آیا گلودرد یک‌طرفه می‌تواند از دندان باشد؟

دندان‌های عقل پایین در عقب‌ترین گوشهٔ دهان، چند سانتی‌متر دورتر از ورودی گلو قرار دارند. چون التهاب اطراف این دندان به ناحیهٔ لوزه و حلق بسیار نزدیک است، گاهی نه به شکل «دندان‌درد» بلکه به شکل «این سمت گلویم درد می‌کند و وقتی قورت می‌دهم به گوشم می‌زند» حس می‌شود. به همین دلیل فرد ممکن است به جای دندان‌پزشک اول سراغ داروخانه یا پزشک خانواده برود.

نخستین علت دهانی پری‌کورونیت است: التهابی که زیر زبانهٔ لثهٔ روی دندانی نیمه‌رویش‌یافته، بیشتر دندان عقل پایین، با جمع شدن خردهٔ غذا و باکتری ایجاد می‌شود. در پژوهشی که StatPearls نقل می‌کند، ۹۵٪ موارد با دندان‌های عقل پایین مرتبط بودند. در حالت حاد درد شدید در دندان‌های عقبی، لثهٔ قرمز و متورم، طعم بد، درد هنگام قورت دادن و محدودیت در باز کردن دهان دیده می‌شود. درمان مفصل آن در صفحهٔ پری‌کورونیت توضیح داده شده است.

دومین علت دهانی آبسه‌ای است که از یک دندان آسیاب گسترش پیدا می‌کند. NHS در میان نشانه‌های آبسهٔ دندان درد شدید دندان یا لثه، طعم بد در دهان، دشواری در باز کردن دهان و جویدن، تورم صورت یا فک، تورم غدد گردن و تب را برمی‌شمارد. عفونتی که از دندان‌های آسیاب پایین می‌آید ممکن است به سمت زبان و کنار حلق هم پیش برود. فرد ممکن است پیش از آنکه متوجه درد دندان شود، درد قورت دادن را در آن سمت گلو حس کند.

شایع‌ترین علت غیردندانی التهاب لوزه (تونسیلیت) است. NHS نشانه‌ها را گلودرد، دشواری در قورت دادن، تب، سردرد و گوش‌درد می‌داند و می‌نویسد نشانه‌ها معمولاً ظرف ۳ تا ۴ روز برطرف می‌شوند. التهاب لوزه بیشتر دوطرفه است؛ اگر یک سمت به‌وضوح دردناک‌تر و متورم‌تر باشد، احتمال به سمت آبسه‌ای می‌رود که در اطراف لوزه شکل گرفته است.

آبسهٔ اطراف لوزه (آبسهٔ پری‌تونسیلار) چهرهٔ اورژانسی گلودرد یک‌طرفه است. NHS آن را فضایی پر از چرک میان لوزه و دیوارهٔ گلو توصیف می‌کند. MSD Manuals می‌نویسد بیشتر در نوجوانان و جوانان دیده می‌شود، قورت دادن اغلب درد شدیدی ایجاد می‌کند که به گوش می‌زند، زبان کوچک ممکن است متورم شود و به سمت مقابل آبسه رانده شود، با انقباض عضلات جونده دهان باز نمی‌شود، فرد صدایی گرفته دارد «انگار سیب‌زمینی داغ در دهانش است»، آب دهانش راه می‌افتد و برای کم کردن درد سرش را به سمت آبسه کج می‌کند.

وجه مشترک این دو وضعیت، یعنی التهاب دندانی در دهان و آبسهٔ لوزه، محدودیت در باز کردن دهان و دردی است که به گوش می‌زند. نشانه‌های تمایز به محل برمی‌گردند. در وضعیت دندانی، تورم و حساسیت در اطراف آخرین دندان، در لثه و لبهٔ فک است؛ با فشار روی آن دندان یا لثه درد بیشتر می‌شود و در دهان طعم بد هست. در آبسهٔ لوزه، تورم داخل دهان، روی لوزه و در کام نرم است؛ زبان کوچک به کنار رفته و صدا تغییر کرده است. نگاه کردن در آینه برای اینکه ببینید زبان کوچک وسط است یا نه سرنخی می‌دهد؛ اما وسط بودنش آبسه را رد نمی‌کند، تصمیم با معاینه است.

