Een wondje op de lip dat niet geneest: wanneer moet u zich zorgen maken?

Wat we een wondje op de lip noemen, kan om verschillende aandoeningen gaan, elk met een eigen tijdpad. Dat tijdpad kennen is de eenvoudigste manier om te onderscheiden wat u kunt afwachten en wat onderzoek vraagt. De NHS schrijft dat een koortslip meestal binnen 10 dagen vanzelf overgaat en dat mondzweertjes binnen een à twee weken sluiten. Een wondje dat op dezelfde plek ver over die termijnen heen gaat, valt niet meer in de gewone categorie.

Een koortslip (herpes) volgt een bekende volgorde. Volgens de NHS begint het met tintelingen, jeuk of een branderig gevoel, verschijnen in de 48 uur daarna een of meer pijnlijke blaasjes, en barsten die open en korsten. Een koortslip is besmettelijk van de eerste tintelingen tot hij helemaal genezen is. Komt hij telkens op dezelfde plek in deze volgorde op en sluit hij binnen 10 dagen, dan is het vrijwel zeker een koortslip. Maar de NHS wil dat u naar de huisarts gaat bij een koortslip die na 10 dagen niet begint te genezen, die erg groot of erg pijnlijk is, en als u een verzwakte afweer heeft, bijvoorbeeld door chemotherapie of diabetes.

Wondjes in de mond en aan de binnenkant van de lip zijn vaak aan een oorzaak te koppelen. De NHS noemt als meest voorkomende oorzaken van een enkel zweertje op de binnenkant van de wang bijten, slecht passend tandwerk, een brandwond door heet eten en te hard poetsen. Schuurt de scherpe rand van een afgebroken tand of de rand van een prothese steeds over hetzelfde plekje, dan sluit het wondje niet zolang dat schuren doorgaat. Bij zo’n wondje is de eerste stap de rand laten bijwerken en kijken of het wondje binnen twee weken sluit.

Het beeld dat echt aandacht vraagt, is actinische cheilitis: schade die jarenlang zonlicht op de lip heeft achtergelaten, vooral op de onderlip. DermNet schrijft dat deze aandoening vooral volwassenen treft met een lichte huid die in zonnige streken wonen en buiten werken, dat ze bij mannen drie keer zo vaak voorkomt als bij vrouwen en dat ze in 90% van de gevallen op de onderlip zit. In een overzicht van 13 onderzoeken met samen 728 patiënten waren de meest voorkomende kenmerken droogte (99%), het vervagen van de grens tussen lippenrood en huid (82%), schilfering (69%) en dunner worden van het weefsel (69%).

U kunt in de spiegel zelf naar deze tekenen zoeken. Vergelijk bij goed licht uw onderlip met uw bovenlip. Bij een gezonde lip is er een scherpe, als getekende grens tussen het lippenrood en de huid; bij actinische cheilitis vervaagt die grens en lijkt het rood in de huid over te lopen. Een droge onderlip die schilfert, hier en daar witte verdikkingen of rode plekken heeft en ook met lippenbalsem niet beter wordt, past bij dit beeld. Dat is geen diagnose; maar komt er bij zo’n lip ook nog een wondje dat opengaat en dichtgaat, dan is dat reden genoeg om het onderzoek niet uit te stellen.

Actinische cheilitis geldt als voorstadium van kanker: ze kan na verloop van tijd overgaan in lipkanker (plaveiselcelcarcinoom). Bij de patiënten in hetzelfde overzicht ging het in 14% van de gevallen over in kanker. Dat getal moet u voorzichtig lezen: de onderzoeken in het overzicht gingen over patiënten bij wie een biopsie was gedaan, en het is geen risico dat voor iedereen met actinische cheilitis geldt. De bruikbaarste bevinding is deze: in hetzelfde overzicht hingen korsten, wondjes en rode plekken samen met lipkanker, en schilfering met actinische cheilitis. Ook DermNet schrijft dat aan kanker moet worden gedacht als een plekje op de lip gevoelig wordt, een wondje niet geneest of een bultje groeit.

De grootste risicofactor voor lipkanker is de zon. Het Zweedse landelijke register van 2.111 patiënten bij wie tussen 2008 en 2022 lipkanker werd vastgesteld, laat dat en het verloop goed zien: de mediane leeftijd bij de diagnose was 76 jaar, 57% van de patiënten was man en 82,6% van de tumoren zat op de onderlip. 81,7% van de tumoren werd in het vroegste stadium (T1) ontdekt, uitzaaiing naar de lymfeklieren in de hals was er bij slechts 2,7% van de patiënten, en de 5-jaarsoverleving was 70,5%; houdt u rekening met de hoge leeftijd van de patiënten en vergelijkt u met de algemene bevolking van dezelfde leeftijd, dan stijgt dat tot 90,8%. Lipkanker wordt dus meestal vroeg ontdekt, met een goede uitkomst; wie te laat is, betaalt de prijs met een verder gevorderd stadium.

