پس از کشیدن دندان بیشتر می‌شود

همان‌طور که در صفحهٔ «مراقبت پس از کشیدن دندان» گفتیم، پس از کشیدن دندان یک لختهٔ خون حفره را پر می‌کند؛ این لخته هم خونریزی را بند می‌آورد و هم استخوان و پایانه‌های عصبی زیرش را می‌پوشاند. حفرهٔ خشک با کنده شدن زودهنگام این لخته یا تشکیل ناکافی آن آغاز می‌شود. به تعریف NHS، حفرهٔ خشک وضعیت دردناکی است که در آن لختهٔ حفرهٔ دندان درست تشکیل نمی‌شود یا پیش از بهبود لثه از جایش بیرون می‌آید.

وقتی لخته کنده می‌شود، آنچه باقی می‌ماند یک حفرهٔ خالی نیست، بلکه استخوان و پایانه‌های عصبی بی‌پوشش است. هوای دهان، نوشیدنی سرد یا گرم و ذرات غذا مستقیم به این سطح می‌خورند و همین دردی ضربان‌دار ایجاد می‌کند که با استراحت هم آرام نمی‌شود. به گفتهٔ Cochrane حفرهٔ خشک منشأ باکتریایی ندارد؛ یعنی عفونت نیست، بلکه زخمی است که خودِ از دست رفتن لخته ایجاد کرده است.

زمان‌بندی یکی از مطمئن‌ترین راه‌های شناختن حفرهٔ خشک است. به گفتهٔ Oral Health Foundation ناراحتی پس از کشیدن دندان معمولاً کوتاه است و با مسکن‌های معمولی برطرف می‌شود؛ اما در برخی افراد، اگر لختهٔ حفره درست تشکیل نشده باشد، درد چند روز پس از کشیدن دندان دوباره شروع می‌شود. این الگویی متفاوت با روند عادی روزهای اول است: دردی که باید کم شود، به‌جای کم شدن بیشتر می‌شود.

حفرهٔ خشک و آبسه (عفونت) را به‌راحتی می‌توان با هم اشتباه گرفت، چون هر دو چند روز پس از کشیدن دندان درد ایجاد می‌کنند. تفاوت در این است: حفرهٔ خشک تب نمی‌آورد و در اطراف حفره تورم آشکار یا چرک ایجاد نمی‌کند. اگر درد به گوش و شقیقه می‌زند اما تورم گونه، دشواری در بلع یا تب همراه با لرز هم می‌بینید، وضعیت دیگری مثل آبسه مطرح است؛ این را جداگانه در صفحهٔ «تورم لثه و آبسه» توضیح داده‌ایم.

دربارهٔ اینکه حفرهٔ خشک در چه کسانی بیشتر دیده می‌شود اطلاعات روشنی داریم، اما نمی‌توان از پیش گفت چه کسی حتماً دچار آن خواهد شد. مرور Cochrane نشان می‌دهد که حفرهٔ خشک در افرادی که بهداشت دهانشان ضعیف است و پس از کشیدن دندان عقل فک پایین بیشتر رخ می‌دهد و سیگار هم خطر را بالا می‌برد. این عوامل را در بخش بعد یکی‌یکی فهرست کرده‌ایم.

راه قطعی برای پیشگیری کامل از حفرهٔ خشک وجود ندارد، اما روشی هست که می‌تواند به کاهش خطر کمک کند: مرور Cochrane نشان می‌دهد که استفاده از دهان‌شویهٔ حاوی کلرهگزیدین پیش از کشیدن دندان یا از ۲۴ ساعت پس از آن، یا قرار دادن ژل کلرهگزیدین در حفره توسط دندان‌پزشک، می‌تواند بروز حفرهٔ خشک را کاهش دهد. این کاری است که دندان‌پزشک شما توصیه و تجویز می‌کند؛ خودسرانه از داروخانه کلرهگزیدین نخرید و مصرفش را شروع نکنید.

حفرهٔ خشک هرچند آزاردهنده و دردناک است، خطرناک نیست و آسیب ماندگاری به جا نمی‌گذارد. وقتی دندان‌پزشک حفره را تمیز می‌کند و پانسمان تسکین‌دهنده‌ای در آن می‌گذارد، درد معمولاً ظرف چند ساعت به‌وضوح کم می‌شود. خطر اصلی این است که درد را با روش‌های خانگی سر هم کنید و رفتن نزد دندان‌پزشک را عقب بیندازید.

حفرهٔ خشک پس از هر کشیدن دندانی پیش نمی‌آید و نمی‌توان با قطعیت از پیش گفت چه کسی دچارش می‌شود. فهرست‌های زیر بر عواملی تکیه دارند که NHS و Cochrane ذکر کرده‌اند؛ اگر خود را در فهرست دوم می‌بینید، به این معنا نیست که حتماً دچار حفرهٔ خشک می‌شوید، بلکه فقط یعنی احتمالش کمی بیشتر است و باید در روزهای اول دستورها را دقیق‌تر رعایت کنید.