عفونت از هر دو منشأ می‌تواند به فضاهای عمقی گردن برسد. MSD Manuals یادآوری می‌کند آبسه‌ای که در دیوارهٔ کناری گلو (فضای پارافارنژیال) شکل می‌گیرد، جای بیشتری از آبسهٔ لوزه می‌گیرد و خطرناک‌تر است. NHS هم در گلودرد برای دشواری در نفس کشیدن، ناتوانی در قورت دادن، ریزش آب دهان، صدای سوت‌مانند هنگام دم و نشانه‌های شدیدی که سریع بدتر می‌شوند، مستقیماً اورژانس را توصیه می‌کند. در این نشانه‌ها دیگر مهم نیست منشأ دندان است یا لوزه.

در پایان، شکایت یک‌طرفهٔ گلو که خوب نمی‌شود. Cancer Research UK گرفتگی صدای بیش از ۳ هفته را از شایع‌ترین نشانه‌های سرطان حنجره می‌داند و توصیه می‌کند در این حالت به پزشک مراجعه شود؛ همین منبع تأکید می‌کند که گرفتگی صدا بیشتر وقت‌ها علت‌های بی‌خطری مثل التهاب حنجره دارد. NHS در میان نشانه‌های سرطان حنجره درد هنگام قورت دادن، توده در گردن و گوش‌درد ماندگار را برمی‌شمارد و برای سرطان دهان هم زخم دهانی را که بیش از ۳ هفته مانده دلیلی برای مراجعه به پزشک می‌داند. گلودرد و گوش‌درد یک‌طرفه‌ای که بدون نشانهٔ عفونت هفته‌ها طول کشیده، به‌ویژه در فرد سیگاری، معاینهٔ گوش و حلق و بینی لازم دارد.

فهرست اول نشانه‌هایی است که نشان می‌دهند درد از دهان و از آخرین دندان می‌آید؛ این وضعیت در خانه خوب نمی‌شود، اما با مراجعه به دندان‌پزشک در همان روز حل می‌شود. اگر یکی از موارد فهرست دوم را دارید، به جای دندان‌پزشک باید به اورژانس یا متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید.

ترتیب کار از خطر شروع می‌شود و بعد به نشانی درد می‌رسد. گلودرد یک‌طرفه هم در حوزهٔ دندان‌پزشک است و هم در حوزهٔ متخصص گوش و حلق و بینی؛ این مراحل درِ درست را مشخص می‌کنند.

1. 1

   اول نشانه‌های اورژانسی: دست نگه دارید و به اورژانس بروید

   ناتوانی در قورت دادن، ریزش آب دهان، تنگی نفس، صدای سوت هنگام دم، باز نشدن دهان، تورمی که داخل دهان یا گردن به‌سرعت بزرگ می‌شود. اگر یکی از این‌ها هست، منتظر تشخیص دندان یا لوزه نمی‌مانند؛ NHS توصیه می‌کند خودتان رانندگی نکنید، کسی شما را برساند یا آمبولانس خبر کنید و داروهایی را که مصرف می‌کنید همراه ببرید.

2. 2

   سرگذشت درد

   درد پس از یک دندان‌درد آمد یا با سرماخوردگی؟ دندان عقلتان نیمه‌رویش‌یافته است؟ باز شدن دهانتان از صبح کمتر شده؟ صدایتان تغییر کرده؟ تب دارید؟ درد از کی ادامه دارد؟ این پرسش‌ها بیشتر وقت‌ها پیش از معاینه نشانی را نشان می‌دهند.

3. 3

   معاینهٔ داخل دهان

   لثهٔ اطراف دندان‌های عقبی، زبانهٔ لثه، دندان‌های آسیاب سمت دردناک و دندان فک مقابل بررسی می‌شوند. در همین معاینه لوزه‌ها، کام نرم و جای زبان کوچک دیده می‌شود؛ کنار رفتن زبان کوچک به آبسهٔ لوزه اشاره دارد.