Roken en alcohol wegen zwaar mee in het algemene risicobeeld van mondkanker. Cancer Research UK schat dat in het Verenigd Koninkrijk ongeveer 17% van de mondkankers aan roken en ongeveer 35% aan alcohol te wijten is, en geeft aan dat het risico hoger is bij mensen die na een orgaantransplantatie afweeronderdrukkende medicijnen gebruiken. Werkt u buiten, rookt u, heeft u een transplantatie gehad of heeft u een lichte huid, dan moet uw drempel bij een wondje op de lip dat niet geneest lager liggen.

De beelden in de eerste lijst sluiten binnen hun eigen termijn. Past één punt uit de tweede lijst bij u, stop dan met afwachten en maak een afspraak.

U kunt eerst bij uw tandarts of huisarts terecht; omdat de lip zowel bij de mond als bij de huid hoort, doen ook de dermatoloog en de kaakchirurg dit werk. De volgorde hieronder laat het algemene verloop zien.

1. 1

   Het verhaal van het wondje wordt uitgevraagd

   Wanneer begon het wondje, is het ooit helemaal dicht geweest, kwam het met tintelingen zoals een koortslip, was er een beet of brandwond? Heeft u foto’s met datum, laat die dan zien; zo ziet de arts het makkelijkst of het wel of niet geneest.

2. 2

   De risicofactoren komen ter sprake

   Buiten werken, jarenlange blootstelling aan de zon, roken, alcohol, een orgaantransplantatie of afweeronderdrukkende medicijnen worden één voor één nagevraagd. Die antwoorden bepalen de drempel voor een biopsie.

3. 3

   Lip en mond worden onderzocht

   De scherpte van de lippenrand, schilfering, witte of rode plekken, de rand van het wondje en verharding eronder worden met de vingers beoordeeld. De binnenkant van de mond, de tong en de lymfeklieren in de hals worden bij hetzelfde onderzoek nagekeken.

4. 4

   Een bron van schuren wordt weggenomen

   Schuurt een scherpe tandrand of de rand van een prothese langs het wondje, dan wordt dat eerst bijgewerkt en wordt het wondje korte tijd gevolgd. Sluit het niet, ook al is de oorzaak weg, dan volgt de volgende stap.

5. 5

   Bij twijfel wordt een weefselmonster afgenomen

   DermNet schrijft dat actinische cheilitis meestal aan het uiterlijk wordt herkend en dat een biopsie wordt gedaan als aan kanker of een ontstekingsoorzaak wordt gedacht. Onder plaatselijke verdoving wordt een klein stukje weggenomen en naar de patholoog gestuurd; uw arts bespreekt de uitslag met u.

6. 6

   Behandel- en controleplan op basis van de uitslag

   Bij actinische cheilitis een crème, laser of operatie; bij kanker een behandeling die vooral chirurgisch is; bij een koortslip of letsel afwachten en volgen. In alle gevallen hoort bescherming tegen de zon bij het plan.

Er is niet één behandeling voor een wondje op de lip; de uitslag van de biopsie en de oorzaak van het wondje bepalen de weg.

Hieronder staan de beslissingen die bij deze klacht de meeste tijd kosten.

De termijnen hieronder zijn grenzen uit de bronnen. Past het verloop van uw wondje er niet in, dan is het tijd om te stoppen met afwachten.

1. De eerste 48 uur

   Bij een koortslip verschijnen de blaasjes in deze tijd na de tintelingen. Een wondje door letsel is direct na het voorval zichtbaar.

2. 10 dagen

   De NHS schrijft dat een koortslip meestal binnen deze tijd overgaat. Begint een koortslip na 10 dagen niet te genezen, ga dan naar de huisarts.

3. 1–2 weken

   Volgens de NHS sluiten gewone mondzweertjes in deze tijd vanzelf. Is de bron van schuren weggenomen, dan hoort ook een wondje door letsel in deze periode te genezen.

4. 3 weken

   De grens die de NHS bij de signalen van mondkanker noemt. Een wondje dat langer blijft, moet, wat de oorzaak ook is, worden onderzocht.

5. Na de behandeling

   Na behandeling van actinische cheilitis of lipkanker zijn regelmatige controles nodig. In het Zweedse register kwam een deel van de gevallen pas na drie jaar terug; sla de controles niet over.

We noemen hier geen bedrag, want achter een wondje op de lip kan een koortslip zitten die met een crème van de apotheek overgaat, maar ook een beeld dat om een biopsie en een operatie vraagt. De onderdelen die de omvang bepalen:

Diagnose

Koortslip, letsel, actinische cheilitis en lipkanker zijn totaal verschillende trajecten en horen bij verschillende artsen.

Biopsie en pathologie

Het afnemen van een weefselmonster en het onderzoek door de patholoog zijn aparte onderdelen.

Gekozen behandelmethode

Crème, lichttherapie, laser of een operatie vragen om verschillende apparatuur en tijd.

De bron van schuren wegnemen

Het bijwerken van een scherpe tandrand of een prothese is een aparte tandheelkundige behandeling.