حفرهٔ خشک در خانه درمان نمی‌شود، بلکه در مطب دندان‌پزشک، و معمولاً درد در همان یک نوبت مراجعه به‌وضوح کم می‌شود. مراحل زیر همان چیزی است که در این مراجعه انتظارش را دارید.

1. 1

   معاینه و افتراق

   دندان‌پزشک حفره را نگاه می‌کند، وجود تب و تورم را بررسی می‌کند و وضعیت را از آبسه جدا می‌کند. تشخیص حفرهٔ خشک بیشتر با دیدن گذاشته می‌شود و معمولاً به تصویربرداری اضافه نیازی نیست.

2. 2

   شست‌وشوی حفره

   ذرات غذا و بافت شل داخل حفره با سرم ولرم یا آب‌نمک به‌آرامی شسته و تمیز می‌شود. این کار هم درد را کم می‌کند و هم باعث می‌شود پانسمان بعدی مؤثر باشد.

3. 3

   پانسمان تسکین‌دهنده

   بر پایهٔ مرور Cochrane، پانسمان دارویی و تسکین‌دهنده‌ای که در حفره گذاشته می‌شود درد را به‌وضوح کاهش می‌دهد. در صورت نیاز، پانسمان را می‌توان ظرف چند روز چند بار عوض کرد.

4. 4

   کنترل درد

   دندان‌پزشک مسکن مناسبی برای شما پیشنهاد می‌کند یا مصرف فعلی‌تان را بازبینی می‌کند. پس از پانسمان، درد معمولاً ظرف چند ساعت به‌وضوح سبک می‌شود.

5. 5

   آنتی‌بیوتیک، فقط در صورت نیاز

   چون حفرهٔ خشک منشأ باکتریایی ندارد، بیشتر وقت‌ها به آنتی‌بیوتیک نیازی نیست. اگر تب، تورمی که گسترش می‌یابد یا بیماری مؤثر بر سیستم ایمنی وجود داشته باشد، دندان‌پزشک این را جداگانه بررسی می‌کند.

چون هر دو می‌توانند چند روز پس از کشیدن دندان درد ایجاد کنند، با هم اشتباه گرفته می‌شوند. دو توصیف زیر کمک می‌کند بفهمید وضعیت شما به کدام شبیه‌تر است؛ تشخیص قطعی را دندان‌پزشک می‌دهد.

حفرهٔ خشک دردناک است، اما با روش‌های خانگی بهتر نمی‌شود؛ موارد زیر اشتباه‌های رایجی‌اند که به‌جای بهبود، آن را به تأخیر می‌اندازند.

روند زیر، دورهٔ پس از آن را توضیح می‌دهد که دندان‌پزشک حفره را تمیز کرده و پانسمان گذاشته است.

1. همان روز

   پس از پانسمان، درد معمولاً ظرف چند ساعت به‌وضوح کم می‌شود. مصرف مسکنی را که دندان‌پزشک توصیه کرده ادامه دهید.

2. چند روز اول

   اگر لازم باشد، پانسمان چند بار عوض می‌شود. سیگار را کنار بگذارید، به حفره دست نزنید و بقیهٔ دندان‌هایتان را طبق معمول مسواک بزنید.

3. ظرف یک هفته

   درد تا حد زیادی فروکش می‌کند و حفره کوچک‌تر می‌شود. اگر در این مدت درد دوباره بیشتر شد، به دندان‌پزشک خود خبر دهید.

4. ظرف چند هفته

   حفره با بافت نرم پوشیده می‌شود. در این دوره ممکن است این پرسش پیش بیاید که جای دندان کشیده‌شده را چگونه باید پر کرد؛ کارهایی را که در دورهٔ انتظار می‌توان انجام داد، در صفحهٔ «راه‌حل‌های موقت برای دندان ازدست‌رفته» توضیح داده‌ایم.

این صفحه درمانی نمی‌فروشد و فقط حفرهٔ خشک را توضیح می‌دهد. با این حال دانستن عواملی که طول این روند را تعیین می‌کنند به کارتان می‌آید:

چقدر زود نزد دندان‌پزشک رفته‌اید

شست‌وشو و پانسمان زودهنگام درد را سریع‌تر کم می‌کند؛ با مراجعهٔ دیرهنگام، ناراحتی طولانی‌تر می‌شود.

دشواری و محل کشیدن دندان

در کشیدن‌هایی که در فک پایین و با برش انجام می‌شود، حفره بزرگ‌تر است و بهبود ممکن است کمی طولانی‌تر شود.

کنار گذاشتن یا نگذاشتن سیگار

ادامهٔ سیگار در طول درمان می‌تواند اثر پانسمان را کم کند و روند را طولانی‌تر کند.

برنامه برای جای دندان کشیده‌شده

گفت‌وگو دربارهٔ اینکه پس از بهبود حفرهٔ خشک جای خالی چگونه پر شود، وقتی تغییرات استخوان هنوز در مراحل اولیه است، گزینه‌های بیشتری باقی می‌گذارد.