4. 4

   آزمایش دندان‌ها و رادیوگرافی

   روی دندان مشکوک آزمون سرما و ضربهٔ آرام انجام می‌شود و در صورت نیاز رادیوگرافی گرفته می‌شود. جای دندان عقل، اینکه می‌تواند کامل رویش پیدا کند یا نه و اینکه در نوک ریشه التهاب هست یا نه، با همین تصویر مشخص می‌شود.

5. 5

   معاینهٔ گردن

   غدد زیر چانه و گردن، محل تورم و قوام آن بررسی می‌شود. تودهٔ یک‌طرفهٔ سفت و بی‌دردی که هفته‌هاست کوچک نشده، به ارزیابی‌ای جدا از عفونت نیاز دارد.

6. 6

   ارجاع به درِ درست

   اگر منشأ دندان است، درمان نزد دندان‌پزشک انجام می‌شود. اگر آبسهٔ لوزه مطرح است، متخصص گوش و حلق و بینی؛ MSD Manuals می‌نویسد تشخیص در صورت نیاز با سونوگرافی یا سی‌تی اسکن تأیید می‌شود. برای درد و گرفتگی صدایی که بدون نشانهٔ عفونت ادامه دارد هم نشانی متخصص گوش و حلق و بینی است.

گلودرد یک‌طرفه یک درمان واحد ندارد؛ کار بسته به منشأی که پیدا می‌شود تغییر می‌کند.

موارد زیر تصمیم‌های نادرستی‌اند که در گلودرد یک‌طرفه زیاد دیده می‌شوند.

مدت‌ها به منشأ بستگی دارد؛ برنامهٔ پزشکی که شما را درمان می‌کند مقدم است.

1. تا زمانی که به درمان برسید

   NHS مصرف ایبوپروفن یا پاراستامول بدون فراتر رفتن از دوز توصیه‌شده، غذای نرم، نوشیدن مایعات فراوان و پرهیز از خوراکی‌های خیلی داغ یا خیلی سرد را توصیه می‌کند. باز شدن دهان و قورت دادن را در طول روز زیر نظر بگیرید.

2. پس از تمیز کردن زیر زبانهٔ لثه یا تخلیهٔ آبسه

   چون فشار کم می‌شود، درد ضربان‌دار معمولاً به‌سرعت کاهش می‌یابد و قورت دادن راحت‌تر می‌شود. باز شدن دهان آهسته‌تر بهبود پیدا می‌کند.

3. در التهاب لوزه

   NHS می‌نویسد نشانه‌ها معمولاً ظرف ۳ تا ۴ روز برطرف می‌شوند و اگر ظرف یک هفته خوب نشد، باید به پزشک مراجعه کرد.

4. وقتی منشأ از بین برود

   اگر دندان عقل کشیده شده یا عصب‌کشی دندان آبسه‌دار کامل شده باشد، گلودرد تکراری در همان سمت هم تمام می‌شود. اگر تکرار شد، منشأ باید دوباره جست‌وجو شود.

اینجا یک رقم واحد نمی‌دهیم، چون پشت گلودرد یک‌طرفه ممکن است عفونتی ویروسی باشد که خودبه‌خود خوب می‌شود، کشیدن دندان عقل، یا آبسه‌ای که باید در بیمارستان تخلیه شود. مواردی که دامنهٔ کار را تعیین می‌کنند:

منشأ چیست

وضعیت دندانی در حوزهٔ دندان‌پزشک و وضعیت لوزه در حوزهٔ متخصص گوش و حلق و بینی است؛ اقدامات کاملاً متفاوت‌اند.

شدت وضعیت

یک تمیز کردن سرپایی با آبسه‌ای که به تخلیه در بیمارستان و آنتی‌بیوتیک وریدی نیاز دارد، هم‌اندازه نیستند.

وضعیت قرارگیری دندان عقل

کشیدن دندانی که رویش یافته با جراحی دندانی که خوابیده درون استخوان مانده، دو کار متفاوت‌اند؛ این را رادیوگرافی مشخص می‌کند.

چند دندان درگیرند

مشکل یک دندان عقل با برنامه‌ای که چند دندان را در بر می‌گیرد، در یک حساب ارزیابی نمی‌شود.